Andrzej Wantuła
Biskup | |
Kraj działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | |
Data i miejsce śmierci | |
Biskup Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w PRL | |
Okres sprawowania |
1959–1975 |
Duszpasterz w parafii w Wiśle | |
Okres sprawowania |
1931–1939, 1949–1956 |
Wyznanie | |
Kościół | |
Ordynacja |
25 października 1931 |
Nominacja biskupia |
2 maja 1959 |
Sakra biskupia |
1 listopada 1959 |
Data konsekracji | |||||
---|---|---|---|---|---|
Miejscowość | |||||
Miejsce | |||||
Konsekrator | |||||
Współkonsekratorzy | |||||
|
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby | |
Siły zbrojne | |
Stanowiska |
naczelny kapelan |
Andrzej Wantuła (ur. 26 listopada 1905 w Ustroniu, zm. 15 czerwca 1976 w Warszawie) – biskup Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w PRL, profesor zwyczajny nauk teologicznych, prorektor Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Był synem Jana Wantuły i Anny ze Szczepańskich. Ukończył szkołę ludową w Ustroniu i gimnazjum polskie w Cieszynie. 25 października 1936 zawarł związek małżeński z Julią Blasbalg z Ustronia.
W latach 1925–1929 odbył studia na Wydziale Teologii Ewangelickiej Uniwersytetu Warszawskiego, które kontynuował we Francji (studiował w Montpellier, Strasburgu i Paryżu). Dnia 25 października 1931 w kościele ap. Piotra i Pawła w Wiśle został ordynowany na księdza Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. Został wikariuszem w Wiśle, w 1933 roku drugim proboszczem, a w następnym roku – po przejściu księdza Jerzego Mrowca na emeryturę – pierwszym i zarazem jedynym proboszczem. W 1937 obronił na Wydziale Teologii Ewangelickiej UW doktorat pt. Porządek kościelny Wacława Adama.
Po wybuchu II wojny światowej deklarował narodowość śląską (niem. schlonsakisch). Będąc proboszczem w Wiśle, wygłaszał kazania w języku polskim, nie chcąc podporządkować się nakazowi gestapo wygłaszania ich po niemiecku. W konsekwencji 11 maja 1940 został aresztowany. Więziony w Cieszynie i Mysłowicach, po pobycie w Dachau ostatecznie trafił do obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen w Austrii. Po podpisaniu volkslisty został zwolniony z obozu i pracował fizycznie w Cieszynie[1]. Następnie po przymusowym wcieleniu do Wehrmachtu skierowany na front zachodni, gdzie dostał się do niewoli i trafił w szeregi Armii Polskiej na Zachodzie. Jako kapelan wyznania ewangelickiego otrzymał awans do stopnia podpułkownika WP[2].
W 1948 wrócił do kraju. W latach 1948–1956 był proboszczem w Wiśle. W 1952 został zatrudniony na Wydziale Teologii Ewangelickiej UW, po zniesieniu którego w 1954 był w latach 1954–1956 prorektorem Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie[1]. Przez wiele lat był profesorem ChAT i kierownikiem Katedry Teologii Praktycznej[1]. W 1966 został mianowany profesorem zwyczajnym[1].
2 maja 1959 Synod Kościoła wybrał go biskupem Kościoła w Polsce[1]. W latach 1963–1970 był wiceprezydentem Światowej Federacji Luterańskiej w Genewie[1], a w Polsce był wieloletnim wiceprezesem Polskiej Rady Ekumenicznej. W lutym 1975 na pierwszej sesji VI Synodu zrezygnował z urzędu biskupa. 6 kwietnia 1975 przeszedł w stan spoczynku.
Był członkiem komisji przekładu Pisma Świętego w Brytyjskim i Zagranicznym Towarzystwie Biblijnym, a od 1961 jej przewodniczył. Dziełem tej komisji jest Biblia warszawska[1].
Zmarł 15 czerwca 1976 w swoim mieszkaniu w Warszawie[1] i pochowany został na cmentarzu ewangelickim „Na Groniczku” w Wiśle w dniu 19 czerwca 1976.
Wybrane publikacje
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/host-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Cmentarz_Na_Groniczku_w_Wi%C5%9Ble_14.jpg/220px-Cmentarz_Na_Groniczku_w_Wi%C5%9Ble_14.jpg)
- Z przeszłości szkoły ewangelickiej w Wiśle (1933)
- Orkan na Śląsku. Garść wspomnień (1933)
- W sprawie tytulatury duchowieństwa ewangelickiego (1934)
- Ks. Jerzy Trzanowski. Życie i twórczość (1938)
- Zwięzłe wiadomości z historii Kościoła chrześcijańskiego (1939)
- O właściwą orientację nauczania kościelnego, "Rocznik Teologiczny" 1 1959, s. 89-98
- O kazualnym Zwiastowaniu Słowa Bożego, "Rocznik Teologiczny" 2 1960, s. 79-92
- Zarys homiletyki materialnej, "Rocznik Teologiczny" 3 1961, s. 167-194
- Symbolum Nicaeno-Constantinopolitanum, "Rocznik Teologiczny" 4 1962, s. 185-206
- Apostolicum, "Rocznik Teologiczny" 5 1963, s. 266-310
- Zarys homiletyki formalnej, "Rocznik Teologiczny" 6 1964, s. 75-104
- Zwięzłe wiadomości z historii Kościoła, (1964)
- Zarys homiletyki zasadniczej, "Rocznik Teologiczny" 7 1965, s. 257-301
- Zarys katechetyki zasadniczej, "Rocznik Teologiczny" 8 1966, s. 230-286
- Zarys katechetyki materialnej, "Rocznik Teologiczny" 1967, s. 105-132
- Zarys katechetyki formalnej, "Rocznik Teologiczny" 10 1968, s. 69-94
- O religijnych wartościach Dogmatu Trynitarnego, "Rocznik Teologiczny" 11 1969, s. 179-198
- Uwagi o Biblii Tysiąclecia, "Rocznik Teologiczny" 11 1969, s. 125-160
- Zarys katechetyki ewangelickiej (1973)
- Zarys homiletyki ewangelickiej (1974)
- Okruchy ze stołu Pańskiego. Kazania na wszystkie niedziele i święta roku kościelnego (1975), (1976), (2005)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h Wantuła Andrzej ks., [w:] Jan Szturc , Ewangelicy w Polsce. Słownik biograficzny XVI–XX w., Bielsko-Biała: „Augustana”, 1998, s. 311, ISBN 83-85970-50-9, OCLC 835742676 .
- ↑ Grzegorz Bębnik: Od „Górala” do „Gustawa” – zwierzchnicy kościoła ewangelicko-augsburskiego na Górnym Śląsku wobec aparatu bezpieczeństwa w świetle dokumentów z archiwów Instytutu Pamięci Narodowej (szkic problemu). IPN, 1/2008, s. 51, seria: Aparat represji w Polsce Ludowej w latach 1944–1989.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Józef Golec, Stefania Bojda, Słownik biograficzny Ziemi Cieszyńskiej, t. 1, Cieszyn 1993, s. 257-258.
- Losy wojenne ks. Andrzeja Wantuły, red. B. Żyszkowska, Cieszyn 2005.
- J. Pilch, Inne spojrzenie na fakty, "Kalendarz Cieszyński 1993", Cieszyn 1992, s. 50-52.
- Władysław Sosna, Wierzę, że się jeszcze przydam, "Kalendarz Cieszyński 2001", Cieszyn 2000, s. 282-285.
- Wantuła Andrzej ks., [w:] Jan Szturc, Ewangelicy w Polsce. Słownik biograficzny XVI–XX w., Bielsko-Biała: „Augustana”, 1998, s. 311, ISBN 83-85970-50-9, OCLC 835742676 .
- Vladislav Volný st.: Biskup Andrzej Wantuła. 40 let úmrtí. Evangelický kalendář – Kalendarz Ewangelicki, 2016, s. 83-84. ISSN 0862-1411
- Absolwenci Wydziału Teologii Ewangelickiej Uniwersytetu Warszawskiego
- Ludzie urodzeni w Ustroniu
- Polacy wcieleni do Wehrmachtu w czasie II wojny światowej
- Polscy volksdeutsche
- Biskupi Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP
- Polscy ekumeniści luterańscy
- Polscy teolodzy luterańscy
- Polscy tłumacze Biblii
- Prorektorzy uczelni w Polsce
- Protestanccy tłumacze Biblii
- Więźniowie KL Dachau
- Więźniowie KL Mauthausen-Gusen
- Wykładowcy Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie
- Wykładowcy Wydziału Teologii Ewangelickiej Uniwersytetu Warszawskiego
- Podpułkownicy Polskich Sił Zbrojnych
- Urodzeni w 1905
- Zmarli w 1976
- Prezesi Synodu Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP