Marjam Mirzachani
![]() Mirzakhani na Międzynarodowym Kongresie Matematyków 2014 w Seulu, gdzie otrzymała Medal Fieldsa | |
Data i miejsce urodzenia |
3 maja 1977 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
14 lipca 2017 |
Przyczyna śmierci | |
Zawód, zajęcie |
matematyk |
Narodowość |
irańska |
Tytuł naukowy |
profesor |
Alma Mater | |
Uczelnia | |
Odznaczenia | |
Blumenthal Award (2009)
Satter Prize (2013) Clay Research Award (2014) Medal Fieldsa (2014) | |
Strona internetowa |
Marjam Mirzachani, Maryam Mirzakhani (pers. مریم میرزاخانی, ur. 3 maja 1977 w Teheranie[1], zm. 14 lipca 2017 w USA[2]) – irańska[1] matematyczka. Zajmowała się przestrzenią Teichmüllera, geometrią hiperboliczną, teorią ergodyczną i geometrię symplektyczną[3][4]. Jako pierwsza kobieta w historii została uhonorowana Medalem Fieldsa[5][6].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodzona 3 maja 1977 r. w Teheranie[1] i tam wychowana[7]. Jej ojciec Ahmad był inżynierem elektrykiem[8]. Jako dziecko marzyła, by zostać pisarką[9]. Została przyjęta do szkoły średniej dla wyjątkowo zdolnych uczniów, tam też wykazała swój talent matematyczny[9]. W 1994 r. w wieku 17 lat zdobyła złoty medal na międzynarodowej olimpiadzie matematycznej (była pierwszą dziewczyną w irańskim zespole), w 1995 roku zdobyła złoto, osiągając maksymalną liczbę punktów[9][10].
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Four_Fields_medallists_plus_epsilon.jpg/220px-Four_Fields_medallists_plus_epsilon.jpg)
W 1999 roku ukończyła matematykę na Uniwersytecie Technologicznym Szarif w Teheranie. W 2004 roku uzyskała doktorat na Uniwersytecie Harvarda, tam uczyła się od Curtisa T. McMullena[11]. W 2009 (w wieku 31 lat) została profesorką matematyki Uniwersytetu Stanforda[9][12][13]. Była także profesorką na Uniwersytecie Princeton[14] i pracowała w Instytucie Matematycznym Claya[15]. W 2010 wygłosiła wykład sekcyjny na Międzynarodowym Kongresie Matematyków[16].
Jej badania obejmowały przestrzeń Teichmüllera, geometrię hiperboliczną, hipotezę ergodyczną i geometrię symplektyczną[1][17]. W 2014 roku została uhonorowana Medalem Fieldsa (jako pierwsza kobieta i jedyna Iranka w historii[18][19]) za wkład w badania dynamiki i geometrii powierzchni Riemanna oraz przestrzeni moduli na tych powierzchniach[20][9][12].
Miała liczbę Erdősa równą 3[21].
W 2013 roku wykryto u niej raka piersi. W 2016 rak rozprzestrzenił się na kości i wątrobę[22][23]. W czerwcu 2017 lekarze zdiagnozowali trzeci nawrót choroby. Nowotwór zaatakował tym razem szpik kostny kobiety, a jej stan szybko uległ pogorszeniu[24]. Pomimo umieszczenia na oddziale intensywnej terapii 15 lipca 2017 roku Marjam Mirzachani zmarła w wieku 40 lat w wyniku choroby w szpitalu w Stanford[2][22].
Po jej śmierci kondolencje wyraził m.in. prezydent Iranu Hassan Rouhani, który złamał tabu publikując jej zdjęcia bez hidżabu (podobnie uczyniły niektóre gazety)[25][26][27][28][29]. Jej śmierć wznowiła też debatę na temat możliwości nabywania obywatelstwa irańskiego przez dziecko matki-Iranki i ojca-obcokrajowca; wezwano do szybszych prac w tej kwestii ze względu na jej córkę[30][31][32].
2 lutego 2018 roku wysłano satelitę ÑuSat nazwaną Marjam na cześć Mirzachani[33].
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]W 2008 roku Mirzakhani poślubiła Jana Vondráka, czeskiego informatyka i matematyka, profesora nadzwyczajnego na Uniwersytecie Stanforda[34][35]. Miała córkę o imieniu Anahita[36]. Mieszkała w Palo Alto w Kalifornii[37]. W celu rozwiązania problemu rysowała gryzmoły na kartkach[22][38]. Córka opisywała pracę swojej matki jako „malarstwo”[22][38].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Maryam Mirzakhani: Curriculum Vitae. [dostęp 2014-08-13]. (ang.).
- ↑ a b Iranian Math Genius Mirzakhani Dies of Cancer. ifpnews.com. [dostęp 2017-07-15]. (ang.).
- ↑ Wayback Machine [online], 24 listopada 2005 [dostęp 2018-08-31] [zarchiwizowane z adresu 2005-11-24] .
- ↑ Maryam Mirzakhani, Stanford mathematician and Fields Medal winner, dies [online], news.stanford.edu [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ Fields Medal | International Mathematical Union (IMU) [online], www.mathunion.org [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ Farsnews [online], en.farsnews.ir [dostęp 2018-08-31] [zarchiwizowane z adresu 2018-08-01] .
- ↑ Była pierwszą kobietą z Medalem Fieldsa. Nie żyje Maryam Mirzakhani, „TVN24.pl”, 15 lipca 2017 [dostęp 2017-07-16] .
- ↑ Maryam Mirzakhani, Only Woman to Win a Fields Medal, Dies at 40 [online] [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ a b c d e Wyborcza.pl [online], wyborcza.pl [dostęp 2018-08-31] .
- ↑ International Mathematical Olympiad [online], www.imo-official.org [dostęp 2018-08-31] .
- ↑ Maryam Mirzakhani – The Mathematics Genealogy Project [online], www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu [dostęp 2018-08-31] .
- ↑ a b Ian Sample , Fields Medal mathematics prize won by woman for first time in its history [online], the Guardian, 13 sierpnia 2014 [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ Maryam Mirzakhani, the First Woman to Receive the Prestigious Fields Medal, Dies at the Age of 40, „PEOPLE.com” [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ Department Mourns Maryam Mirzakhani, 1977—2017 | Math [online], www.math.princeton.edu [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ Maryam Mirzakhani | Clay Mathematics Institute [online], www.claymath.org [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ ICM Plenary and Invited Speakers | International Mathematical Union (IMU) [online], www.mathunion.org [dostęp 2022-10-08] .
- ↑ Interview with Research Fellow Maryam Mirzakhani. Interview with Research Fellow Maryam Mirzakhani. [dostęp 2014-08-13]. (ang.).
- ↑ Pierwsza kobieta w historii otrzymała Medal Fieldsa – matematycznego Nobla. Newsweek.pl. [dostęp 2014-08-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-14)]. (pol.).
- ↑ وبسایت رسمی مریم میرزاخانی [online], mmirzakhani.com [dostęp 2018-08-31] (pers.).
- ↑ List of all 2014 awardees with brief citations. IMU, 2014-08-13. [dostęp 2014-08-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-12)]. (ang.).
- ↑ Collaboration Paths to Paul Erdös – The Erdös Number Project- Oakland University [online], www.oakland.edu [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ a b c d Stanford University , Maryam Mirzakhani, mathematician and Fields Medal winner, dies at Stanford | Stanford News, „Stanford News”, 15 lipca 2017 [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ Agence France-Presse , Sorrow as Maryam Mirzakhani, the first woman to win mathematics' Fields Medal, dies aged 40, „The Telegraph”, 15 lipca 2017, ISSN 0307-1235 [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ Iranian math genius battles cancer recurrence at US hospital. [dostęp 2017-07-15]. (ang.).
- ↑ Saeed Kamali Dehghan , Maryam Mirzakhani: Iranian newspapers break hijab taboo in tributes [online], the Guardian, 16 lipca 2017 [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ Sigal Samuel , Why Iran Broke Its Strict Hijab Rules for the 'Queen of Math', „The Atlantic”, 18 lipca 2017 [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ Iranian Media Break Hijab Taboo in Tributes to Maryam Mirzakhani [online], The Wire [dostęp 2018-08-31] .
- ↑ Iranian Press Flouts Hijab Rules In Death Tributes To Trailblazing Maths Genius, „HuffPost UK”, 17 lipca 2017 [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ Maryam Mirzakhani nie żyje. W Iranie byli z niej tak dumni, że kiedy zmarła złamali jedno z najważniejszych tabu, „Newsweek.pl”, 17 lipca 2017 [dostęp 2018-08-31] (pol.).
- ↑ How death of maths genius Mirzakhani is breaking taboos for women in Iran, „euronews”, 17 lipca 2017 [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ Maryam Mirzakhani, First Woman To Win The Fields Medal, Dies At 40, „IFLScience” [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ Iranian newspapers break hijab taboo in tribute to Maryam Mirzakhani | The Siasat Daily [online], archive.siasat.com [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ Tributes paid to ‘shining light’ Maryam Mirzakhani | ICM News [online], www.icm2018.org [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ بیوگرافی مریم میرزاخانی؛ ستاره پرفروغ دنیای ریاضیات – زومیت [online], www.zoomit.ir [dostęp 2018-09-01] .
- ↑ http://theory.stanford.edu/~jvondrak/data/cv.pdf
- ↑ Maryam Mirzakhani Is First Woman Fields Medalist | Quanta Magazine, „Quanta Magazine” [dostęp 2018-08-31] .
- ↑ George Putic , Iranian-American Woman Wins Top Mathematics Prize, „VOA” [dostęp 2018-08-31] (ang.).
- ↑ a b Howard Jacobson , The world has lost a great artist in mathematician Maryam Mirzakhani [online], the Guardian, 29 lipca 2017 [dostęp 2018-08-31] (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]John J. O'Connor; Edmund F. Robertson: Marjam Mirzachani w MacTutor History of Mathematics archive (ang.)
Maryam Mirzakhani: A Tenacious Explorer of Abstract Surfaces, kanał Quanta Magazine na YouTube, 23 czerwca 2015 [dostęp 2024-08-24].