Jørn Utzon
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Narodowość | |
Dziedzina sztuki | |
Ważne dzieła | |
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Sydney_opera_house.jpg/240px-Sydney_opera_house.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/SydneyOperaHouse.jpg/240px-SydneyOperaHouse.jpg)
Jørn Oberg Utzon (ur. 9 kwietnia 1918 w Kopenhadze, zm. 29 listopada 2008 w Helsingør) – duński architekt modernistyczny, laureat Nagrody Pritzkera z 2003, znany przede wszystkim jako autor Sydney Opera House.
Młodość
[edytuj | edytuj kod]Jørn Utzon był synem budowniczego jachtów Aage Utzona i Estrid Utzon. Uczęszczał do prywatnej szkoły o profilu matematyczno-przyrodniczym. W 1930 Utzonowie zwiedzili w Sztokholmie wystawę Stockholmutstalingen, na której poznali modernistyczne idee lekko urządzonych, dobrze nasłonecznionych i przewietrzanych mieszkań. Rodzina wkrótce urządziła mieszkanie według nowych zasad, dzieciom kupiono rowery, aby zaznały ruchu na świeżym powietrzu. Jørn pomagał ojcu przy rysunkach konstrukcyjnych i budowie modeli. W latach 30. uczęszczał na lekcje rysunku odręcznego u Poula Schrødera. Ukończywszy szkołę, chciał zostać oficerem marynarki, lecz nie został przyjęty do akademii. W 1937 rozpoczął studia architektoniczne w Kopenhadze. W 1942 został współpracownikiem Paula Hedqvista w Sztokholmie, gdzie do 1945 studiował u Gunnara Asplunda, w 1946 Alvara Aalto, a następnie Franka L. Wrighta.
Kariera
[edytuj | edytuj kod]W 1950 Utzon założył własne biuro architektoniczne w Kopenhadze i stał się znany głównie dzięki architekturze mieszkaniowej. Na jego projekty zwrócono uwagę dzięki swobodnemu i płynnemu, a zarazem przemyślanemu funkcjonalnie rozplanowaniu jednoprzestrzennych wnętrz. Krytycy doceniali też poetyckie traktowanie formy architektonicznej. W 1957 wygrał konkurs na operę w Sydney, lecz ze względu na przekroczenie kosztów odebrano mu prawo nadzoru nad inwestycją. Dopiero znacznie później, gdy opera stała się jednym z symboli Australii, doceniono Utzona, nadając mu m.in. w 1985 Order of Australia i w 2003 doktorat honoris causa Uniwersytetu w Sydney.
W latach 60. Utzon pracował nad projektami urbanistycznymi, osiedlami mieszkaniowymi oraz wziął udział w wielu konkursach na prestiżowe obiekty użyteczności publicznej.
Jørn Utzon po przejściu na emeryturę mieszkał na Majorce.
Główne dzieła
[edytuj | edytuj kod]- dom własny, 1952
- wieża wodna w Svaneke na Bornholmie, 1952
- opera w Sydney, 1957–1973
- osiedle Planetstaden w Lund, 1958
- osiedle Kingohusene w Helsingør, 1960
- Melli-Bank w Teheranie, 1963
- budynek rady parlamentarnej w Kuwejcie, 1972–1987 (razem z synem, Janem Utzonem)
- kościół Bagsværd w Kopenhadze, 1976
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Oficjalna strona internetowa
- Nagroda Pritzkera – Jørn Utzon. pritzkerprize.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-09-03)].
- ISNI: 0000000121473606
- VIAF: 109411665
- ULAN: 500001199
- LCCN: n84149671
- GND: 119044102
- NDL: 00459434
- LIBRIS: 1zcglj5k32hxsxt
- BnF: 12537421p
- SUDOC: 034639470
- NLA: 36091799
- NKC: js20060120103
- BNE: XX1188295
- NTA: 146483456
- BIBSYS: 90357423
- CiNii: DA02013819
- PLWABN: 9811989444805606
- J9U: 987007434000305171
- CANTIC: a10583324
- LNB: 000209356
- CONOR: 15904099
- KRNLK: KAC202259124
- LIH: LNB:ndn;=CK