Wyrzysk
![Ziemia](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
![]() Staw Miejski w Wyrzysku | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
Powiat | |||||
Gmina | |||||
Data założenia |
przed 1320 | ||||
Prawa miejskie |
XV w. | ||||
Burmistrz |
Marcin Piszczek | ||||
Powierzchnia |
4,12 km² | ||||
Wysokość |
90 m n.p.m. | ||||
Populacja (30.06.2016) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Strefa numeracyjna |
+48 67 | ||||
Kod pocztowy |
89-300 | ||||
Tablice rejestracyjne |
PP | ||||
Położenie na mapie gminy Wyrzysk ![]() | |||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego ![]() | |||||
Położenie na mapie powiatu pilskiego ![]() | |||||
![]() | |||||
TERC (TERYT) |
3019084 | ||||
SIMC |
0967392 | ||||
Urząd miejski ul. Bydgoska 2989-300 Wyrzysk | |||||
Strona internetowa |
Wyrzysk (niem. Wirsitz) – miasto nad Łobżonką w woj. wielkopolskim, w powiecie pilskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wyrzysk. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. pilskiego. Leży w historycznej Krajnie.
Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 5232 mieszkańców[2].
Położenie
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Wyrzysk_Dworzec_Autobusowy.jpg/220px-Wyrzysk_Dworzec_Autobusowy.jpg)
Wyrzysk leży 35 km na wschód od Piły, na południowym skraju Pojezierza Krajeńskiego, w pobliżu Doliny Noteci, w głębokiej dolinie rzeki Łobżonki, w pagórkowatej, malowniczej okolicy. W bliskiej okolicy przebiega droga krajowa nr 10 Szczecin-Warszawa stanowiąca północne obejście Wyrzyska, a przez miasto prowadzą drogi wojewódzkie nr 194 do Gołańczy i nr 242 do Więcborka. 4 km na południe od miasta (w Osieku nad Notecią) znajduje się stacja kolejowa Wyrzysk Osiek, na linii Piła – Bydgoszcz.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Prawdopodobnie jako pierwsi osiedlili się w wyrzyskim odcinku rzeki Łobżonki Celtowie na początku naszej ery. Osada znana w źródłach od 1320. W XIV dziedziczyli ją Pałukowie. W XV wieku Wyrzysk wspominany jest jako miasto, od 1772 w zaborze pruskim, później własność różnych rodów szlacheckich, od 1773 sprzedana królowi pruskiemu Fryderykowi II. Pierwotna lokacja miasta nie powiodła się i miasto lokowano ponownie między 1744 a 1773. Rozwój Wyrzyska na przełomie XVIII i XIX wieku związany był z założeniem tutaj jednej z baz regulacji Noteci. 1 stycznia 1919 Wyrzysk opanowany został przez powstańców wielkopolskich. W końcu 1939 Niemcy na terenie dawnej strzelnicy i cmentarza ewangelickiego zamordowali 26 Polaków.
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Rynek_-_Wyrzysk_-_000642n.jpg/220px-Rynek_-_Wyrzysk_-_000642n.jpg)
W latach 1818–1975 miasto było stolicą powiatu wyrzyskiego. Do 1938 r. leżało w woj. poznańskim, później do 1939 w pomorskim, a od 1945 – w bydgoskim. Po reformie administracyjnej w 1975 roku terytorium powiatu zostało podzielone pomiędzy nowe (mniejsze) województwo bydgoskie i województwo pilskie. Powiatu nie przywrócono także w roku 1999 a miasto włączono do powiatu pilskiego w woj. wielkopolskim.
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]W Wyrzysku znajduje się kilka niewielkich przedsiębiorstw produkcyjnych. Działa tu Przedsiębiorstwo Budowlane „PBR” S.A.
Demografia
[edytuj | edytuj kod]- Piramida wieku mieszkańców Wyrzyska w 2014 roku[1].
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]- kościół św. Marcina składający się z nawy bocznej i wieży – dawnej świątyni neogotyckiej z lat 1859–1860 oraz nawy głównej zbudowanej w 1946; część neogotycka nakryta jest w prezbiterium sklepieniem krzyżowo-żebrowym, w pozostałej części stropem belkowym; we wnętrzu:
- dwór z połowy XIX w.
- młyn wodny z muru pruskiego
- dawna synagoga z 2. połowy XIX w.
- domy eklektyczne i secesyjne z końca XIX w. i początku XX w.
- wczesnośredniowieczne grodzisko stożkowate „Czubatka” – Rejestr NID – numer rejestru – 63/C z 1967-12-16; 232/Wlkp/C z 2008-03-19 (stanowisko 2)
- pomniki i miejsca pamięci:
- pomnik 26 ofiar hitleryzmu
- głaz upamiętniający gen. Władysława Andersa z 1992
Sport
[edytuj | edytuj kod]- Wyrzyski Ludowy Klub Sportowy Łobzonka
- od 1999 co roku organizowany jest Uliczny Bieg „Olka” na cześć lekkoatlety Edmunda „Olka” Wojciechowskiego[3]
- Sekcja tenisa stołowego II liga
Osoby związane z Wyrzyskiem
[edytuj | edytuj kod]W Wyrzysku (niem. Wirsitz) urodził się Wernher von Braun, niemiecki uczony i konstruktor, członek NSDAP i późniejszy współtwórca amerykańskiego programu podboju kosmosu.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Cmentarz żydowski w Wyrzysku
- Powiat wyrzyski
- Obwód Wyrzysk
- Dekanat Wyrzysk
- Koło pszczelarzy w Wyrzysku
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Wyrzysk w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-12] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 105. ISSN 1734-6118. [dostęp 2010-07-16].
- ↑ Bieg OLKA 2010. [dostęp 2013-11-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-06)].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Strona internetowa Wyrzyska
- Wyrzysk al. Wyrzysko, Werzysko, Wyritz, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIV: Worowo – Żyżyn, Warszawa 1895, s. 107 .