Clorach
Math | adeilad ![]() |
---|---|
Daearyddiaeth | |
Lleoliad | Rhos-y-bol ![]() |
Sir | Rhos-y-bol ![]() |
Gwlad | ![]() |
Uwch y môr | 52 metr ![]() |
Cyfesurynnau | 53.332279°N 4.330826°W ![]() |
Cod post | LL71 8AD ![]() |
AS/au | Llinos Medi (Plaid Cymru) |
![]() | |
Statws treftadaeth | adeilad rhestredig Gradd II ![]() |
Manylion | |
![](http://178.128.105.246/host-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/View_east_towards_Clorach_Fawr%2C_with_the_hamlet_of_Hebron_in_the_background_-_geograph.org.uk_-_1361283.jpg/250px-View_east_towards_Clorach_Fawr%2C_with_the_hamlet_of_Hebron_in_the_background_-_geograph.org.uk_-_1361283.jpg)
Plasty ym Môn yw Clorach, a fu'n gyrchfan y beirdd am ganrifoedd. Mae'r adeilad yn ffermdy heddiw, a elwir "Clorach Fawr" er mwyn gwahaniaethu rhyngddo a ffermdy llai "Clorach Fach" gerllaw, ac a leolir tua milltir a hanner i'r dwyrain o bentref Llannerch-y-medd.
Hanes
[golygu | golygu cod]Bu Clorach yn gartref i Gwilym ap Tudur ac yn gyrchfa i'r beirdd yn yr Oesoedd Canol Diweddar. Roedd Gwilym yn fab i Tudur Fychan, arglwydd Penmynydd. Cofnodir iddo fod yng ngosgordd bersonol Rhisiart II, brenin Lloegr am gyfnod. Ymunodd a gwrthryfel Glyn Dŵr, ac ar ddydd Gwener y Groglith 1401 cipiodd ef a'i frawd Rhys ap Tudur gastell Conwy. Wedi i'r gwrthryfel ddirwyn i ben, rhoddwyd pardwn i Gwilym yn 1413, ond collodd lawer o'i diroedd.
Chwedl
[golygu | golygu cod]Yn ôl traddodiad llên gwerin - a ysbrydolodd gerdd adnabyddus gan Syr John Morris-Jones[1] - arferai'r seintiau cynnar 'Seiriol Wyn' a 'Chybi Felyn' gyfarfod bob wythnos yng Nghlorach am ei fod yn union yng nghanol yr ynys. Y bardd a hynafiaethydd Lewis Morris yw'r cyntaf i sôn am hynny, yn y 18g. Gan fod Seiriol yn cerdded â'r haul ar ei gefn yno ac yn ôl arhosodd ei wyneb yn wyn, ond y gwrthwyneb yn achos Cybi gan droi ei wyneb yn felyn.[2]
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ John Morris-Jones, Caniadau (Rhydychen, 1907).
- ↑ A. D. Carr, 'Seiriol a Chybi' yn, Bedwyr Lewis Jones (gol.), Gwŷr Môn (Cyngor Gwlad Gwynedd, 1979).