Milon z Krotonu
![]() Milon z Krotonu, rzeźba francuska 1768 r. | |
Data i miejsce urodzenia |
VI w. p.n.e. |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
VI w. p.n.e. |
Zawód, zajęcie |
Zapaśnik |
Milon (gr. Μίλων) z Krotonu – największy w swoich czasach zapaśnik grecki, wspomniany m.in. w Dziejach Herodota, a także przez Pauzaniasza oraz Strabona. Zasłynął nie tylko dzięki zwycięstwom, lecz także z powodu bezsensownej i makabrycznej śmierci – rozszarpały go wilki, gdy jego ręce utkwiły w rozszczepionym drzewie.
Związki z pitagorejczykami
[edytuj | edytuj kod]Strabon w Geografii stwierdza, że następujące dwa czynniki przynosiły sławę Krotonowi: liczni osiadli tam pitagorejczycy oraz niezwykłe dokonania Milona[1]. Wedle tegoż autora związki Milona z samym Pitagorasem, który przebywał w Krotonie opuściwszy Samos za tyranii Polikratesa, miały mieć charakter intymny.
Wojna z Sybarytami
[edytuj | edytuj kod]Pod wpływem konfliktu zwolenników różnych form rządu z Sybaris emigrowała liczna opozycja polityczna, która znalazła schronienie w Krotonie. Podburzyli oni, przy udziale Pitagorasa, gospodarzy przeciw swym przeciwnikom. Z tego powodu w roku 510 p.n.e. miała miejsce wojna Krotończyków z mieszkańcami Sybaris, w której – wedle relacji Strabona[2] – Milon miał stanąć na czele stu tysięcy swych ziomków i poprowadzić ich do zwycięstwa przeciw trzykrotnie liczniejszemu wrogowi. Po pokonaniu przeciwników Krotończycy zrównali Sybaris z powierzchnią ziemi.
Niezwykłe czyny i sława
[edytuj | edytuj kod]Wedle Pauzaniasza[3], Milon zwyciężył sześciokrotnie w igrzyskach olimpijskich oraz również sześciokrotnie w igrzyskach w Delfach. W Olimpii uległ za siódmym razem niejakiemu Timasiteosowi, swemu krajanowi.
Sześciokrotne zwycięstwo było w ówczesnych czasach dokonaniem bezprecedensowym, które uczyniło Milona słynnym w całej Helladzie a także poza jej granicami. Wedle Herodota sława zapaśnika dotarła nawet do Persji. Córkę Milona miał wziąć za żonę chroniący się przed gniewem Dariusza Demokedes, gdyż – jak podaje historyk – "imię zapaśnika Milona miało wielkie znaczenie u króla"[4]
Pauzaniasz w Wędrówkach po Helladzie[5] przytacza całą serię niezwykłych dowodów siły, jakie dawał Milon. Potrafił on rzekomo ścisnąć owoc granatu tak, iż nikt nie był mu go w stanie odebrać, zarazem jednak na tyle delikatnie, by go nie zmiażdżyć. Podobno był także w stanie tak napiąć żyły na skroniach, że lina, którą obwiązał głowę, pękała.
Pliniusz Starszy pisze w Historii naturalnej:
- Gdy Milon, zapaśnik, raz przyjął pozycję, nie było osoby, która by mogła go z niej ruszyć. A gdy schwycił w dłoń jabłko, nikt nie mógł dokonać nawet tyle, by odgiąć jeden z jego palców[6]
Strabon dodaje[7] jeszcze historię o tym, jak podczas uczty pitagorejczyków zawalił się filar. Milon własnym ciałem podtrzymał spadający strop tak długo, aż wszyscy zgromadzeni nie opuścili sali i sam jeszcze dał radę się wyratować.
Pliniusz wyjaśnia niezwykłą siłę zapaśnika pewnym kamieniem z wyglądu podobnym do kryształu, nazywanym Alectoria, o wielkości fasoli, który Milon rzekomo zawsze miał przy sobie, co czyniło go niezwyciężonym w zawodach sportowych[8].
Śmierć
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/%C3%89tienne_Maurice_Falconet-Milo_of_Croton-Hermitage.jpg/200px-%C3%89tienne_Maurice_Falconet-Milo_of_Croton-Hermitage.jpg)
Zwiedziony własną siłą, Milon popadł w pychę, co nie mogło spodobać się bogom. Wedle Pauzaniasza zaniósł nawet własny posąg do świątyni Zeusa.
Karą za to była bezsensowna i okrutna śmierć, którą w ten sposób utrwala relacja Pauzaniasza[9]. Otóż idąc kiedyś przez rodzinne okolice Milon ujrzał rozszczepiony i wysychający pień drzewa. Wstawiono weń rozpórki, by nie zacisnął się, lecz wysechł rozdwojony. Milon ślepo ufając swej sile włożył dłonie w rozszczepienie. Wtedy rozpórki wypadły, a zapaśnik został uwięziony. Bezbronnego Krotończyka rozszarpały wilki. Relację tę potwierdza także Strabon[10].
Tak też Milon stał się symbolem nie tylko siły fizycznej, lecz także pychy i głupoty, która obraca ją przeciw właścicielowi. Diodor Sycylijski pisze w tym kontekście:
- Nie jest wielką rzeczą, posiadać siłę, jakiegokolwiek bądź rodzaju, lecz używać jej jak należy. Jakąż korzyść przyniosła bowiem niezwykła siła ciała Milonowi z Krotonu?[11]
Nawiązania kulturalne
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Louvre_statue_DSC00917.jpg/200px-Louvre_statue_DSC00917.jpg)
Pierwsze rzeźby przedstawiające Milona powstały już za jego życia. Pauzaniasz[12] wspomina o dziele niejakiego Dameasa, współziomka Krotonidy, który wykonał jego posąg. (Być może ten sam, który wiedziony pychą zapaśnik zaniósł potem do świątyni.)
W roku 1682 powstała słynna rzeźba Pierre'a Pugueta przedstawiająca śmierć atlety jako alegorię odbierającej siły starości.
W roku 1754 do tematu nawiązuje w ekspresyjnej formie Étienne-Maurice Falconet.
W roku 1795 obraz przedstawiający śmierć zapaśnika maluje w Charles Meynier, w interesujący sposób łącząc preromantyczną ekspresję z akademickim kanonem.
W literaturze Milon funkcjonuje jako uosobienie siły. W rozdziale XXIII pierwszej księgi Gargantui i Pantagruela Rabelaisa porównanie z siłą Milona pojawia się aż dwukrotnie, przy czym Gargantua jest silniejszy od mitycznego zapaśnika. W II rozdziale trzeciej księgi z kolei olbrzym bierze odwet za śmierć zapaśnika i biegnąc przez las obala kolejne drzewa.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Strabon, Geografia,(VI.1.12)
- ↑ Strabon, op. cit. VI.1.12
- ↑ Pauzaniasz, Wędrówki po Helladzie, VI.14.5
- ↑ III.137-138. W: Herodot: Dzieje. Warszawa: PWN, 1959, s. 263. .
- ↑ Pauzaniasz, op. cit, VI.14.6-7
- ↑ Pliniusz Starszy, Historia Naturalna, VII.16.10.22
- ↑ Strabon, op.cit XVII.1.12
- ↑ Pliniusz Starszy, op.cit, XXXVII.54.3.53
- ↑ Pauzaniasz, op. cit, VI.14.8
- ↑ Strabon, op. cit, XVII.1.12
- ↑ Diodorus Sicilus, Library, IX.14.1.
- ↑ Pauzaniasz, op. cit, (VI.14.5)