Pacta conventa
![](http://178.128.105.246/host-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Pacta_Conventa.jpg/220px-Pacta_Conventa.jpg)
![](http://178.128.105.246/host-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Pacta_conventa_Statuta_y_Przywileie_na_Walnych_Seymiech_Koronnych_od_Roku_Pa%C5%84skiego_1550_a%C5%BC_do_roku_1616_uchwalone.jpg/220px-Pacta_conventa_Statuta_y_Przywileie_na_Walnych_Seymiech_Koronnych_od_Roku_Pa%C5%84skiego_1550_a%C5%BC_do_roku_1616_uchwalone.jpg)
Pacta conventa (warunki uzgodnione, występuje także pisownia pakta konwenta[1]) – umowa o charakterze publicznoprawnym podpisywana w czasie sejmu koronacyjnego przez każdego nowo wybranego w drodze wolnej elekcji króla. Umowy te redagowane były w czasie sejmu elekcyjnego przez reprezentantów izby poselskiej i senatu oraz przez reprezentantów kilku kandydatów na tron Rzeczypospolitej z osobna. W paktach konwentach znajdowały się osobiste zobowiązania króla. Ich treść odzwierciedlała program królewski w dziedzinie polityki, gospodarki i kultury.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Zgodnie z postanowieniami pierwszych pactów conventów uchwalonych na polach między Zastowem i Grochowem oraz podpisanych w 1573 roku, król Henryk Walezy był zobowiązany do:[2]
- kształcenia 100 polskich szlachciców we Francji na swój koszt,
- spłaty długów Zygmunta Augusta,
- utrzymywania przymierza polsko-francuskiego,
- sprowadzenia 4 tysięcy piechoty gaskońskiej przeciw Iwanowi Groźnemu,
- sprowadzenia uczonych z zagranicy do Akademii Krakowskiej,
- łożenia co roku na potrzeby Rzeczypospolitej 450 tysięcy złotych ze swoich własnych zasobów,
- wysłania na Bałtyk floty francuskiej,
- odbudowy floty polskiej,
- odrestaurowania Akademii Krakowskiej,
Zawarcie małżeństwa z Anną Jagiellonką, choć pierwotnie przewidywane, ostatecznie nie znalazło się w tekście umowy.
Wszyscy kolejni królowie podpisywali tekst, składający się zwykle z tekstu Artykułów henrykowskich, uzupełnionego o warunki dodatkowe, uzależniające władzę królewską od woli wyborców i przez to dodatkowo ją osłabiające.
Kandydat na króla | Miejsce podpisania | Data podpisania | Warunki szczególne | Wykonanie postanowień |
---|---|---|---|---|
Stefan Batory | Meggesz | 16 lutego 1576 | odbicie ziem zagarniętych przez Moskwę, wzmocnienie armii, ślub z Anną Jagiellonką[3], utrzymanie pokoju z Turcją, wypłacenie 200 tysięcy florenów na obronę kraju[4] | częściowe, zgodnie z rozejmem w Jamie Zapolskim |
Zygmunt III Waza | Oliwa | 7 października 1587 | Przyłączenie Estonii do Rzeczypospolitej (Zygmunt wynegocjował usunięcie tego warunku), sojusz polsko-szwedzki, stworzenie floty na Bałtyku, budowa 5 zamków na pograniczu, umorzenie długów w Szwecji, gwarancja pokoju religijnego[5] | |
Władysław IV Waza | Kraków | 14 listopada 1632 | utworzenie floty, budowy czterech zamków, fortyfikacji zamku w Kamieńcu oraz stworzenie nowoczesnego zaplecza wojskowego, uspokojenie nieporozumień pomiędzy dyzunitami i unitami, zapobiegnięcie wojnie ze Szwecją i Rosją, stworzenie szkoły rycerskiej[6] |
W myśl Konstytucji 3 maja z 1791 roku pacta conventa pozostały w mocy.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Juliusz Bardach, Bogusław Leśnodorski, Michał Pietrzak: Historia ustroju i prawa polskiego. Warszawa: LexisNexis, 2009. ISBN 978-83-7620-192-4.
- ↑ Zbiór pamiętników do dziejów polskich, Tom 3 Władysław Plater, Warszawa 1858 s. 220 - 228.
- ↑ Jerzy Besala , Stefan Batory, 2010 .
- ↑ Andrzej Nowak , Dzieje Polski, Tom 5, 1572-1632 Imperium Rzeczypospolitej, 2021 .
- ↑ Leszek Podhordecki , Wazowie w Polsce, 1985 .
- ↑ Władysław Czapliński , Władysław IV i jego czasy, 1972 .