Reinhard Gehlen
![]() Reinhard Gehlen w stopniu pułkownika | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
3 kwietnia 1902 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby |
1920–1945 |
Siły zbrojne | |
Jednostki |
213 Dywizja Piechoty
|
Stanowiska |
Oficer sztabowy |
Główne wojny i bitwy | |
Późniejsza praca |
Szef Organisation Gehlen |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Data urodzenia | |
---|---|
Data śmierci | |
Prezydent Bundesnachrichtendienst | |
Okres |
od 1 kwietnia 1956 |
Przynależność polityczna |
bezpartyjny |
Następca |
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/Reinhard_Gehlen_1945.jpg/220px-Reinhard_Gehlen_1945.jpg)
Reinhard Gehlen (ur. 3 kwietnia 1902 w Erfurcie, zm. 8 czerwca 1979 w Bergu koło Starnberga) – niemiecki generał major Wehrmachtu i generał porucznik rezerwy Bundeswehry, ostatni szef wydziału OKH Fremde Heere Ost (Obce Armie Wschód) – wywiadu wojskowego niezależnego od Abwehry i SD, twórca i pierwszy kierownik zachodnioniemieckiego wywiadu zorganizowanego początkowo jako tzw. Organisation Gehlen (Organizacja Gehlena), a następnie jako Bundesnachrichtendienst (Federalna Służba Wywiadowcza; BND).
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Był synem por. Walthera Gehlena. Jego matka pochodziła z arystokratycznej, flamandzkiej rodziny van Vaernewycków. W 1908 r. Gehlenowie przenieśli się do Wrocławia, gdzie ojciec został księgarzem i wydawcą[1]. Reinhard Gehlen uczył się w gimnazjum im. Króla Wilhelma. Już w tym czasie wykazał cechy indywidualisty, zainteresowanego liczbami, formułami matematycznymi i statystykami[1]. W 1918 r. wstąpił do armii. W 1931 r. wziął ślub, jego żona wywodziła się z rodziny jednego z generałów Fryderyka Wielkiego, dzięki czemu Gehlen zaczął szybko awansować[2].
Po ukończeniu Akademii Wojennej, został w 1935 roku w stopniu kapitana członkiem wydziału operacyjnego Sztabu Generalnego Dowództwa Sił Lądowych III Rzeszy[1][2]. W czasie agresji na Polskę) był szefem sztabu 213 Dywizji Piechoty w stopniu majora[2], a podczas niemieckiej agresji na Francję pełnił funkcję oficera łącznikowego przy 16 Armii[1]. W czerwcu 1940 roku został adiutantem szefa Sztabu Generalnego Franza Haldera, by w październiku 1940 objąć kierownictwo sekcji wschodniej w wydziale operacyjnym sztabu armii.
Jako oficer wydziału operacyjnego był jednym ze współautorów planu ataku III Rzeszy na ZSRR[2]. W kwietniu 1942 w stopniu podpułkownika przejął kierowanie wydziałem Obce Armie Wschód[3] (niem. Fremde Heere Ost) w Sztabie Generalnym Wojsk Lądowych (OKH), który miał siedzibę w Mamerkach (w czasie pobytu Hitlera w Wilczym Szańcu). W grudniu 1944 awansowany do stopnia generała-majora. Gehlen przebywał zwykle w Mamerkach, chociaż jego placówka wywiadu znajdowała się w Twierdzy Boyen w Giżycku. Tam zbierano informacje na tematy związane z sytuacją wojskową i przygotowywano agentów na teren ZSRR. Według J. Thorwalda[4], który prowadził rozmowy z Gehlenem przed napisaniem książki, w twierdzy Boyen przygotowywano kadrę na potrzeby Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej.
Jego realistyczne raporty zostały uznane przez Hitlera za defetyzm, co doprowadziło do zdymisjonowania go 9 kwietnia 1945 r., jednak już wcześniej Gehlen zabezpieczył archiwa Wydziału Obce Armie Wschód i ukrył je w starej kopalni na terenie Bawarii, by mogły stać się argumentem na rzecz zwolnienia z amerykańskiej niewoli, gdy już się do niej dostanie[2]. Reinhard Gehlen dostał się 22 maja 1945 do niewoli amerykańskiej[5].
Pobyt w Stanach Zjednoczonych
[edytuj | edytuj kod]Wkrótce po dostaniu się do niewoli zwrócił się do władz amerykańskich z przygotowanym oświadczeniem: Jestem głównodowodzącym Grupy Armii Wschód w kwaterze głównej wojsk niemieckich. Mam do przekazania informacje o najwyższym znaczeniu dla waszego rządu[6].
Mimo takiej postawy i złożonej propozycji został niebawem osadzony wraz z innymi niemieckimi więźniami w obozie w Salzburgu. Niedługo potem Rosjanie domagali się jego wydania (razem z aktami), ale Amerykanie nie chcieli spełnić ich żądań, gdyż już wiedzieli kim jest ten „nieokrzesany” generał.
Gehlen przybył do Fort Hunt, niedaleko Waszyngtonu, na pokładzie wojskowego samolotu DC-3 po kilkunastu dniach od zakończenia II wojny światowej. Tu na miejscu odwiedzali go kolejni wysoko postawieni oficerowie wojska, wywiadu (m.in. Allen Dulles – szef Biura Służb Strategicznych (OSS), poprzedniczki CIA) oraz doradcy prezydenta Harry’ego Trumana.
Dla Amerykanów stał się ważnym źródłem informacji na temat Rosjan (Sowietów) i ich potencjału militarnego, gdyż jako jeden z najważniejszych oficerów Hitlera na froncie wschodnim kierował rozległą i dobrze zorganizowaną siatką nazistowskich szpiegów (jej członkami nie byli wyłącznie Niemcy) działających na szkodę Armii Czerwonej i całego ZSRR.
Organisation Gehlen
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Z upoważnienia Amerykanów Gehlen przystąpił latem 1945 do tworzenia służby wywiadowczej o nazwie Organizacja Gehlena. Organizacja ta stanowiła podstawę utworzonej w 1956 w Niemczech Federalnej Służby Wywiadowczej (Bundesnachrichtendienst). Reinhard Gehlen stał na jej czele przez 12 lat, od 1956 do 1968, gdy został zmuszony do przejścia w stan spoczynku i zastąpił go Gerhard Wessel. Został przyjęty do Bundeswehry jako generał-porucznik rezerwy.
Po II wojnie światowej
[edytuj | edytuj kod]Po rocznym pobycie w Waszyngtonie Gehlen powrócił do Niemiec jako wpływowy agent. Jego – często wyolbrzymione – raporty na temat siły militarnej Związku Radzieckiego (m.in. na temat przewagi Rosjan w broni balistycznej określonej przez Amerykanów jako „luka nuklearna” lub „luka rakietowa”) spowodowały zaostrzenie stosunków pomiędzy wrogimi sobie blokami (Wschód – Zachód) i eskalację zimnej wojny do niebezpiecznych granic (m.in. kryzys kubański). Na podstawie tych raportów[7] amerykańscy wojskowi, analitycy z CIA i wywiadu wojskowego (oraz przedstawiciele kompleksu przemysłowo – zbrojeniowego) domagali się od Kongresu zwiększenia budżetu na obronność.
Do współpracy z Amerykanami Gehlen zaangażował – wbrew pierwotnym ustaleniom – byłych gestapowców i SS-manów. Wśród jego współpracowników byli m.in.:
- Franz Alfred Six (odpowiadał za wymordowanie ponad trzydziestu Żydów w getcie w Smoleńsku);
- Emil Augsburg (nadzorował mordowanie ludzi na tyłach wroga na terenie ZSRR);
- Klaus Barbie („Rzeźnik z Lyonu”; przez pewien czas mieszkał w USA).
Agencja 114
[edytuj | edytuj kod]Tuż po zakończeniu II wojny światowej Armia Stanów Zjednoczonych, szukając informacji na temat działań sowieckich agentów w strefie okupowanej przez USA, nawiązała kontakt z Reinhardem Gehlenem, który przystąpił do tworzenia agencji. Oprócz działań kontrwywiadowczych wymierzonych w Sowietów, Agencja 114 rozpoczęła również monitorowanie krajowych lewicowców i pacyfistów. Wykorzystywana do celów kontrwywiadowczych, służyła jako główne wejście do zachodnioniemieckiego wywiadu dla byłych nazistów.
Awanse
[edytuj | edytuj kod]- podporucznik – 1 grudnia 1923
- porucznik – 1 lutego 1928
- kapitan – 1 maja 1934[8]
- major – 1 marca 1939
- podpułkownik – 1 lipca 1941
- pułkownik – 1 grudnia 1942
- generał-major – 1 grudnia 1944
- generał-porucznik rezerwy – po 1955[9]
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]III Rzesza
[edytuj | edytuj kod]- Srebrny Krzyż Niemiecki – 28 marca 1945
- Wojenny Krzyż Zasługi I klasy
- Krzyż Żelazny II klasy
- Wojenny Krzyż Zasługi II klasy
- Odznaka za Służbę w Wehrmachcie – 4, 12, 18 i 25 lat służby
- Medal Pamiątkowy 1 października 1938
i inne
- Krzyż Wielki Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec – 30 kwietnia 1968
- Medal za Dobre Zachowanie – Stany Zjednoczone
- Krzyż Wielki Orderu Pro Merito Melitensi – Zakon Maltański (1948)
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Thorwald 1994 ↓, s. 61.
- ↑ a b c d e Konrad Szelest , Reinhard Gehlen – od generała Hitlera do amerykańskiego szpiega, „Przegląd”, 15 stycznia 2018 [dostęp 2018-01-21] (pol.).
- ↑ Część Abteilung Fremde Heere – wywiad płytki OKH.
- ↑ Autora książki Iluzja. Żołnierze radzieccy w armii Hitlera. Warszawa-Kraków 1994.
- ↑ Wołoszański 1997 ↓, s. 173–174.
- ↑ Vankin i Whalen 1997 ↓, s. 296.
- ↑ Vankin i Whalen 1997 ↓, s. 300.
- ↑ Reinhard Gehlen – Biografie WHO’S WHO [online], www.whoswho.de [dostęp 2018-12-19] .
- ↑ Powstanie Bundeswehry.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Feliks Bielak , Służby wywiadowcze Republiki Federalnej Niemiec., Warszawa: MON, 1985, s. 200, ISBN 83-11-07191-8, OCLC 830185586 .
- Reinhard Gehlen , Sensacyjne wspomnienia szefa wywiadu. Stefan Zielicz (tłum.), Warszawa: Warszawski Dom Wydawniczy – Wydawnictwo ATENA, 1993, s. 281, ISBN 83-900246-1-6, OCLC 751425772 .
- Kilarski R.: Organizacja wywiadowcza Reinharda Gehlena. Wyd. MON Warszawa 1978, s. 388.
- Wolanowski L.: Cichy front. Iskry Warszawa 1955, 1956, s. 229.
- Bogusław Wołoszański: Tajna wojna Hitlera. Warszawa: Wyd. Colori, 1997. ISBN 83-904972-2-0. (pol.).
- Jonathan Vankin, John Whalen: Największe spiski ostatniego stulecia. Warszawa: Świat Książki, 1997. ISBN 978-83-7129-955-1. (pol.).
- Jürgen Thorwald: Iluzja. Żołnierze radzieccy w armii Hitlera. Warszawa-Kraków: 1994. ISBN 83-01-11579-3.
- ISNI: 0000000109241722
- VIAF: 91526580
- LCCN: n50018255
- GND: 118538098
- NDL: 00440684
- LIBRIS: 0xbfkm3j4sg192v
- BnF: 119045126
- SUDOC: 078822971
- NLA: 35116679
- NKC: jn20000700600
- BNE: XX869598
- NTA: 070493413
- BIBSYS: 90068157
- CiNii: DA05189968
- PLWABN: 9810608677405606
- NUKAT: n97039924
- J9U: 987007261658905171
- LNB: 000040793
- CONOR: 147790947
- BLBNB: 000215946
- Funkcjonariusze niemieckich służb specjalnych
- Generałowie Wehrmachtu
- Bundesnachrichtendienst
- Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec
- Turyńczycy
- Odznaczeni Odznaką za Służbę Wojskową (III Rzesza)
- Odznaczeni Orderem Pro Merito Melitensi
- Odznaczeni Krzyżem Żelaznym
- Odznaczeni Krzyżem Niemieckim
- Odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojennej
- Ludzie urodzeni w Erfurcie
- Urodzeni w 1902
- Zmarli w 1979