Jan Szypowski
![]() Jan Szypowski (1944) | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
5 stycznia 1889 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
28 marca 1950 |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne | |
Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa,
|
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Willa_Szypowskich_ul._Podolska_12_w_Warszawie.jpg/200px-Willa_Szypowskich_ul._Podolska_12_w_Warszawie.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Park_Szypowskiego1.jpg/200px-Park_Szypowskiego1.jpg)
Jan Szypowski, ps. „Leśnik”, „Jan Kochanowski” (ur. 5 stycznia 1889 w Słupcy, zm. 28 marca 1950 w Warszawie) – pułkownik uzbrojenia Wojska Polskiego, współzałożyciel Centralnego Okręgu Przemysłowego, szef uzbrojenia AK, twórca podziemnego przemysłu zbrojeniowego, dowódca Zgrupowania Bojowego Leśnik w powstaniu warszawskim, kawaler Krzyża Srebrnego Orderu Wojennego Virtuti Militari.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Jan Szypowski urodził się 5 stycznia 1889 r. w Słupcy w rodzinie urzędnika celnego Antoniego i Marii z domu Dembicka. Miał siostrę oraz trzech braci[1]. W 1907 r. zdał maturę i został absolwentem gimnazjum w Wilnie[1]. Tego samego roku rozpoczął studia na Wydziale Fizyko-Matematycznym na uniwersytecie w Petersburgu. Studia zakończył z tytułem magistra chemii oraz z dyplomem w specjalizacji chemii organicznej[1].
W czasie I wojny światowej walczył w szeregach Armii Imperium Rosyjskiego. W randze porucznika dowodził baterią forteczną w Twierdzy Osowiec. 6 sierpnia 1915 roku pod Osowcem został porażony w następstwie niemieckiego ataku gazowego.
18 lutego 1930 roku został awansowany na podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1930 roku i 1. lokatą w korpusie oficerów uzbrojenia[2]. Pełnił służbę na stanowisku szefa Wydziału Amunicji w Departamencie Uzbrojenia Ministerstwa Spraw Wojskowych. Z dniem 31 maja 1932 roku został przeniesiony w stan nieczynny na okres 12 miesięcy, bez prawa do poborów[3]. Został zatrudniony w Państwowej Fabryce Amunicji w Skarżysku. Z dniem 31 maja 1933 roku Minister Spraw Wojskowych przedłużył mu okres pozostawania w stanie nieczynnym o kolejne dwanaście miesięcy[4], a z dniem 31 maja 1934 roku – o dalsze dwanaście miesięcy[5].
W latach 1939–1940, posługując się nazwiskiem Jan Kochanowski, pracował w firmie Bracia Geisler, Okolski i Patschke w Warszawie, której właścicielem był obywatel amerykański - Adalbert Schepanek (Wojciech Szczepenik), co pozwalało na pewną swobodę działania. Szypowski kierował tam m.in. wykonywaniem drobnego sprzętu wojskowego na potrzeby ZWZ.
W piwnicach jego domu przy ul. Podolskiej 12 testowano działanie zapalników do granatów „filipinek”, a w ogrodzie przeprowadzano próby z butelkami zapalającymi[6].
W czasie powstania warszawskiego, 18 sierpnia 1944 roku, został ciężko ranny. Na mocy rozkazu dowódcy AK z tegoż dnia został awansowany do stopnia pułkownika i odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari.
W czasie walk „Leśnik” unieszkodliwił co najmniej dwie niemieckie miny samobieżne goliat poprzez przecięcie kabla sterującego. Dzięki zdobyciu tej broni, udało mu się poznać zasady jej działania i wydać instrukcję, jak należy zwalczać goliaty. Jedna z min znajduje się obecnie w Muzeum Wojska Polskiego wraz z kopią instrukcji Szypowskiego.
Jego żoną była Maria Szypowska (1904–1999), z domu Guyot, którą poznał w Bourges, kiedy, jako delegat Wojska Polskiego, negocjował tam dostawy uzbrojenia.
Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A27-3-20)[7].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 13830[8]
- Złoty Krzyż Zasługi (18 marca 1932)[9]
- Order św. Anny kl. 3 (Imperium Rosyjskie)
- Order św. Anny kl. 4 (Imperium Rosyjskie)
- Order św. Stanisława kl. 3 (Imperium Rosyjskie)
- Krzyż Kawalerski Orderu Legii Honorowej (Francja)
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]- W 2005 imieniem Jana Szypowskiego „Leśnika” nazwano park na Pradze-Południe, znajdujący się w pobliżu jego domu przy ul. Podolskiej 12. Park nosił wcześniej nazwę parku im. 13 września 1944 roku[10]. W parku znajduje się kamień z tablicą pamiątkową[11].
- Od 2016 roku w Słupcy odbywa się „Bieg Leśnika” mający upamiętniać Jana Szypowskiego w miejscowości urodzenia.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Szymon Nowak , Jan Szypowski "Leśnik", Warszawa: IPN, 2020, s. 4 .
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 5 z 20.02.1930 r.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 13 z 9.12.1932 r.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 8 z 28.06.1933 r.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 11 z 7.06.1934 r.
- ↑ Jerzy Kasprzycki: Warszawa-Praga. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1980, s. 28.
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze.
- ↑ Łukomski G. , Polak B. , Suchcitz A. , Kawalerowie Virtuti Militari 1792 - 1945, Koszalin 1997, s. 517 .
- ↑ M.P. z 1932 r. nr 65, poz. 85 „za zasługi na polu administracji wojska”.
- ↑ Grochów. [w:] Urząd Dzielnicy Praga-Południe m.st. Warszawy [on-line]. pragapld.waw.pl. [dostęp 2017-03-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-05)].
- ↑ Feliks Waśkiewicz: Okruchy historii... Miejsca pamięci Pragi Południe. Warszawa: Towarzystwo Przyjaciół Warszawy Oddział Grochów, 2008, s. 141. ISBN 83-911202-0-7.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Grzegorz Łukomski, Jan Szypowski, [w:] Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945, tom V: Konspiracja 1939–1945, część I (pod redakcją Bogusława Polaka), Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, Koszalin 1999.
- Pułkownik Jan Szypowski w Powstaniu Warszawskim. Wspomnienia, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 4 (194), Warszawa 2002.
- Szymon Nowak, Jan Szypowski "Leśnik", Wyd. Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2020, ISBN 978-83-8229-023-3, wersja zdigitalizowana.
- Roczniki Oficerskie 1923, 1924, 1928 i 1932.
- Dzienniki Personalne Ministra Spraw Wojskowych.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Jan Szypowski „Leśnik”. info-pc.home.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-08-27)].
- Jan Szypowski, Zeszyty kombatanckie
- Ludzie związani ze Słupcą
- Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie)
- Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi
- Oficerowie Armii Krajowej
- Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie
- Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej
- Polacy – oficerowie Imperium Rosyjskiego
- Polacy odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie)
- Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny
- Polacy w I wojnie światowej
- Powstańcy warszawscy
- Pułkownicy uzbrojenia II Rzeczypospolitej
- Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska)
- Urodzeni w 1889
- Zmarli w 1950
- Ludzie urodzeni w Słupcy