معراج
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Jerusalem-2013-Temple_Mount-Dome_of_the_Ascension_04.jpg/220px-Jerusalem-2013-Temple_Mount-Dome_of_the_Ascension_04.jpg)
معراج کمالِ معجزاتِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اے۔ ایہ اوہ عظیم خارقِ عادت واقعہ اے جس نے تسخیرِ کائنات دے مقفّل دروازےآں نوں کھولنے دی اِبتداء کيتی۔ اِنسان نے اگے چل کے تحقیق تے جستجو دے بند کواڑاں اُتے دستک دتی تے خلاء وچ پیچیدہ رستےآں دی تلاش دا فریضہ سر انجام دتا۔ رات دے مختصر توں وقفے وچ جدوں اللہ ربّ العزّت حضور رحمتِ عالم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نوں مسجدِ حرام توں نہ صرف مسجد اقصیٰ تک بلکہ جملہ سماوِی کائنات دی بے اَنت وُسعتاں دے اُس پار ’’قَابَ قَوْسَيْنِ‘‘ تے ’’أَوْ أَدْنَى‘‘ دے تھاںواں ِ بلند تک لے گیا تے آپ مدّتاں اوتھے قیام دے بعد اُسی قلیل مدّتی زمینی ساعت وچ اِس زمین اُتے دوبارہ جلوہ اَفروز وی ہوئے گئے۔
قرآن کریم وچ سورہ بنی اسرائیل دی پہلی آیت وچ ارشادِ خداوندی اے کہ
وہ (ذات) پاک اے جو اک رات اپنے بندے نوں مسجد الحرام یعنی (خانہ کعبہ) توں مسجد اقصیٰ (یعنی بیت المقدس) تک جس دے گردا گرد اساں برکدیاں رکھی نيں لے گیا تاکہ اسيں اسنوں اپنی (قدرت کی) نشانیاں دکھاواں۔ بے شک اوہ سننے والا (اور) دیکھنے والا اے۔[۱]
رجب دی ستائیسواں شب نوں اللہ دے پیارے نبی حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نوں معراج دا شرف عطا کيتا گیا۔اگرچہ اس واقعہ دے زمان دے بارے وچ کئی روایات موجود نيں لیکن محققاں دی تحقیق دے مطابق ایہ واقعہ ہجرت توں تن سال پہلے پیش آیا،یعنی دسويں سالِ بعثت نوں۔ اس دی دلیل ایہ اے کہ شیعہ سنی علما دا اتفاق اے کہ نماز جناب ابو طالبؑ ��ی وفات دے بعد یعنی بعثت دے دسويں سال نوں واجب ہوگئ تاں پنج وقت دی نماز ايسے معراج دی رات امت پہ واجب ہوئے گئی سی۔
منقول اے کہ اس دن کفار نے آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نوں بہت ستایا تاں آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اپنی چچازاد بہن ام ہانی دے گھر تشریف لے گئے تے اوتھے آرام فرمانے لگے۔ ادھر اللہ دے حکم توں حضرت جبریل پنجاہ ہزار فرشتےآں دی برات تے براق لے کے نبی آخرالزماں صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی خدمت وچ حاضر ہوئے تے عرض کيتا:
اے اللہ دے رسول، آپ دا رب آپ نال ملاقات چاہندا اے۔
چناں چہ سوئے عرش سفر دی تیاریاں ہونے لگياں۔ سفر معراج دا سلسلہ شروع ہونے والا سی نبی رحمت دی بارگاہ وچ براق حاضر کيتا گیا جس اُتے حضور نوں سوار ہونا سی، مگر اللہ دے پیارے محبوب نے کچھ توقف فرمایا۔
جبرئیل امین نے اس پس تے پیش کيتی وجہ دریافت کيتی تاں آپ نے ارشاد فرمایا:
میرے اُتے تاں اللہ رب العزت دی اس قدر نوازشات نيں، مگر روز قیامت میری امت دا کیہ ہوئے گا؟ میری امت پل صراط توں کِداں گزرے گی؟ اسی وقت اللہ تعالٰی دی طرف توں بشارت دتی گئی : اے محبوب، آپ امت دی فکر نہ کیجیے، اسيں آپ دی امت نوں پل صراط توں اس طرح گزار دین گے کہ اسنوں خبر وی نئيں ہوئے گی۔
اس واضح بشارت دے بعد سر کار دو عالم براق اُتے سوار ہوئے گئے۔ جبرئیل امین نے رکاب تھامی، میکائیل نے لگام پکڑی، اسرافیل نے زین سنبھالی جس دے نال ہی پنجاہ ہزار فرشتےآں دے سلام دی صدا توں آسمان گونج اٹھے۔
حدیث وچ آیا اے۔
براق دی تیز رفتاری دا ایہ عالم سی کہ جتھے تک نظر دی حد سی، اوتھے اوہ قدم رکھدا سی۔ براق دا سفر اس قدر تیز ی دے نال ہويا جس تک انسان دی عقل پہنچ ہی نئيں سکدی۔ ایسا لگدا سی ہر طرف موسم بہار آگیا اے۔ چاراں طرف نور ہی نور پھیلدا چلا گیا۔
اس سفر دے دوران آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم مکہ توں مسجد اقصیٰ گئے تے اوتھے تمام انبیائے کرام دی نماز دی امامت فرمائی۔ فیر آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم آسماناں وچ اللہ تعالٰی نال ملاقات کرنے تشریف لے گئے۔ اوتھے اللہ تعالٰی نے آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نوں جنت تے دوزخ دکھایا۔ اوتھے آپ دی ملاقات مختلف انبیائے کرام توں وی ہوئی۔ ايسے سفر وچ نماز وی فرض ہوئی۔۔[۲] معراج جسمانی تے روحانی اک اختلافی مسئلہ رہیا اے مگر احادیثِ صحیحہ تے تفاسیر ِ معتبرہ اس گل کيتی نشان دہی کردیاں نيں کہ معراج جسمانی سی تے خدا دے رسول نے فرش توں عرش تک بلکہ قاب قوسین او ادنیٰ تک دی منزل اپنے ايسے جسم نازنین خاکی دے نال طے دی سن مادہ تے مجرد وچ ارتباط کِداں ہويا ایہ اک فلسفی بحث اے جس نوں فلسفہ وچ حل ہونا چاہیے۔
سفرِ معراج دا پہلا مرحلہ
[سودھو]سفرِمعراج دے پہلے مرحلے اُتے سفر جاری سی کہ حضور رحمت عالم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا گزر حضرت موسیٰ علیہ السلام دی قبرِ انور دے نیڑے توں ہويا۔ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے دیکھیا کہ اوہ اپنی قبرِ انور وچ کھڑے نماز ادا کر رہے سن ۔
انبیا صف بہ صف آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے استقبال دے لئی کھڑے سن ۔
جب ایہ مقدس قافلہ بیت المقدس پہنچیا تاں بابِ محمد، آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے استقبال دے لئی کھلا سی۔ جبرئیل امین علیہ السلام نے اپنی انگلی توں دروازے دے نیڑے موجود اک پتھر وچ سوراخ کيتا تے براق نوں اس توں بنھ دتا۔ فیر آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم بیت المقدس وچ داخل ہوئے تاں تمام انبیائے کرام علیہم السلام آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی تعظیم، اِکرام تے اِحترام وچ منتظر سن ۔ انہاں نوں حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی امامت وچ نماز پڑھنے دا شرف حاصل ہويا۔
سفرِ معراج دا دوسرا مرحلہ
[سودھو]انبیا حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی اقتداء وچ نماز ادا کر کے ادب تے احترامِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں مشرف ہوئے چکے تاں آسمانی سفر دا آغاز ہويا، اس لئی کہ ہر زمینی عظمت حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے قدماں دا بوسہ لے چکی سی۔ پہلے آسمان اُتے پہنچ کے آسمان دے دروازے اُتے دستک دتی گئی۔ بوّاب پہلے توں منتظر سی۔ آواز آئی : کون اے ؟۔۔۔ جبرئیل امین نے جواب دتا : وچ جبرئیل ہون۔۔ ۔۔ آواز آئی : آپ دے نال کون اے ؟۔۔۔ جواب دتا : ایہ محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نيں۔ اج دی رات انہاں نوں آسماناں اُتے پزیرائی بخشی جائے گی۔ آسمان دا دروازہ کھل گیا تے پُچھنے والے نے حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی بارگاہِ بیکس پناہ وچ سلام عرض کرنے دی سعادت حاصل کيتی۔ مرحبا یا سیدی یا مرشدی مرحبا!
فانطلق بی، حتی أتی السماء الدنيا فاستفتح، قيل : من هذا؟ قال : جبرئيل، تے من معک؟ قال : محمد، قيل : قد أرسل إليه؟ قال : نعم، قيل : مرحبا به فنعم المجيئ جاء۔
(تفسير البغوی، 3 : 93)
فیر آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم آسماناں دی طرف ودھے تے جدوں آسمانِ دنیا اُتے آئے تاں دروازہ کھٹکھٹایا۔ آواز آئی : کون؟ جبرئیل امین نے کہیا : جبرئیل۔ فیر کہیا گیا : آپ دے نال کون اے ؟ انہاں نے کہیا : محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم۔ فیر پُچھیا گیا : کيتا انہاں نوں بلايا گیا اے ؟ جبرئیل نے کہیا : ہاں۔ آواز آئی : خوش آمدید، کتنا چنگا آنے والا آیا اے۔
رحمتِ عالم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی ملاقات حضرت آدم علیہ السلام نال ہوئی۔ انہاں نوں دسیا گیا کہ ایہ آپ دے جلیل القدر فرزند نيں۔ ختم المرسلین نيں۔ ایہی حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نيں۔ آقائے دوجتھے صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے دادا جان کہہ کے آدم علیہ السلام دی بارگاہ وچ سلام ارشاد فرمایا۔ حضرت آدم علیہ السلام نے سلام دا جواب وی عرض کيتا تے اپنے عظیم فرزند نوں دعاواں توں وی نوازیا۔ اس دے بعد مہمانِ عرش حضور پُرنور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نوں دوسرے آسمان دی طرف اٹھایا گیا۔ پہلے آسمان دی طرح بوّاب نے دوسرے آسمان دا وی دروازہ کھولیا۔ ایتھے حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی سیدنا عیسیٰ علیہ السلام تے یحییٰ علیہ السلام نال ملاقات ہوئی۔ اس یادگار ملاقات تے آسمان دے ملکوندی مشاہدات دے بعد آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نوں تیسرے آسمان دی طرف اٹھایا گیا۔ تیسرے آسمان اُتے حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی ملاقات سیدنا یوسف علیہ السلام توں کرائی گئی۔ تیسرے آسمان دے مشاہداتِ نورانی دے بعد حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نوں چوتھے آسمان اُتے پہنچایا گیا۔ چوتھے آسمان اُتے تاجدارِ کائنات صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی ملاقات حضرت ہارون علیہ السلام توں کرائی گئی۔ ايسے طرح حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم سفرِ معراج طے کردے ہوئے چھیويں آسمان اُتے پہنچے تے سیدنا موسیٰ علیہ السلام نال ملاقات ہوئی۔ حضرت موسیٰ علیہ السلام دی چشمانِ مقدس اشکبار ہوئے گئياں۔ حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی عظمت تے رفعت نوں دیکھ کے رشک دے آنسو چھلک پئے۔ آپ دی زبانِ اقدس توں بے اختیار نکلیا کہ خدائے بزرگ تے برتر دے ایہ اوہ برگزیدہ رسول نيں جنہاں دی امت نوں میری امت اُتے شرف عطا کيتا گیا۔ میری امت اُتے جسنوں بزرگی عطا ہوئی ایہ اوہی رسولِ برحق نيں جنہاں دی امت نوں میری امت دے مقابلے وچ کثر�� دے نال جنت وچ داخل کيتا گیا۔ مہمانِ ذی حشم حضور رحمتِ عالم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی ملاقات ستويں آسمان اُتے حضرت ابراہیم علیہ السلام نال ہوئی۔ اس دے بعد، حضرت محمد صلی اللہ علیہ تے آلہ وسلم، جو تخلیق وچ واحد ہستی نيں، جبریل امین دے نال سدرۃ المنتہیٰ تک سفر کيتا۔ اس مقام اُتے للہ نے انساناں نوں پنج نمازاں دا تحفہ عنایت کيتا۔
کفار دا رد عمل تے رسول اللہ دا جواب
[سودھو]معراج دا واقعہ جس رات پیش آیا اس رات رسول صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اپنے چچازاد بہن ام ہانی دے گھر مقیم سن ۔ آپ نے ایہ گل لوکاں نوں دسی تاں سب نے اسنوں ہلکا لیا تے مشرکین طعنہ دینے لگے کہ رسول اللہ راتوں رات آسمان گئے نيں۔ سب نے تردید دی اُتے جدوں لوکاں نے حضرت ابوبکر نوں اس واقعے دے متعلق آگاہ کيتا تاں ابوبکر نے فورا تصدیق کردے ہوئے کہیا کہ کیہ ایہ گل رسول اللہ نے دسی اے۔ لوکاں نے کہیا ہاں بالکل۔ ابوبکر نے کہیا رسول اللہ نے دسی اے فیر تاں سچ اے۔ حضرت ابوبکر کے اس گل نے رسول اللہ نوں بہت متاثر کيتا تے آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے حضرت ابوبکر نوں صدیق دا لقب دتا۔
مکہ دا اک شخص جو شام تے فلسطین زیادہ سفر کيتا کردا سی آیا تے بولا جے آپ واقعی راتوں رات مسجد اقصیٰ تے فیر آسماناں وچ گئے نيں تاں مینوں مسجد اقصیٰ دا پتہ اے وچ آپ توں سوالات پوچھدا ہاں آپ جواب دتیاں فیر اس شخص نے رسول اللہ توں مسجد اقصیٰ تے اس دے خد تے خال دے متعلق بے شمار سوالات کیتے تے رسول اللہ نے سب دے ٹھیک ٹھیک جوابات دئے۔ اس شخص نے رسول اللہ دے تمام جوابات نوں درست قرار دتا۔
الاسراء والمعراج
[سودھو]عیسیٰ علیہ السلام دا جسمانی رفع ثابت کرنے دے لئی ایہ دلیل دتی جاندی اے کہ نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم وی جسمانی طور اُتے معراج اُتے تشریف لے گئے سن ۔ چنانچہ کسی انسان دا جسم سمیت آسمان اُتے جانا ممکن اے۔ اس دعویٰ دے برعکس قرآن تے حدیث دے مندرجہ ذیل دلائل ایہ ثابت کردے نيں کہ نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا معراج جسمانی نئيں بلکہ روحانی سی۔ احادیث توں ایہ وی ثابت اے کہ اسراء تے معراج دو وکھ وکھ واقعات سن ۔ معراج یعنی آسمان اُتے جانے دا واقعہ 5 نبوی وچ ہويا جدوں آپ خانہ کعبہ یعنی مسجدِ حرام وچ سو رہے سن جدوں کہ اسراء یعنی بیت المقدس جانے دا واقعہ نبوت دے 11 ويں سال وچ ہويا جدوں آپ اپنی چچا زاد بہن امّ ہانی ؓ دے گھر سو رہے سن ۔ دونے واقعات وچ سونے دی حالت دا مشترک ہونا دسدا اے کہ ایہ واقعات جسمانی نئيں بلکہ روحانی سن ۔
اکھ نے نئيں دل نے دیکھیا:
جے معراج جسمانی ہُندا تاں فیر نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اللہ تعالیٰ نوں جسمانی اکھ توں دیکھدے لیکن قرآن تے حدیث وچ ذکر اے کہ جو کچھ وی دیکھیا گیا دل توں دیکھیا گیا۔
” | مَا کَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَاٰى[۳]
اور دل نے جھوٹھ بیان نئيں کيتا جو اس نے دیکھا |
“ |
” | وَمَا جَعَلْنَا الرُّءْيَا الَّتِىْۤ اَرَيْنٰکَ اِلَّا فِتْنَةً لِّلنَّاسِ
اور اساں آپ نوں جو مشاہدہ کروایا اسنوں لوکاں دے لئی بس اک آزمائش بنا دتا۔[۴] |
“ |
” | عَنْ اِبْنِ عَبَّاسٍ قَالَ رَاٰہُ بَفُوَادِہ مَرَّتَیْنِ
ابن عبّاس ؓ توں روایت اے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اللہ تعالیٰ نوں اپنے دل توں دو بار دیکھیا۔[۵] |
“ |
حضرت عائشہ بنت ابی بکر فرماندیاں نيں:
” | من زعم انہاں محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم رای ربہ فقد اعظم علی اللہ القریة۔۔۔ اولم تسمع انہاں اللہ عزوجل یقول لا تدرکہ الابصار تے ھو یدرک الابصار۔۔۔
جو اس گل دا قائل ہويا کہ محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اپنے رب نوں دیکھیا اس نے اللہ اُتے وڈا جھوٹھ بنھیا ۔۔۔ کيتا تاں نے نئيں سنیا کہ اللہ تعالیٰ فرماندا اے کہ اکھاں اس تک نئيں پہنچتاں بلکہ اوہ اکھاں تک پہنچکيا اے۔[۵] |
“ |
کفارِ مکّہ دا مطالبہ
[سودھو]کفارِ مکّہ نے نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں مطالبہ کيتا کہ جے آپ آسمان اُتے چڑھ جاواں تے ساڈے لئی اک کتاب لے آئیاں تب اسيں آپ اُتے ایمان لاواں گے۔ اس اُتے اللہ تعالیٰ نے فرمایا کہ انہاں توں کہہ دو کہ اللہ تعالیٰ ایسی گلاں توں پاک اے۔ یعنی اوہ کدی وی کسی انسان نوں جسم سمیت اُتے نئيں لے کے گیا تے وچ تاں صرف اک بشر رسول ہون۔ لہٰذا جے حضرت عیسیٰ علیہ السلام دے جسمانی طور اُتے آسمان اُتے جانے دے عقیدہ نوں منیا جائے تاں فیر ایہ وی مننا پئے گا کہ اوہ نہ بشر نيں نہ رسول۔
” | اَوْ يَکُوْنَ لَـکَ بَيْتٌ مِّنْ زُخْرُفٍ اَوْ تَرْقٰى فِىْ السَّمَآءِؕ وَلَنْ نُّـؤْمِنَ لِرُقِيِّکَ حَتّٰى تُنَزِّلَ عَلَيْنَا کِتٰبًا نَّـقْرَؤُهٗؕ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّىْ هَلْ کُنْتُ اِلَّا بَشَرًا رَّسُوْلاً
یا تُو آسمان وچ چڑھ جائے۔ مگر اسيں تیرے چڑھنے اُتے وی ہرگز ایمان نئيں لاواں گے ایتھے تک کہ تُو اسيں اُتے ایسی کتاب اتارے جسنوں اسيں پڑھ سکن۔ تُو کہہ دے کہ میرا ربّ (ان گلاں توں ) پاک اے (اور) وچ تاں اک بشر رسول دے سوا کچھ نئيں۔[۶] |
“ |
مسجدِ حرام وچ سوئے۔ جاگے تاں اوتھے سن
[سودھو]صحیح بخاری وچ مذکور مندرجہ ذیل حدیث پوری وضاحت توں ایہ ثابت کر رہی اے کہ ایہ سارا نظارہ روحانی سی۔ اس حدیث دے شروع وچ کہیا گیا اے کہ نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم مسجدِ حرام وچ سو رہے سن ۔ آپ دیاں اکھاں تاں بند سن لیکن دل جاگ رہیا سی۔ فیر اس حدیث دا اختتام انہاں لفظاں توں ہُندا اے کہ فیر حضور جاگ گئے تے آپ مسجدِ حرام وچ ہی سن ۔ چنانچہ ایہ ثابت ہُندا اے کہ ایہ سارا نظارہ دل نے دیکھیا جو جاگ رہیا سی جدوں کہ اکھاں سو رہیاں سن۔
” | و ھو نائم فی المسجد الحرام ۔۔۔ یریٰ قلبہ تے تنام عینہ ولا ینام قلبہ ۔۔۔ واستیقظ تے ھو فی المسجد الحرام
اور آپ مسجدِ حرام وچ سو رہے سن ۔۔۔ آپ دا دل دیکھ رہاتھا تے آپ دیاں اکھاں سو رہیاں سن لیکن دل نئيں سورہیا سی ۔۔۔ تے آپ بیدار ہوئے تاں مسجدِ حرام وچ سن ۔[۷] |
“ |
حضرت عائشہ صدیقہ خدا دی قسم کھا کر بیان فرماندیاں نيں کہ معراج وچ حضور دا جسم غائب نئيں ہويا سی۔
” | وَ اللّٰہِ مَا فُقِدَ جَسَدَ رَسُولِ اللّٰہِ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم وَلٰکِن عُرِجَ بِرُوحِہ[۸]
اللہ دی قسم (معراج وچ ) آنحضرت صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا جسم غائب نئيں ہويا سی بلکہ آپ دی روح دے ذریعے معراج ہوئی سی۔ |
“ |
شبِ معراج اُتے اللہ دی خاص عنایت
[سودھو][[محمد|رسول ]] نے اللہﷻ
توں پردے وچ گل کرنے دا شرف حاصل کيتا جو تے کسی نوں حاصل نئيں ہويا، کائنات دی اس افضل ترین رات وچ اللہ تعالیٰ نے [[محمد|حضرت محمد
]] نوں پنجاہ نمازاں بطور تحفہ دتیاں جنہاں دی تعداد بعد وچ کم کر کے پنج کر دتی گئی۔
معراج تے اسراء وچ فرق
[سودھو]معراج
[سودھو]معراج اس روحانی سفر دا ناں اے جس وچ آنحضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نوں آسماناں دی سیر کروائی گئی اس دا ذکر سورہ النجم وچ اے۔
اسراء
[سودھو]اسراء اک دوسرا روحانی سفر اے جو آپ نوں مکہ توں بیت المقدس تک کرایا گیا۔ اس دا ذکر سورہ بنی اسرائیل وچ اے .
باہرلے جوڑ
[سودھو]حوالے
[سودھو]
|
|