Klejstenes
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Cleisthenes.jpg/170px-Cleisthenes.jpg)
Klejstenes (gr. Κλεισθένης Kleisthenes) – polityk ateński, żyjący na przełomie VI i V w. p.n.e. Był synem Megaklesa i Agaristy. Ojcem jego matki był Klejstenes (tyran Sykionu)[1].
Obalenie tyranii
[edytuj | edytuj kod]W 510 p.n.e., jako przywódca rodu Alkmeonidów, Klejstenes przyczynił się do obalenia tyranii w Atenach. Stało się to możliwe dzięki wsparciu militarnemu Kleomenesa, króla Sparty, o której pomoc zabiegali Alkmeonidzi przebywający na wygnaniu w wyniku represji po zabójstwie Hipparcha Pizystratydy w 514 p.n.e.[2] Po upadku tyranii Klejstenes przeprowadził w roku 508/507 p.n.e. reformy, będące kontynuacją reform Solona. Stały się one podstawą demokracji ateńskiej[3].
Po upadku tyranii Pizystratydów Klejstenes musiał walczyć z grupą arystokratów skupionych wokół Isagorasa będącego w 508/507 p.n.e. archontem. Sam Klejstenes nie sprawował wówczas żadnego urzędu. Isagoras i jego zwolennicy doprowadzili do ponownego wygnania z Aten Klejstenesa i siedmiuset rodzin w czym pomogli im Spartanie. Wygnanie trwało zaledwie kilka dni, gdyż lud ateński sprzeciwił się obaleniu porządku wprowadzonego przez Klejstenesa i wystąpił przeciw rządom grupy arystokracji oraz wypędził spartański garnizon z ateńskiego zamku. Po powrocie do Aten Alkmeonidzi rozprawili się krwawo ze swoimi przeciwnikami[4].
Reforma
[edytuj | edytuj kod]Klejstenes podzielił Attykę na demy i 10 nowych fyl składających się z trzech części rozrzuconych na terenie całego miasta-państwa (polis). Fyle były sztucznym tworem. Na obradach różnych organów zbierano się fylami, co wymieszało obywateli i przełamało układy plemienno-rodowe[5].
Demy utworzono z wsi i otaczających ich terenów lub dzielnic Aten i przylegających do nich obszarów poza miastem. Nie były tworem sztucznym, gdyż skupiały w większości osoby mieszkające w pobliżu (przypisanie do demu następowało w osiemnastym roku życia i było dziedziczne oraz nie zmieniało się po przesiedleniu się) i miały swoje zgromadzenie, kulty, dobra i urzędnika zwanego demarchosem. Trzy demy tworzyły trytię z urzędem trytarchy. Każda trytia należała do jednej z trzech stref, na które podzielono całą Attykę: miasto, wybrzeże i wnętrze[6].
Nowe 10 fyl utworzono z połączenia trzech trytii, każda z innej strefy. Dlatego obywatele w fylach nie mieli ze sobą zbyt ścisłych związków. W ramach fyl wybierano przedstawicieli do Rady Pięciuset i własnego stratega. Fyla miała też swego opiekuna, którym był heros wybrany przez wyrocznię w Delfach[5].
Po reformach Klejstenesa w Atenach istniały następujące organy władzy[7]:
- zgromadzenie ludowe (eklezja) decydowało o ogólnych sprawach państwa, uczestniczyli w nim wszyscy obywatele
- Rada Pięciuset – zastąpiła dawną Radę Czterystu, w jej skład wchodziło po 50 osób z każdej z 10 fyl. Była organem wykonawczym zgromadzenia ludowego, posiadała inicjatywę ustawodawczą i mogła występować z wnioskami obrad na eklezjach.
- areopag – rada starszych. Składał się z byłych archontów. Rozpatrywał sprawy o zabójstwo i przygotowywał wnioski na Zgromadzenie Ludowe.
- sąd przysięgłych – badał zgodność projektów ustaw z prawem i rozpatrywał apelacje.
Urzędnikami w systemie Klejstenesa byli[7]:
- archonci, pełniący swe obowiązki przez rok, sprawujący funkcje religijne i sądownicze. Było ich dziewięciu, przy czym dodano im sekretarza.
- stratedzy – wybierani dowódcy wojskowi, po jednym z każdej fyli (razem dziesięciu).
- polemarcha – dowódca naczelny wojsk.
- demarchos – urzędnik wybierany w ramach demu.
- trytarcha – urzędnik wybierany w ramach trytii.
Jednym z ciekawszych pomysłów Klejstenesa był ostracyzm, umożliwiający usunięcie na 10, potem na 5 lat obywatela, którego działalność polityczną lud uznawał za zagrożenie dla demokracji. Co roku miano głosować nad tym czy trzeba przeprowadzić ostracyzm, a dopiero po uzyskaniu większości głosów w tej sprawie przystępowano w innym terminie do głosowania za pomocą skorupek, by wskazać polityka, który powinien pójść na wygnanie ze względu na zagrożenie z jego strony dążeniem do przywrócenia tyranii. W głosowaniu powinno wziąć udział co najmniej 6000 obywateli[8].
Ustrój wprowadzony w Atenach przez Klejstenesa przetrwał niemal sto lat i charakteryzuje się go jako demokrację, czyli rządy ogółu, lub jako izonomię, czyli równy podział władzy wśród wszystkich[9].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Mała encyklopedia kultury antycznej 1988 ↓, s. 374.
- ↑ Bravo i Wipszycka 1988 ↓, s. 249–250.
- ↑ Bravo i Wipszycka 1988 ↓, s. 252–253.
- ↑ Bravo i Wipszycka 1988 ↓, s. 242–253.
- ↑ a b Bravo i Wipszycka 1988 ↓, s. 254–255.
- ↑ Bravo i Wipszycka 1988 ↓, s. 254.
- ↑ a b Bravo i Wipszycka 1988 ↓, s. 255–256.
- ↑ Bravo i Wipszycka 1988 ↓, s. 256.
- ↑ Bravo i Wipszycka 1988 ↓, s. 257.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Benedetto Bravo, Ewa Wipszycka: Historia starożytnych Greków. T. I: Do końca wojen perskich. Warszawa: Wydawnictwo naukowe PWN, 1988, s. 252–258. ISBN 83-01-06654-7.
- Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: PWN, 1988, s. 374–375. ISBN 83-01-03529-3.
- ISNI: 0000000382026994
- VIAF: 263637028, 18014122, 352144647673519453466, 379144647693292036128, 197152138666910982732, 290533365, 105155042846272402774, 6456159478217827990009, 206940378, 3476160667981103560005, 490159474188227661808, 8266160667869503560002, 50593826
- LCCN: n83015011
- GND: 118563084
- LIBRIS: 64jllhvq227wv54
- BnF: 126517987
- SUDOC: 050598481
- NLA: 63540902
- BNE: XX4701417
- NTA: 152289720, 069201471, 094857202
- PLWABN: 9810566188305606
- NUKAT: n2007146974
- J9U: 987007274418505171