Cirkadijani ritam
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Biological_clock_human.svg/400px-Biological_clock_human.svg.png)
cirkadijani ritam (lat. circa: oko, približno + dies: dan), cikličke oscilacije neke biološke funkcije s trajanjem jednoga ciklusa oko 24 sata. Cirkadijani ritmovi su endogeni, tj. reguliraju ih mehanizmi unutar organizma (cirkadijani satovi), no usklađeni su sa stalnim vanjskim uvjetima (entrainment; zeitgeber). Cirkadijani ritmovi opaženi su u biljaka, životinja, gljiva i cijanobakterija.[1]
Disciplina koja se bavi biološkim temporalnim ritmovima, bez obzira na njihovo trajanje (dnevni, plimni, tjedni, mjesečni, sezonski i godišnji ritmovi), naziva se kronobiologija. Proces sa 24-satnim oscilacijama općenito se naziva dijurnalni ritam i, striktno govoreći, ne bi ga trebalo nazivati cirkadijani ritam osim ako nije potvrđena njegova endogena priroda.[2]
Iako su cirkadijani ritmovi endogeni (»ugrađeni«, samoodrživi), oni su usklađeni (»entrenirani«) s lokalnom okolinom pomoću eksternih signala odnosno cajtgebera (njem. Zeitgeber: davalac vremena) ili sinkronizatora. Razlikuju se jaki cajtgeberi (npr. svjetlo, temperatura), koji postižu točnu sinkronizaciju, sa 24-satnim periodom, i slabi cajtgeberi (npr. ciklusi svjetla i tame te hranjenja i gladovanja), koji ne ostvaruju stvarnu sinkronizaciju, ali obavještavaju biološki sistem o 24-satnom periodu.
- aktigrafija (aktimetrija)
- ARNTL
- ARNTL2
- bakterijski cirkadijani ritmovi
- cirkadijana disritmija
- cirkasemidijani ritam
- cirkaseptani ritam, 7-dnevni biološki ciklus
- kriptokrom
- CRY1 i CRY2, kriptokromska porodica gena
- dijurnalni ciklus
- efekti svjetla na cirkadijani ritam
- svjetlo u školskim zgradama
- PER1, PER2 i PER3, periodna porodica gena
- fotosenzitivna ganglijska stanica, dio oka uključen u regulaciju cirkadijanog ritma
- polifazno spavanje
- Rev-ErbA alfa
- segmentirano spavanje
- arhitektura spavanja (spavanje u čovjeka)
- spavanje u nečovječjih životinja
- Stefania Follini
- ↑ Edgar, Rachel S.; Green, Edward W.; Zhao, Yuwei; van Ooijen, Gerben; Olmedo, Maria; Qin, Ximing; Xu, Yao; Pan, Min i dr.. (24 May 2012). „Peroxiredoxins are conserved markers of circadian rhythms”. Nature 485 (7399): 459–464. Bibcode 2012Natur.485..459E. DOI:10.1038/nature11088. ISSN 0028-0836. PMC 3398137. PMID 22622569.
- ↑ Vitaterna, MS; Takahashi, JS; Turek, FW (2001). „Overview of circadian rhythms”. Alcohol Research and Health 25 (2): 85–93. PMID 11584554. Arhivirano iz originala na datum 2019-03-31. Pristupljeno 2017-10-02.