Przejdź do zawartości

Xiao’erjing

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Równoległy zapis arabski i chiński w xiao’erjing

Xiao’erjing (chiń. upr. 小儿经; chiń. trad. 小兒經,; pinyin Xiǎo’érjīng, xiao’erjing شِيَوْ عَر دٍ), zwany również Xiaojing (chiń. upr. 小经/消经; chiń. trad. 小經/消經; pinyin Xiǎojīng/Xiāojīng) – zapis języków chińskich takich jak mandaryński (zwłaszcza dialektów Lanyin, Zhongyuan i północno-wschodnich) oraz języka dungańskiego za pomocą zmodyfikowanego pisma arabskiego. Jest też używany przez islamskie mniejszości narodowe w Chinach (Hui, Dongxiang, Salarowie).

Xiao’erjing jest pisane od prawej do lewej, tak jak alfabet arabski i pisma pochodne.

Alfabet

[edytuj | edytuj kod]

Xiao’erjing składa się z 36 liter, z których cztery reprezentują samogłoski. Na 36 liter składa się 28 zapożyczonych z arabskiego, 4 litery z perskiego, w tym dwie przekształcone i cztery własne.

Spółgłoski

[edytuj | edytuj kod]
Alfabet Końcowa-Środkowa-Początkowa Mandaryńska
wymowa
Hanyu Pinyin Arabska
wymowa
Perska
wymowa
Przykład Uwagi
1 [ɑ], [a] a, a-, -a, -a- [ʔ], [aː], [æː] [ʔ], [ɔ], [æ] اَ(阿 ā) samogłoska
2 [p]|[b]- b- [b] [b] بَا(爸 bà)
3 [pʰ]- p- (brak) [p] پﹾ(婆 pó) zapożyczona z perskiego
4 [tʰ]- t- [t] [t] تَا(塔 tǎ)
5 [tɕʰ]-, [ɕ]- q-, x- [θ] [s] ثِئ(些 xiē) inna wymowa dla chińskich słów
6 [tɕʰ]- q- (brak) (brak) ﭤْﻮ(穷 qióng)
7 [tʂ]- zh- [] [] ﺟﹾ(这 zhè) inna wymowa dla chińskich słów
8 [tʂʰ]- ch- (brak) [] ﭼﹾ(车 ché) zapożyczona z perskiego
9 [x]- h- [ħ] [h] ﺣﹾ(河 hé) używane przed -e, -ei, -en, -eng
10 [x]- h- [x] [x] ﺧﹸ(湖 hú) używane przed -u, -ua, -uai, -uan, -uang, -ui, -un, -uo
11 [t]|[d]-, [tɕ]- d-, j- [d] [d] دٍْ(钉 dīng) oznacza również parę sylab zaczynających się na j-
12 [ts]- z- [ð] [z] ذَىْ(在 zài)
13 -[ɹ] -r [r] [r] لِر(粒 lìr) reprezentuje -r końcowe
14 (brak) (brak) [z] [z] زَكَاة(zakat) używane tylko do zapisu arabskich zapożyczeń
15 [ʐ]|[ɻ]- r- (brak) [ʒ] ژﹾ(热 rè) zapożyczona z perskiego
16 [s]-, [ɕ]- s-, x- [s] [s] سٍ(信 xìn) również używana z paroma sylabami zaczynającymi się na s- i sh-
17 [s]- s- (brak) (brak) (思 sī) używana tylko dla tonu wchodzącego
18 [ʂ]-, [ɕ]- sh-, x- [ʃ] [ʃ] شِ(是 shì) również używana z paroma sylabami zaczynającymi się na x-
19 [s]- s- [sˁ]|[sˠ] [s] صْ(色 sè)
20 (brak) (brak) [dˁ]|[ðˠ] [z] الْضَّاد(Świat arabski) używana tylko do zapisu arabskich zapożyczeń
21 [tsʰ]- c- (brak) (brak) ڞْ(册 cè)
22 [ts]- z- [tˁ]|[tˠ] [t] طٌ(遵zūn) inna wymowa dla chińskich słów
23 [ts]- z- [ðˁ]|[ðˠ] [z] ظْ(作zuò) inna wymowa dla chińskich słów
24 [ə] e, e-, -e, -e- [ʕ] [ʔ] ﻋﹶ(恶 è) w chińskich wyrazach samogłoska, ale w wyrazach pochodzenia arabskiego i perskiego spółgłoska
25 (brak) (brak) [ɣ]|[ʁ] [ɣ], [q], [ɢ], [x] غَبْن(szalbierstwo) używane tylko do zapisu zapożyczeń arabskich
26 [f]- f- [f] [f] فِ(废 fèi)
27 [k]|[ɡ]- g- [q] [q], [ɢ] قَ(个 ge) inna wymowa dla chińskich słów
28 (brak) (brak) [k] (brak) كَلِمَة (przysłowie) używane tylko do zapisu zapożyczeń arabskich
28 [kʰ]- k- (brak) [k] ﮎْ(可 kě) zapożyczona z perskiego
29 (brak) (brak) (brak) [ɡ] گنج(skarb) używane tylko do zapisu zapożyczeń perskich
30 [ŋ]-, [ɲ]- ng-, gn- (brak) (brak) ݣْا(仰 ngǎng) rzadko używana, zazwyczaj do zapisu [ŋ]- na początku wyrazu (Ningxia i Mongolia Wewnętrzna) lub [ɲ]- na początku wyrazu (Gansu i Qinghai)
31 [l]- l- [l]|[lˁ] [l] لِ(里 lǐ)
32 [m]|[n]- m-, n- [m] [m] مِ(秘 mì)
33 [n]- n- [n] [n] نِ(你 nǐ)
34 [x]- h- [h] [h], [ɛ], [æ] هَا(哈 hā) najczęściej używana do zapisu zapożyczeń arabskich, używana przez sylabami zaczynającymi się na -a, -ai, -an, -ang, -ao
35 [u], [ʊ] wu, u-, -u, -u- [w], [uː], [y] [v], [u], [o], [ow] ءُ(无 wú) samogłoska
36 (brak) (brak) [j], [iː] (brak) يَوْم(Dzień Sądu Ostatecznego) używana tylko do zapisu zapożyczeń arabskich; samogłoska
36 [i], [ɪ] yi, i-, -i, -i- (brak) [j], [i], [e] يَا(呀 ya) samogłoska; zapożyczona z perskiego

Samogłoski i wygłosy

[edytuj | edytuj kod]
Znak Mandaryńska
wymowa
Hanyu Pinyin Przykład Uwagi
1 lub [ɑ] a اَ(阿 ā)
2 -[ɑ] -a دَا(大 dà)
3 [iɑ] ya يَا(呀 ya)
4 -[iɑ] -ia كِا(家 jiā) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na j-, q-, x-, l-
5 [uɑ] wa وَ(娃 wá)
6 -[uɑ] -ua قُوَ(刮 guā)
7 (brak) [o] o (brak) rzadko występujący, nie ma zapisu w xiao’erjing
8 (brak) [uo]|[uɔ] wo (brak) rzadko występujący, nie ma zapisu w xiao’erjing
9 [ə]|[ɤ] e ﻋﹶ(恶è)
10 lub -[ə]|[ɤ] -e دْ(德 dé)
11 [uə] wo وْ(我 wǒ)
12 -[uə] -uo قُوَع(国 guó)
13 [ɑɻ] er عَر(儿 ér)
14 -[ɻ] -r لِر(粒 lìr) „r” końcowe
15 (brak) [ɛ] ê (brak) rzadko występujący, nie ma zapisu w xiao’erjing
16 [iɛ] ye اِئ(耶 yē)
17 -[iɛ] -ie كِئ(解 jiě)
18 [yɛ] yue يُؤ(约 yuē)
19 -[yɛ] -üe, -ue كُؤ(决 jué) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na j-, q-, x-, l-, n-
20 lub [i] yi ءِ(意 yì)
21 -[i] -i ﭼﹺ(其 qí)
22 -[] -i ذِ(子 zǐ) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na z-, c-, s-
23 -[ɨ] -i ﺟﹺ(知 zhī) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na zh-, ch-, sh-, r-
24 [aɪ] ai اَىْ(爱 ài)
25 -[aɪ] -ai كَىْ(凯 kǎi)
26 (brak) [eɪ] ei (brak) rzadko występujący, nie ma zapisu w xiao’erjing
27 lub -[eɪ] -ei دِؤ(得 děi)
28 [uaɪ] wai وَىْ(歪 wāi)
29 -[uaɪ] -uai كُوَىْ(块 kuài)
30 [ueɪ] wei وِ(为 wèi)
31 -[ueɪ] -ui حُوِ(回 huí)
32 lub [u] wu ءُ(无 wú)
33 lub -[u] -u كُو(苦 kǔ)
34 [aʊ] ao اَوْ(奥 ào)
35 -[aʊ] -ao قَوْ(高 gāo)
36 [əʊ]|[ɤʊ] ou عِوْ(偶 ǒu)
37 -[əʊ]|[ɤʊ] -ou كِوْ(口 kǒu)
38 [iaʊ] yao يَوْ(要 yào)
39 -[iaʊ] -iao كِيَوْ(教 jiào)
40 [iəʊ]|[iɤʊ] you يِوْ(有 yǒu)
41 -[iəʊ]|[iɤʊ] -iu نِيِوْ(牛 niú)
42 [y] yu ىُ(与 yǔ)
43 60pxi -[y] -ü, -u نُوُ(女 nǚ) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na j-, q-, x-, l-, n-
44 [an] an ءًا(安 ān)
45 -[an] -an دًا(但 dàn)
46 lub lub [ən] en ءٌ(恩 ēn)
47 lub -[ən] -en قٍ(根 gēn)
48 lub [in] yin ءٍ(因 yīn)
49 -[in] -in ٿٍ(勤 qín)
50 [yn] yun ىٌ(孕 yùn)
51 -[yn] -un کﹲ(均 jūn) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na j-, q-, x-
52 [iɛn] yan يًا(严 yán)
53 -[iɛn] -ian لِيًا(练 liàn)
54 [uan]|[wan] wan وًا(万 wàn)
55 -[uan] -uan كُوًا(宽 kuān)
56 [yɛn] yuan يُوًا(源 yuán)
57 -[yɛn] -uan كُوًا(捐 juān) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na j-, q-, x-
58 [uən]|[wən] wen وٌ(问 wèn)
59 -[uən] -un کﹲ(困 kùn)
60 [ɑŋ] ang ءْا(昂 áng)
61 -[ɑŋ] -ang قْا(刚 gāng)
62 (brak) [əŋ] eng (brak) rzadko występujący, nie ma zapisu w xiao’erjing
63 lub -[ɤŋ] -eng قْع(更 gèng)
64 [iŋ] ying ىٍْ(应 yīng)
65 -[iŋ] -ing لٍْ(另 lìng)
66 -[ʊŋ] -ong خْو(宏 hóng)
67 lub [yʊŋ] yong يْو(用 yòng)
68 lub -[yʊŋ] -iong ﭤْﻮ(穷 qióng) używany tylko z sylabami zaczynającymi się na j-, q-, x-
69 [iɑŋ] yang يْا(羊 yáng)
70 -[iɑŋ] -iang لِيْا(良 liáng)
71 [uɑŋ]|[wɑŋ] wang وْا(忘 wàng)
72 -[uɑŋ] -uang كُوْا(况 kuàng)
73 [uɤŋ]|[wɤŋ] weng وْع(翁 wēng)


W zapożyczeniach perskich i arabskich zapisuje się tylko długie samogłoski, krótkie są pomijane. Podczas gdy znaki diakrytyczne oznaczające samogłoski w arabskich i perskich słowach, w chińskich takie znaki nie mogą być pominięte.

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]