Stefan Treugutt
Państwo działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
17 kwietnia 1925 |
Data i miejsce śmierci |
8 lipca 1991 |
docent nauk humanistycznych | |
Specjalność: historia literatury | |
Alma Mater | |
Doktorat | |
Habilitacja |
1964 |
zastępca dyrektora | |
Instytut | |
Okres spraw. |
1968–1982 |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() |
Stefan Treugutt (ur. 17 kwietnia 1925 w Mogielnicy, zm. 8 lipca 1991 w Warszawie) – polski krytyk teatralny, historyk literatury polskiej.
Pracownik naukowy (docent) Instytutu Badań Literackich PAN. W latach 60. popularna osobowość telewizyjna jako autor wprowadzeń do spektakli Teatru Telewizji wygłaszane na żywo. Badacz epoki romantyzmu i mitu Napoleona Bonaparte, znawca twórczości Juliusza Słowackiego.
Lata młodości i edukacja
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w nauczycielskiej rodzinie Sylweriusza (1898–1984) i Janiny z Tomassich (1896–1970). W 1931 rozpoczął naukę w szkole powszechnej w Mogielnicy, od 1932 uczył się w Białymstoku a od 1933 w Drohiczynie. W 1937 został uczniem gimnazjum. W 1939 po zajęciu ziem wschodnich przez ZSRR kontynuował naukę w dziewięcioletniej szkole radzieckiej w Hajnówce. W tym okresie należał do Komunistycznego Związku Młodzieży Zachodniej Białorusi. Po zajęciu tych terenów przez Niemcy pracował jako robotnik kolejowy, nauczyciel i pisarz gminny.
Po wyzwoleniu ukończył Państwowe Liceum Humanistyczne w Siematyczach, a w czerwcu 1945 zdał maturę, aby potem studiować polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim. W roku 1950 uzyskał magisterium, zaś w 1956 stopień kandydata nauk filologicznych na podstawie rozprawy Młodość pisarska Słowackiego, której promotorem był Stefan Żółkiewski. Habilitował się w 1964 na podstawie rozprawy «Beniowski». Kryzys indywidualizmu romantycznego.
W latach 1953–1981 członek PZPR. I sekretarz POP PZPR w Instytucie Badań Literackich[1]. W 1990 wstąpił do ROAD.
Praca naukowa
[edytuj | edytuj kod]Jako historyk literatury zadebiutował w 1950 artykułem O postępowości Słowackiego w Pamiętniku Literackim[2]. W latach 1951–1953 odbywał aspiranturę w Instytucie Badań Literackich PAN, gdzie został w 1954 adiunktem, zaś w 1964 docentem. W 1965 został członkiem komitetu redakcyjnego wydawnictwa Obraz literatury polskiej XIX i XX wieku. Od 1966 do 1985 prowadził wykłady i seminarium z romantyzmu i literatury współczesnej na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1968–1982 zastępca dyrektora do spraw naukowych IBL PAN. Jako wicedyrektor, chronił IBL PAN przed czystkami związanymi z Marcem 1968[3]. Był również członkiem Rady Naukowej IBL (1969–1983) i Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej (1969–1980). W 1971 został kierownikiem Działu Wydawnictw IBL PAN. Od 1972 do 1981 członek redakcji dwumiesięcznika „Teksty”, publikując artykuły i szkice. W 1977 wszedł w skład rady redakcyjnej serii wydawniczej Literary Studies in Poland, w której pracował do 1990. W 1981 wybrany na członka Komitetu Nauk Historycznych PAN. W latach 1981–1990 wykładał w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie. W 1987 został członkiem Pracowni Psychosocjologii Literatury.
Praca w teatrze i jako krytyka teatralnego
[edytuj | edytuj kod]Pierwsze recenzje i interpretacje dramatów publikował w czasie studiów polonistycznych w czasopismach „Wieś” i „Nowa Kultura”. Jeszcze przed magisterium był kierownikiem literackim filii Teatru Domu Wojska Polskiego „Placówka” (w 1948) oraz Państwowego Teatru Powszechnego w Łodzi (od stycznia do września 1950). W latach 1951–1952 wykładał historię teatru europejskiego w Szkole Partyjnej przy KC PZPR. Od września 1952 kierownik działu kulturalnego „Przeglądu Kulturalnego”, w którym regularnie publikował recenzje przedstawień i omówienia książek poświęconych problemom teatru. Tam również w 1955 rozpoczął prowadzenie rubryki „Teatr wyobraźni”, w której zamieszczał interpretacje niegranych dramatów. W 1964 został konsultantem a później kierownikiem literackim Teatru Polskiego w Warszawie. Do ustąpienia z tego stanowiska w 1970 nie pisał recenzji teatralnych, później tylko sporadycznie. Publikował również teksty rocznicowe i wspomnienia o ludziach teatru. Prowadził wykłady i seminaria z dramatu współczesnego na Uniwersytecie Warszawskim. Napisał scenariusz i komentarz (mówiony przez niego) do telewizyjnego filmu dokumentalnego Godzina teatru (1966) oraz komentarz do filmu dokumentalnego Hanuszkiewicz (1971) w reżyserii Jerzego Ziarnika[4]. Wygłaszał w telewizji wprowadzenia do spektakli Teatru Telewizji.
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]Był mężem Zofii Stefanowskiej-Treugutt, historyka literatury. Mieli dwójkę dzieci – córkę Ewę Werpachowską (ur. 1949) i syna Jana[5].
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera Pod murem V-1-64,65)[6].
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]- Juliusz Słowacki – poeta romantyczny (przed 1959)
- „Beniowski”. Kryzys indywidualizmu romantycznego (1964)
- Geniusz wydziedziczony. Studia romantyczne i napoleońskie (1993)
- Pożegnanie teatru (2001 pośmiertnie, pod red. Marii Prussak)
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1974)
- Złoty Krzyż Zasługi (11 lipca 1955)[7]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (11 stycznia 1955)[8]
- Medal Komisji Edukacji Narodowej (1973)[4]
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]W 2001 po raz pierwszy wręczono Nagrodę im. Stefana Treugutta przyznawaną przez Sekcję Polską Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Teatralnych twórcom Teatru Telewizji.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Spętana akademia, Polska Akademia Nauk w dokumentach władz PRL. Materiały partyjne 1950–1986, t. II, wybór, wstęp i opracowanie Patryk Pleskot, Tadeusz Paweł Rutkowski, Warszawa 2012, s. 713.
- ↑ Współcześni polscy piszarze i badacze literatury. Słownik biograficzny. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2003.
- ↑ Michał Głowiński. Mowa nad grobem Stefana Treugutta. „Rocznik Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza”. 1993 (1991–1992). XXVI/XXVII. s. 165–166.
- ↑ a b Stefan Treugutt w bazie filmpolski.pl
- ↑ Stefan Treugutt M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2023-11-07].
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: ADAM CIAGLIŃSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2023-11-07] .
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 91, poz. 1144 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 45, poz. 440 - Uchwała Rady Państwa z dnia 11 stycznia 1955 r. nr 0/71 - na wniosek Zarządu Głównego Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa”.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Ludzie urodzeni w Mogielnicy
- Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej
- Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej
- Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa)
- Pierwsi sekretarze POP PZPR
- Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie
- Polscy historycy upamiętnieni nazwami nagród
- Polscy historycy literatury
- Polscy krytycy teatralni
- Polscy teoretycy kultury
- Polskie osobowości telewizyjne
- Urodzeni w 1925
- Wykładowcy Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza
- Zmarli w 1991