Zofia Lubomirska
Zofia z Korwin Krasińskich | |
![]() | |
![]() Szreniawa bez Krzyża | |
księżna | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
27 października 1790 |
Ojciec | |
Matka |
Salomea z Trzcińskich |
Mąż |
1.v. Jan Tarło, 2.v. Antoni Lubomirski |
Dzieci |
syn zmarł w dzieciństwie |
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Opole_lubelskie_pa%C5%82ac_barokowy.jpg/220px-Opole_lubelskie_pa%C5%82ac_barokowy.jpg)
Zofia z Krasińskich Lubomirska (ur. 1718, zm. 1790) – wdowa 1.v. po Janie Tarle, 2.v. księżna kasztelanowa krakowska (jako żona Antoniego Lubomirskiego), ziemianka, aktywna w Konfederacjach radomskiej i barskiej administratorka swoich dóbr, filantropka oraz opiekunka swej bratanicy, Franciszki Wettyn, królewiczowej.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Jan_Tar%C5%82o_%281684-1750%29.jpg/170px-Jan_Tar%C5%82o_%281684-1750%29.jpg)
Była córką Aleksandra Krasińskiego, kasztelana wiślickiego i Salomei z Trzcińskich. Według historyka Władysława Konopczyńskiego wykształcenie jej było „przeciętne, ale w całym życiu okazała dużo rozsądku i nieraz nawet rozumu politycznego.”[1]. Pierwsze poślubiny były – jako czwarta żona – z dużo od siebie starszym Janem Tarło, hrabią na Tęczynie, wojewodą sandomierskim i generałem ziem podolskich. Po śmierci męża w 1750 odziedziczyła w dożywocie Opole Lubelskie z kluczem na Lubelszczyźnie. W 1751 już jako wdowa i spadkobierczyni jego, Zofia Tarłową ufundowała w Opolu nowy szpital.
Niedługo potem, w 1752 r. po zmarłym bezpotomnym krewnym, Błażeju Krasińskim, otrzymała część jego ogromnego spadku, Dobromil – który po latach zamieniła na Medykę – oraz Rohatyn i Werchratę[1][2].
W 1754 roku brała ponownie ślub z rozwiedzionym z Apolonią Ustrzycką rówieśnikiem, Antonim Lubomirskim, wojewodą lubelskim. Jedyne ich dziecko zmarło w dzieciństwie. Pomyślne transakcje ziemiańskie jej męża, już właściciela Boguchwały i Przeworska, zbliżyło ją do rangi magnatki[1]. Po śmierci rodziców młodej bratanicy, Franciszki Krasińskiej i jej kontrowersyjnym ślubie z księciem kurlandzkim Karolem Krystianem Wettynem, synem króla Polski Augusta III Sasa i Marii Józefy Habsburżanki, Zofia i Antoni Lubomirscy stali się opiekunami jej, jak również w mniejszym stopniu jej trzech sióstr, co zaważyło na ich postawach politycznych w burzliwym następstwie[3][4].
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Krafft_the_Elder_Franciszka_Krasi%C5%84ska.png/170px-Krafft_the_Elder_Franciszka_Krasi%C5%84ska.png)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Carl_Christian_Joseph_of_Saxony.jpeg/170px-Carl_Christian_Joseph_of_Saxony.jpeg)
Poglądy polityczne
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Maria_Cristina_Albertina_di_Sassonia_principessa_di_Carignano.jpg/170px-Maria_Cristina_Albertina_di_Sassonia_principessa_di_Carignano.jpg)
Wywarła skuteczny wpływ na mężu który, jak wielu Lubomirskich, ciążył ku Austrii. Lecz Tarłowie i Krasińscy lgnęli bardziej do patriotów barwy francuskiej. A kwestia ordynacji ostrogskiej zbliżyła ją samą do Familii, zwłaszcza do księcia Augusta Czartoryskiego. W wirze walk politycznych w latach przed rozbiorami, starała się pogodzić postawę rodzinną, czyli poparcie kandydatury, Karola Sasa na króla z przyjaźnią, nawet może miłością dla nieco młodszego Stanisława Augusta Poniatowskiego, i mimo że była zwolenniczką konfederacji barskiej. Odpierała o sobie posądzenia o niejasnej postawie enigmatyczną odpowiedzią: „O króla nigdy nie dbałam, Nowe prawa mi się podobały...”[1]
Napisała dwie rozprawy polityczne, opublikowane w 1770 r. Pierwsza: Uwagi nad stanem szlacheckim i miejskim w Polszcze. Druga: Projekt do porządku publicznego. Drugie pismo dotyczy reformy prawa cywilnego i sądowego. Konopczyński sugeruje że do jej niewątpliwych samodzielnych obserwacji, można dodać pewien wpływ Czartoryskich oraz jej przyjaciela i krewnego, biskupa i senatora, Adama Krasińskiego[1].
Lubomirska była dużo bardziej ceniona wśród ówczesnych ludzi m.in. Kajetana Koźmiana, od swoich mężów. Posiadała rozległą wiedzę, z której nieraz korzystał jej mąż. Nazywano ją „gniazdową kobietą”. Była osobą gospodarną i lojalną. Ogólnie określano ją, że „...była to pani mądra, oświecona, prawdziwy i może ostatni wzór, podobnie jak księżna marszałkowa Sanguszkowa, możnych pań polskich.”[5]
Założycielka fabryki
[edytuj | edytuj kod]W 1771 r. Lubomirska założyła w Przeworsku, za pomocą specjalistów zagranicznych, fabrykę włókienniczą i Jedwabiu, produkującą znane na cały kraj jedwabne obicia i pasy kontuszowe[6][7].
Fundacje charytatywne Lubomirskich
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_p.w._%C5%9Aw._Tr%C3%B3jcy_we_Wrzelowcu.jpg/220px-Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_p.w._%C5%9Aw._Tr%C3%B3jcy_we_Wrzelowcu.jpg)
Lubomirscy ufundowali kościół M.B. Śnieżnej i klasztor w Przeworsku dla zgromadzenia ss. szarytek[8]. Lubomirska także ufundowała w 1777 r. Kościół św. Trójcy we Wrzelowcu, parafia Świętej Trójcy w Kluczkowicach należący do dekanatu Opole Lubelskie.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e Władysław Konopczyński: Zofia Lubomirska. W: Polski Słownik Biograficzny. Warszawa: Polska Akademia Nauk i Polska Akademia Umiejętności, 1972.
- ↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Tom VI. „Medyka”, o właścicielce Zofii L. s. 239. http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/239
- ↑ Radosław Kubicki. (2012) Kobiety w polskiej tradycji i myśli politycznej – ze szczególnym uwzględnieniem Franciszki i Zofii z Krasińskich. ISBN 978-83-925243-1-1. s. 185–196 [1] dostęp: 2018-11-18.
- ↑ Stanisława Maliszewska: Franciszka Krasińska (1742-1796) – zapomniana „królewiczowa” polska. Kielce: 2012, s. 11–32. dostęp: 2018-11-18.
- ↑ Radosław Kubicki. (2012) Kobiety w polskiej tradycji i myśli politycznej – ze szczególnym uwzględnieniem Franciszki i Zofii z Krasińskich. ISBN 978-83-925243-1-1. s. 195 [2] dostęp: 2018-11-18.
- ↑ Michał Baliński. Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana: tom 2. Warszawa: Wyd. Orgelbrand. 1845. s. 661.
- ↑ Janusz Motyka: Przeworsk i okoliczne gminy. Przewodnik. Rzeszów: Podkarpacki Instytut Książki i Marketingu, 2010. ISBN 978-83-61746-40-9.
- ↑ Siostry Miłosierdzia. (2016). Historia domu w Przeworsku, https://web.archive.org/web/20181122005833/http://www.krakow.szarytki.pl/?p=1132, [dostęp 2018-11-21].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Stanisława Maliszewska , Franciszka Krasińska – od starościanki do królewiczowej polskiej, Warszawa: Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, 2017 (Słynne kobiety w Rzeczypospolitej XVIII wieku), s. 104, ISBN 978-83-63580-87-2 .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Siostry Miłosierdzia, Historia domu w Przeworsku, https://web.archive.org/web/20181122005833/http://www.krakow.szarytki.pl/?p=1132.
- Fundatorzy obiektów sakralnych I Rzeczypospolitej
- Lubomirscy herbu Szreniawa bez Krzyża
- Krasińscy herbu Ślepowron
- Ludzie związani z Medyką
- Ludzie związani z Przeworskiem (I Rzeczpospolita)
- Ludzie związani z Warszawą (I Rzeczpospolita)
- Ludzie oświecenia
- Polscy pisarze polityczni XVIII wieku
- Polscy filantropi
- Tarłowie herbu Topór
- Urodzeni w 1718
- Zmarli w 1790
- Żony senatorów I Rzeczypospolitej