Władysław Pożaryski
![]() Władysław Pożaryski w latach 60. | |
Państwo działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
14 grudnia 1910 |
Data i miejsce śmierci |
5 marca 2008 |
Profesor nauk przyrodnicznych | |
Specjalność: geologia stratygraficzna, tektonika | |
Alma Mater | |
Doktorat |
1940 |
Habilitacja |
1951 |
Profesura |
1954 – nadzwyczajny |
Polska Akademia Nauk | |
Status |
członek rzeczywisty |
Praca naukowo-dydaktyczna | |
Jednostka |
Państwowy Instytut Geologiczny, Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Mieczys%C5%82aw_i_W%C5%82adys%C5%82aw_Po%C5%BCaryscy_gr%C3%B3b.jpg/220px-Mieczys%C5%82aw_i_W%C5%82adys%C5%82aw_Po%C5%BCaryscy_gr%C3%B3b.jpg)
Władysław Pożaryski (ur. 4 grudnia 1910 w Warszawie, zm. 5 marca 2008 tamże) – polski geolog, specjalista geologii regionalnej i mikropaleontologii.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się jako czwarte, najmłodsze dziecko Mieczysława[1] i Wandy z Grzegorzewskich (1872–1950)[2][3][4]. Maturę uzyskał w 1929 roku w Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie. W tym samym roku rozpoczął studia geologiczne na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego[2]. W 1934 otrzymał dyplom magistra filozofii w zakresie geologii i paleontologii, na podstawie pracy poświęconej kredzie i kenozoikowi okolic Kazimierza Dolnego. Obowiązkową służbę wojskową odbył w Szkole Podchorążych Rezerwy Saperów w Modlinie. Ukończył ją w stopniu plutonowego w 1935.
Do września 1937 pracował w Muzeum Techniki i Przemysłu w Warszawie na stanowisku asystenta do spraw geologii. Od października 1937 do sierpnia 1938 był asystentem profesora Jana Lewińskiego na Uniwersytecie Warszawskim. W 1938 rozpoczął pracę w Państwowym Instytucie Geologicznym, w którym pozostał do emerytury. W tym samym roku opublikował rozprawę Stratygrafia senonu w przełomie Wisły między Rachowem a Puławami, na podstawie której uzyskał w 1940 stopień doktora na działającym w konspiracji Uniwersytecie Warszawskim.
We wrześniu 1944, przy ewakuacji Warszawy, został wywieziony do obozu koncentracyjnego, najpierw do Auschwitz, a następnie do Litomierzyc, skąd wrócił do Warszawy w maju 1945.
W 1948 opublikował pracę Jura i kreda między Radomiem, Zawichostem i Kraśnikiem, uznaną w 1951 za pracę habilitacyjną. Od 1952 pracował również jako profesor na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz kierownik Zakładu Mikropaleontologii, które to stanowiska piastował do 1969. W 1954 uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1964 profesora zwyczajnego. W 1969 został powołany w poczet członków korespondentów Polskiej Akademii Nauk i Niemieckiej Akademii Nauk. W 1976 został członkiem rzeczywistym PAN.
Jednym z pierwszych kierunków zainteresowań W. Pożaryskiego była mikropaleontologia. Tuż po wojnie zorganizował w Państwowym Instytucie Geologicznym laboratorium i Pracownię Mikropaleontologiczną, której był kierownikiem do 1953. Pod jego kierunkiem w ciągu kilku lat zebrano i usystematyzowano olbrzymi materiał dokumentacyjny i opracowano stratygrafię mikropaleontologiczną mezozoiku Niżu Polskiego. Następnie został kierownikiem Zakładu Geologii Niżu
G��ówny wysiłek skierował na badania geologii regionalnej całego Niżu Polskiego, bardzo słabo jeszcze znanej po II wojnie światowej. Do badań tych zorganizował w Państwowym Instytucie Geologicznym w 1955 cały zespół specjalistów, z którym badał stratygrafię i tektonikę tego obszaru w oparciu o liczne prace geofizyczne i coraz głębsze wiercenia. Praca ta została podsumowana w 1961 wielką syntezą geologiczną Budowa geologiczna Niżu Polskiego. Wiele opublikowanych na ten temat monografii ma nadal fundamentalne znaczenie, także dla poszukiwań złóż ropy naftowej i gazu ziemnego.
Był członkiem wielu komitetów, komisji i rad naukowych. Z zagranicznych instytucji można wymienić członkostwo w Niemieckiej Akademii Przyrodników Leopoldina (niem. Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina) (Halle) oraz członkostwo honorowe Deutsche Gesellschaft für Geologische Wissenschaften (NRD). Członek Polskiego Towarzystwa Geologicznego[5].
Odbył ponad 40 zagranicznych podróży naukowych do ZSRR, Szwecji, Danii, Islandii, Wielkiej Brytanii, Holandii, Belgii, Luksemburga, Francji, Włoch, Szwajcarii, Austrii, RFN, NRD, Czechosłowacji, Rumunii, Węgier, Meksyku, Stanów Zjednoczonych i Kanady, podczas których wygłosił wiele referatów i wykładów.
Jest autorem ok. 300 opracowań, opublikowanych głównie w wydawnictwach Państwowego Instytutu Geologicznego. Był też kierownikiem 32 prac magisterskich i promotorem 20 doktoratów.
Przez 52 lata był mężem Krystyny z Maliszewskich (1914–1989), wybitnej mikropaleontolożki[2][4].
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 142-5-27)[3].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (25 września 2000)[7]
- Order Sztandaru Pracy I klasy
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
- Złoty Krzyż Zasługi (11 lipca 1955)[1]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (22 lipca 1955)[8]
- Medal im. Mikołaja Kopernika PAN (2000)[9]
Nagrody
[edytuj | edytuj kod]- Nagroda Państwowa II stopnia za podstawowe prace z dziedziny geologii w minionym 10-leciu (1955)[10]
- Nagroda Państwowa II stopnia (zespołowa) (1964)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b M.P. z 1955 r. nr 89, poz. 1138 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w pracy zawodowej w dziedzinie poszukiwań geologicznych”.
- ↑ a b c Pożaryski Władysław - Państwowy Instytut Geologiczny - PIB [online], www.pgi.gov.pl [dostęp 2024-06-19] .
- ↑ a b Cmentarz Stare Powązki: MIECZYSŁAW POŻARYSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-02-17] .
- ↑ a b Tadeusz M. Peryt , WSPOMNIENIA Władysław Pożaryski 1910–2008, „Przegląd Geologiczny”, 56 (5), 2008, s. 359–360, ISSN 0033-2151 [dostęp 2024-06-19] (ang.).
- ↑ Lista członków Polskiego Towarzystwa Geologicznego, stan na 31 stycznia 1971, Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego Tom XL-1970, Zeszyt 3-4, Kraków 1971
- ↑ Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, s. 1049–1050.
- ↑ M.P. z 2000 r. nr 39, poz. 755 „za wybitne zasługi w pracy naukowo-badawczej w dziedzinie geologii”.
- ↑ M.P. z 1956 r. nr 3, poz. 27 - Uchwała Rady Państwa z dnia 22 lipca 1955 r. nr 0/1384 - na wniosek Prezesa Centralnego Urzędu Geologii.
- ↑ Medal PAN im. Mikołaja Kopernika pan.pl [dostęp 2024-06-19].
- ↑ Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki. „Życie Warszawy”. Rok XII, Nr 173 (3656), s. 5, 22 lipca 1955. Warszawa: Instytut Prasy „Czytelnik”. [dostęp 2024-06-19].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Stanisław Depowski, Profesor Władysław Pożaryski ukończył 75 lat, „Przegląd Geologiczny”, rok 34, nr 3, s. 179–180, Warszawa 1986.
- Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, s. 1049–1050, Warszawa 1989.
- Dziewięćdziesięciolecie urodzin nestora polskiej geologii, profesora dr hab. Władysława Pożaryskiego, „Wiadomości Państwowego Instytutu Geologicznego”, nr 12, s. 1, Warszawa 2000.
- Włodzimierz Mizerski, Profesor Władysław Pożaryski – nestor polskiej geologii – w 95 lecie urodzin, „Przegląd Geologiczny”, rok 54, nr 1, s. 16–17, Warszawa 2006.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Prof. zw. dr hab. cz Władysław Pożaryski, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2010-05-12] .
- Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego
- Członkowie Leopoldiny
- Członkowie Polskiego Towarzystwa Geologicznego
- Członkowie rzeczywiści PAN
- Laureaci Medalu im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk
- Ludzie urodzeni w Warszawie
- Ludzie związani z Bochotnicą
- Ludzie związani z Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej
- Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej
- Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy
- Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa)
- Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie
- Polscy paleontolodzy
- Pracownicy Państwowego Instytutu Geologicznego
- Urodzeni w 1910
- Więźniowie KL Auschwitz
- Więźniowie KZ-Außenlager Leitmeritz
- Wykładowcy Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego
- Zmarli w 2008