ORP Czajka (1966)
![]() ORP „Czajka” po przebudowie w 2013 roku | |
Klasa | |
---|---|
Typ | |
Projekt |
B206F |
Oznaczenie NATO |
Krogulec class |
Historia | |
Stocznia | |
Położenie stępki |
12 września 1966 |
Wodowanie |
17 grudnia 1966 |
![]() | |
Wejście do służby |
23 czerwca 1967 |
Wycofanie ze służby |
8 grudnia 2021 |
Dane taktyczno-techniczne | |
Wyporność |
standardowa: 426 ton |
Długość |
całkowita: 58,2 metra |
Szerokość |
7,97 m |
Zanurzenie |
2,14 m |
Napęd | |
2 silniki wysokoprężne FIAT 2312 SS o łącznej mocy 2648 kW (3600 KM) 2 śruby | |
Prędkość |
18,4 węzła |
Zasięg |
2000 Mm przy prędkości 17 węzłów |
Sensory | |
sonar Tamir-11M radar Lin-M system „swój-obcy” Kremnij-2 radionamiernik ARP-50-1,2M | |
Uzbrojenie | |
6 działek kal. 25 mm 2M-3M (3 x II) 2 zrzutnie bg, 10-16 min | |
Wyposażenie | |
trał kontaktowy MT-2 trał magnetyczny TEM-52M trał akustyczny BAT-2 radiostacja R-609 | |
Załoga |
49 |
ORP Czajka – polski trałowiec bazowy z okresu zimnej wojny, jeden z serii dwunastu okrętów projektu 206F, przebudowany w latach 1998–2000 na niszczyciel min proj. 206FM. Jednostka mierzyła 58,2 metra długości, 7,97 metra szerokości i miała zanurzenie 2,14 metra, a jej wyporność pełna wynosiła 470 ton. Uzbrojona była w trzy podwójne zestawy działek automatycznych 2M-3M kal. 25 mm i bomby głębinowe, a ponadto była przystosowana do przewozu i stawiania min morskich.
Okręt został zwodowany 17 grudnia 1966 roku w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, a do służby w Marynarce Wojennej przyjęto go 23 czerwca 1967 roku. Intensywnie eksploatowana jednostka, oznaczona znakiem burtowym 624, służyła początkowo w 13. Dywizjonie Trałowców 9. Flotylli Obrony Wybrzeża w Helu, a po jej likwidacji w 2006 roku została przyporządkowana do 8. Flotylli Obrony Wybrzeża. ORP „Czajka” czterokrotnie wchodziła w skład stałych zespołów obrony przeciwminowej NATO i uczestniczyła w wielu międzynarodowych manewrach oraz ćwiczeniach, likwidując niebezpieczne pozostałości po II wojnie światowej na wodach polskich i obcych. Intensywnie eksploatowany okręt został wycofany ze służby w grudniu 2021 roku.
Projekt i budowa
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
![](http://178.128.105.246/host-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Tra%C5%82owiec-_typu-206FM-sylwetka.jpg/220px-Tra%C5%82owiec-_typu-206FM-sylwetka.jpg)
Prace nad nowym typem trałowca rozpoczęły się w gdańskim Centralnym Biurze Konstrukcji Okrętowych nr 2 w 1958 roku, w celu zastąpienia służących od 1946 roku trałowców proj. 253Ł[1]. Nowe okręty miały być więc początkowo trałowcami redowymi, zdolnymi do prowadzenia trałowań kontaktowych i niekontaktowych w rejonie baz morskich i stawiania niewielkich zagród minowych, o wyporności około 200 ton, prędkości 18 węzłów, zasięgu 3000 Mm, uzbrojeniu składającym się z dwóch działek kal. 45 mm i czterech wkm kal. 14,5 mm i standardowym dla końca lat 50. wyposażeniu trałowym[2]. Dowództwo Marynarki Wojennej opublikowało jednocześnie wymagania na nowy trałowiec bazowy o wyporności 570 ton, mimo trwania przygotowań do podjęcia licencyjnej produkcji radzieckich trałowców proj. 254[3]. CKBO nr 2 pod kierownictwem inż. Henryka Andrzejewskiego przygotowało zarówno projekt trałowca redowego (pod oznaczeniem 206), jak też cztery projekty większego trałowca bazowego (proj. 250–253)[4]. Po wielu dyskusjach postanowiono zaprzestać prac nad trałowcami bazowymi proj. 250–253 na rzecz przekształcenia w trałowiec bazowy jednostki projektu 206[5]. W 1959 roku CKBO nr 2 opracował zmodyfikowany projekt trałowca o wyporności 425 ton, którego napęd miały stanowić włoskie silniki wysokoprężne FIAT, wobec braku odpowiednich jednostek napędowych produkowanych w państwach socjalistycznych[5][a]. Projekt (pod oznaczeniem B206F[b]) został przyjęty do realizacji w grudniu 1959 roku przez Ministra Obrony Narodowej, lecz ostateczny projekt techniczny zatwierdzono w Dowództwie MW dopiero 19 lutego 1962 roku[8]. Koszty dokumentacji wyniosły 1,7 mln zł, budowa prototypu (przyszłego „Orlika”) kosztowała 80 mln zł, a koszt seryjnego okrętu wyniósł 65,5 mln zł[9][10]. Roczny limit eksploatacyjny jednostki określono na 700 godzin, a żywotność konstrukcji na 20 lat[10].
ORP „Czajka” zbudowana została w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni (numer stoczniowy 206F/12)[11][12]. Nadzór wojskowy nad budową sprawował kmdr ppor. inż. Konstanty Cudny[13]. Stocznia zastosowała metodę budowy kadłuba jednostki z sekcji, łączonych na pochylni (opracowaną wcześniej w celu masowej budowy trawlerów)[7]. Stępkę okrętu położono 12 września 1966 roku[11][14], a zwodowany został 17 grudnia 1966 roku[12][14][c]. Trałowiec otrzymał tradycyjną dla polskich okrętów minowych nazwę pochodzącą od ptaka[15]. Matką chrzestną jednostki była żona jednego z budowniczych trałowca, Kazimiera Prządak[16].
Dane taktyczno-techniczne
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Okręt był gładkopokładowym, pełnomorskim trałowcem, przystosowanym do pływania w warunkach częściowego oblodzenia[9][17]. Długość całkowita wynosiła 58,2 metra, szerokość 7,97 metra, a zanurzenie 2,14 metra[5][18]. Wysokość boczna miała wielkość 4 metry[12]. Wykonany ze stali, całkowicie spawany kadłub jednostki został wzmocniony w celu zwiększenia odporności na podwodne wybuchy[9]. Do 1998 roku podzielony był na siedem przedziałów wodoszczelnych: (od dziobu): I – forpik (magazyn bosmański, sprzętu okrętowego i żywnościowy, skrzynia łańcuchowa i winda kotwiczna), II – stacja radiolokacyjna oraz magazyn artyleryjski i elektryczny, III – pomieszczenia mieszkalne oraz pomieszczenie żyrokompasów i centrali artyleryjskiej, IV – siłownia pomocnicza, V – siłownia główna z centrum sterowania napędem, VI – rufowe pomieszczenie załogi i VII – magazyn sprzętu trałowego, maszyna sterowa i zrzutnie bomb głębinowych[19]. W najniższym poziomie kadłuba mieściły się zbiorniki paliwa, wody słodkiej i użytkowej oraz wały napędowe[20]. Na dolnym poziomie nadbudówki znajdowały się kabiny oficerów, mesa, kuchnia, sanitariaty i podręczne magazyny żywności[20]. W górnej części mieściła się sterówka oraz kabiny: radiowa, nawigacyjna i sonaru oraz, na pokładzie sygnałowym, odkryte stanowisko dowodzenia (chronione brezentowym dachem) i lekki, trójpodporowy maszt z antenami urządzeń radiotechnicznych[20][21]. Wyporność standardowa wynosiła 426 ton, zaś pełna 470 ton[5][11][d].
Okręt napędzany był początkowo przez dwa nienawrotne, turbodoładowane 12-cylindrowe czterosuwowe silniki wysokoprężne w układzie V Fiat 2312 SS o maksymalnej mocy 1324 kW (1800 KM) każdy (nominalna moc wynosiła 1400 KM przy 920 obr./min), poruszające poprzez przekładnie redukcyjne Lohman GUB dwiema śrubami nastawnymi Lips-Schelde[7][22]. Maksymalna prędkość okrętu wynosiła 18,4 węzła (ekonomiczna – 17 węzłów)[11][23]. Okręt mógł zabrać 55,5 tony paliwa okrętowego[24] , co zapewniało zasięg wynoszący 2000 Mm przy prędkości 17 węzłów[18][22][e]. Na rufie zamontowano dwa podwieszane, zrównoważone stery, poruszane maszynką sterową MS25[7]. Energię elektryczną zapewniały cztery brytyjskie generatory główne Ruston S324M o mocy 60 kVA każdy (składające się z prądnicy i silnika Leyland SW400 o mocy 72 KM przy 1500 obr./min), generator postojowy S322M o mocy 27 kVA oraz generator trału elektromagnetycznego M50[7][11]. Autonomiczność okrętu wynosiła 12 dób[12][23]. Konstrukcja jednostki zapewniała bezpieczeństwo pływania przy stanie morza 8 i wykonywania zadań trałowych do stanu morza 4, z prędkością od 0 do 12 węzłów[7][22].
![](http://178.128.105.246/host-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Hel_-_Museum_of_Coastal_Defence_-_Outside_07.jpg/220px-Hel_-_Museum_of_Coastal_Defence_-_Outside_07.jpg)
Uzbrojenie artyleryjskie jednostki stanowiły według oryginalnego projektu trzy podwójne zestawy automatycznych armat przeciwlotniczych 2M-3M kalibru 25 mm, z łącznym zapasem amunicji wynoszącym 6000 naboi, umieszczone przed nadbudówką na osi symetrii okrętu (jedno stanowisko) oraz na nadbudówce rufowej (dwa stanowiska obok siebie)[18][25]. Broń ZOP stanowiły dwie podpokładowe zrzutnie bomb głębinowych z łącznym zapasem 12 bomb B-1[11][22]. Ponadto na okręcie zainstalowano dwa pokładowe tory minowe, na których mógł zamiennie przenosić: 10 min typu KB lub AMD-500, 16 wz. 08/39 lub 8 typu AMD-1000[11][26]. Załoga uzbrojona była także w broń ręczną, którą stanowiły 22 kbk AK i 8 pistoletów, z łącznym zapasem 17 000 sztuk amunicji[22]. Wyposażenie trałowe stanowiły: trał kontaktowy MT-2, elektromagnetyczny TEM-52M i akustyczny BAT-2[11][22]. Wyposażenie radioelektroniczne obejmowało system rozpoznawczy „swój-obcy” typu Kremnij-2, radiostację UKF R-609, nadajnik KF R-644, odbiornik KF R-671, odbiornik pełnozakresowy R-624, radionamiernik ARP-50-1,2M, sonar Tamir-11M (MG-11M), radar obserwacji ogólnej Lin-M i system radionawigacji Rym-K[7][11][f]. Jednostka wyposażona była też w zrzutnie dla 8 świec dymnych MDSz, żyrokompas Kurs-4, kompasy magnetyczne UKPM-1M i UKPM-3M, echosondę NEŁ-5, log MGŁ-25 i pracujący w podczerwieni system pływania zespołowego Chmiel[7].
Trałowiec został dostosowany do biernej obrony przeciwatomowej i przeciwchemicznej. W tym celu zbudowano trzy pomieszczenia z urządzeniami filtrowentylacyjnymi, a także zamontowano urządzenia dozymetryczne oraz rurociągi do zraszania i spłukiwania okrętu[22]. Wyposażenie uzupełniały urządzenia demagnetyzacyjne[7].
Załoga okrętu składała się z 49 osób – 5 oficerów, 16 podoficerów i 28 marynarzy[12][27] .
Służba
[edytuj | edytuj kod]Służba jako trałowiec (1967–1998)
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/host-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Polskie_tralowce_proj.206F.jpg/220px-Polskie_tralowce_proj.206F.jpg)
23 czerwca 1967 roku ORP „Czajka” została wcielona do służby w Marynarce Wojennej, na mocy rozkazu dowódcy MW nr 033/org. z 17 czerwca tego roku[23][28][g]. Jednostka ze znakiem burtowym 624 weszła w skład 13. Dywizjonu Trałowców 9. Flotylli Obrony Wybrzeża, stacjonując na Helu[11][29]. Zadaniem okrętu było poszukiwanie pól minowych i ich niszczenie, trałowanie rozpoznawcze i kontrolne, wytyczanie torów pływania i prowadzenie za trałami okrętów lub ich zespołów[7][25]. Jednostka wraz z bliźniaczymi trałowcami brała udział w niemal wszystkich ważniejszych ćwiczeniach polskich okrętów oraz manewrach flot Układu Warszawskiego, uczestnicząc też często w unieszkodliwianiu niewybuchów pochodzących z okresu II wojny światowej[30].
Na początku lat 70. ORP „Czajka” należała do IV grupy 13. Dywizjonu Trałowców (wraz z „Rybitwą” i „Mewą”)[31]. W latach 1970–1974 okręt uczestniczył w poszukiwaniu min na obszarze przeznaczonym pod budowę Portu Północnego w Gdańsku[14]. W czerwcu 1975 roku, w związku z wprowadzeniem przez MW zmiennego systemu numeracji okrętów, jednostce zmieniono numer burtowy na 654[32]. W tym miesiącu trałowiec wziął udział w ćwiczeniach Marynarki Wojennej o kryptonimie Posejdon-75[33]. W połowie 1976 roku dokonano kolejnej zmiany oznaczenia jednostki, która otrzymała numer 679[34]. Do pierwotnego oznaczenia (624) okręt powrócił w połowie 1978 roku[35]. 24 listopada 1978 roku „Czajka” zdobyła tytuł najlepszego okrętu Marynarki Wojennej w swojej klasie[36]. W drugiej połowie lat 70. na jednostce testowano kilkakrotnie prototypy zestawu artyleryjskiego ZU-23-2M Wróbel, po czym na początku lat 80. trałowiec wyposażono w ten typ broni (z powodu wysokiej zawodności zostały one jednak wkrótce zdemontowane i zastąpione przez stare zestawy 2M-3M)[21]. W 1985 roku okręt wziął udział w ćwiczeniach o kryptonimach Reda-85 i Barakuda-85[16]. W 1987 roku „Czajka” uczestniczyła w operacji oczyszczania z min wód nieopodal Świnoujścia[16].
Od 6 do 18 czerwca 1995 roku jednostka (wraz z bliźniaczymi trałowcami OORP „Tukan”, „Flaming” i „Mewa”, okrętem podwodnym „Wilk” i okrętami rakietowymi „Hutnik” i „Metalowiec”) uczestniczyła w międzynarodowych ćwiczeniach sił morskich NATO Baltops ’95[37]. W dniach 2–14 października 1995 roku okręt wziął udział w zorganizowanych przez marynarkę belgijską ćwiczeniach sił obrony przeciwminowej Sandy Coast (razem z trałowcami „Mewa” i „Rybitwa” oraz zbiornikowcem „Bałtyk”)[16][38]. Od 14 do 16 września 1996 roku ORP „Czajka” wraz z niszczycielami min: belgijskimi „Lobelia” i „Primula” oraz holenderskim „Zierikzee” oraz polskimi trałowcami „Flaming”, „Mewa” i „Śniardwy” uczestniczył w poszukiwaniu i niszczeniu min na torach wodnych w Zatoce Gdańskiej[39].
Podczas długoletniej służby modernizacji poddano wyposażenie radioelektroniczne okrętu: radar Lin-M został zastąpiony nowszym TRN-823, system „swój-obcy” Kremnij-2 wymieniono na Nichrom-RR, dodano też drugą stację radiolokacyjną SRN-206[40]. Usunięto również przestarzały system radionawigacji Rym-K, zastępując go nowocześniejszym Bras (z odbiornikiem Hals); zamontowano też odbiorniki brytyjskiego systemu radionawigacyjnego Decca – Pirs-1M[7][14]. W pierwszej połowie lat 80. wzmocniono uzbrojenie przeciwlotnicze trałowca, instalując na wysokości komina po obu burtach dwie poczwórne wyrzutnie Fasta-4M rakiet przeciwlotniczych Strzała-2M (z łącznym zapasem 16 pocisków)[11][21]. Zmiany objęły również wyposażenie trałowe: trał kontaktowy MT-2 zmodernizowano do wariantu MT-2W (z przecinakami wybuchowymi), zainstalowano też nowy polski trał elektromagnetyczny TEM-PE-2 i głębokowodny, szybkobieżny trał akustyczny BGAT[11][14].
Przebudowa na niszczyciel min
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Pod koniec 1998 roku „Czajka” została wycofana ze służby i poddana konwersji na niszczyciel min proj. 206FM, która trwała do 2000 roku[11][14]. Projekt modernizacji opracowano w Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni i tam też przeprowadzono prace[41]. Przebudowie uległa większość pomieszczeń i struktura wewnętrzna kadłuba, podzielonego od tej pory na 10 przedziałów wodoszczelnych[42]. Wymieniono część poszycia, a okręt zyskał całkowicie nową, większą nadbudówkę, komin i trójnożny maszt[41][43]. W nadbudówce znalazły miejsce m.in. główne stanowisko dowodzenia, a także dwuprzedziałowa komora dekompresyjna szczecińskiej firmy Aquaticus, przeznaczona dla nowych członków załogi – płetwonurków[42][44]. Zamiast trzech stanowisk działek kal. 25 mm zamontowano jeden zestaw rakietowo-artyleryjski ZU-23-2MR Wróbel II z dwoma działkami kal. 23 mm, pozostawiono dwie poczwórne wyrzutnie rakiet Strzała-2M, natomiast pozbawiono okręt zrzutni bomb głębinowych[11][45]. Tory minowe okrętu zostały przystosowane do zabierania zamiennie: 12 min typu OS, 12 min typu MMD-1, 12 min typu MMD-2 lub 6 min typu OD[11][46]. Zmodernizowano też wyposażenie przeciwminowe, które prócz trału kontaktowego MT-2W (z przecinakami wybuchowymi Boforsa) stanowiły: trał elektromagnetyczny TEM-PE-2MA i trał akustyczny MTA-2, a także dwa pojazdy podwodne systemu Ukwiał (zaprojektowane i zbudowane na Politechnice Gdańskiej)[11][45]. Zmianom uległo też wyposażenie radioelektroniczne, które składało się od tej pory z systemu wspomagania dowodzenia Pstrokosz, radaru nawigacyjnego Decca Bridge Master, stacji hydrolokacyjnej SHL-100MA, holowanej stacji hydrolokacyjnej SHL-200 Flaming B, systemu dokładnej nawigacji Jemiołuszka i systemu rozpoznawczego „swój-obcy” Supraśl[11][46]. Na okręcie znalazły się także: zestaw cyfrowych map ECDIS firmy FIN Skog, radiostacje HF i UHF firmy Rohde & Schwarz , żyrokompas światłowodowy firmy C.Plath, log dopplerowski firmy STN Atlas i rozgłośnia ogólnookrętowa MORS[47]. Zamontowano także zestaw sześciu wyrzutni celów pozornych WNP81/9 Jastrząb, a zużyte jednostki napędowe FIATA zamieniono na sześciocylindrowe silniki wysokoprężne Cegielski-Sulzer 6AL25/30 o maksymalnej mocy 1700 KM każdy (nominalnie 1100 KM przy 750 obr./min)[11]. Wymieniono również na nowe zespoły prądotwórcze[46]. Ważną z punktu widzenia ochrony środowiska modyfikacją było zamontowanie nowej oczyszczalni ścieków oraz zbiorników oleju odzyskanego i wód zaolejonych, a także odsalacza wody morskiej[42]. Zainstalowanie nowego wyposażenia spowodowało wzrost wyporności pełnej do 507 ton i zwiększenie liczebności załogi do 54 osób[46][h]. Koszt modernizacji okrętu wyniósł ok. 38 mln zł[48].
Służba jako niszczyciel min (2000–2021)
[edytuj | edytuj kod]26 maja 2000 roku w Porcie Wojennym na Helu nastąpiło ponowne wcielenie okrętu do służby[49][50]. W lipcu tego roku zmodernizowana „Czajka” została zaprezentowana na światowej wystawie Expo 2000 w Hanowerze[16][51]. W dniach 6–7 lipca 2000 roku okręt wziął udział w polsko-niemieckich ćwiczeniach sił obrony przeciwminowej w Zatoce Kilońskiej (razem z trałowcami „Wigry”, „Gopło”, kutrem ratowniczym „Gniewko” oraz zbiornikowcem Z-8)[52][53].
Od 21 kwietnia do 12 maja 2001 roku „Czajka” wraz z „Mewą”, wchodzącą w skład Stałego Zespołu Obrony Przeciwminowej MCMForNorth (Mine Counter Measure Forces North), wzięły udział w zorganizowanych w Cieśninach Duńskich ćwiczeniach Blue Game 2001[54][55]. W dniach 21–25 maja jednostka wzięła udział w manewrach sił przeciwminowych Squadex, w których prócz okrętów polskich (OORP „Mewa”, „Gopło” i „Wdzydze”) uczestniczyły także: niemiecki trałowiec „Laboe”, estońskie „Wambola” i „Admiral Pitka” oraz łotewski „Viesturs”[52][56]. Od 4 do 19 września OORP „Czajka” i „Śniardwy” wzięły udział w przeprowadzonych na wodach Zatoki Fińskiej międzynarodowych ćwiczeniach Open Spirit 2001, podczas których poszukiwano min oraz innych niebezpiecznych dla żeglugi obiektów na podejściach do portu w Tallinnie, zaś w dniach 24–30 października okręt wraz z bliźniaczym „Flamingiem” uczestniczył w międzynarodowych ćwiczeniach Passex[52][57]. W roku 2001 jednostka pod dowództwem kpt. mar. Aleksandra Gierkowskiego uzyskała miano najlepszego okrętu 9. FOW i najlepszego okrętu Marynarki Wojennej w grupie okrętów bojowych o wyporności pow. 400 ton[58][59]. W październiku i listopadzie zespół sił przeciwminowych MW (OORP „Czajka”, „Flaming”, „Mielno”, „Resko”, „Drużno”, „Wigry” i „Śniardwy”) wziął udział w oczyszczaniu z niebezpiecznych elementów poligonu morskiego między Ustką a Wickiem Morskim przed planowanymi na przyszły rok manewrami sił morskich NATO pod kryptonimem Strong Resolve 2002[52][60].
W dniach 1–15 marca 2002 roku w Polsce i Norwegii odbyły się manewry sił morskich NATO pod kryptonimem Strong Resolve 2002, w których wzięło udział ponad 100 okrętów. W ćwiczeniach przeprowadzonych na Morzu Norweskim, Północnym i Bałtyku uczestniczyło 14 polskich okrętów: OORP „Czajka”, „Orzeł”, „Lech”, „Gniezno”, „Poznań”, „Orkan”, „Metalowiec”, „Rolnik”, „Flaming”, „Mewa”, „Semko”, „Kaszub”, „Zawzięty” i „Zwinny”[52][61]. Od 22 kwietnia do 10 maja „Czajka” pod dowództwem kpt. mar. Krzysztofa Rybaka wraz z „Flamingiem” wzięły udział w zorganizowanych w Cieśninach Duńskich ćwiczeniach Blue Game 2002[54][62]. Między 18 a 26 października OORP „Czajka” i „Mewa” wzięły udział w przeprowadzonych na wodach Zatoki Ryskiej międzynarodowych ćwiczeniach sił obrony przeciwminowej Open Spirit 2002 (m.in. załoga „Czajki” zniszczyła dwie niemieckie miny o masie 480 kg każda), zaś w dniach 25–30 listopada okręty te wraz z bliźniaczym „Flamingiem” uczestniczyły na polskich wodach w międzynarodowych ćwiczeniach Passex[52][63].
13 lutego 2003 roku załoga niszczyciela min wydobyła z dna Zatoki Gdańskiej w pobliżu Gdyni niemiecką torpedę G7e, która została zdetonowana na poligonie morskim[52] . 23 kwietnia „Czajka” weszła w skład Stałego Zespołu Obrony Przeciwminowej NATO MCMForNorth, jako drugi polski okręt (pierwszym była „Mewa”), kończąc misję 10 lipca[64][65]. Od 28 kwietnia do 16 maja jednostka wraz z „Mewą” i okrętem transportowo-minowym „Poznań” uczestniczyła w zorganizowanych w Cieśninach Duńskich i południowym Bałtyku ćwiczeniach Blue Game 2003[52][66]. ORP „Czajka” reprezentował polską marynarkę także w kolejnej edycji tych międzynarodowych ćwiczeń w dniach 27 kwietnia – 13 maja 2004 roku[52][67]. Od 14 sierpnia do 13 października 2004 roku okręt ponownie pełnił dyżur w MCMForNorth, uczestnicząc w tym czasie u wybrzeży Litwy w operacji przeciwminowej Open Spirit 2004 i międzynarodowych ćwiczeniach Passex[65][68].
22 marca 2005 roku jednostka wzięła udział w wydobyciu z dna Zatoki Gdańskiej na wysokości Osady Rybackiej torpedy kal. 533 mm[52] . W maju ORP „Czajka” był okrętem flagowym ćwiczeń przeciwminowych MCM Sqnex, przeprowadzonych na Bałtyku z udziałem 14 okrętów z siedmiu państw NATO (polską marynarkę reprezentowały ponadto OORP „Flaming”, „Gopło” i „Śniardwy”)[52][69].
Na przełomie 2005 i 2006 roku na jednostce zdemontowano wyrzutnie celów pozornych Jastrząb[45][70]. W czerwcu 2006 roku w związku z likwidacją 9. Flotylli Obrony Wybrzeża „Czajka” wraz z całym 13. Dywizjonem Trałowców została przeniesiona do Gdyni, wchodząc od tej pory w skład 8. Flotylli Obrony Wybrzeża[71]. W dniach 4–12 września 2006 roku jednostka wraz z bliźniaczym „Flamingiem” wzięła udział w przeprowadzonych na wodach Zatoki Fińskiej międzynarodowych ćwiczeniach Open Spirit 2006[52][72].
W 2007 roku na okręcie zainstalowano system automatycznej identyfikacji statków AIS[46]. 2 maja załoga „Czajki” zniszczyła wydobytą poprzedniego dnia przez ORP „Zbyszko” i zespół nurków z dna Nowego Portu w Gdańsku niemiecką minę o masie ładunku wybuchowego około 750 kg[52] . Od 14 do 24 maja okręt uczestniczył w dużych ćwiczeniach sił morskich NATO pod kryptonimem Noble Mariner '07, które odbyły się na wodach Bałtyku, Cieśnin Duńskich i Morza Północnego (polski kontyngent morski prócz „Czajki” stanowiły: fregata rakietowa „Gen. T. Kościuszko”, okręt podwodny „Kondor”, okręt ratowniczy „Piast”, trałowce „Necko”, „Drużno” i „Resko”, kuter ratowniczy „Zbyszko” i holownik H-8)[52][73]. 30 lipca 2007 roku okręt (pod dowództwem kpt. mar. Jarosława Tuszkowskiego) rozpoczął 2,5-miesięczną misję w Stałym Zespole Sił Obrony Przeciwminowej NATO (SNMCMG1), którą zakończył 16 października[65][74]. Między 31 sierpnia a 10 września OORP „Czajka” i „Mewa” wzięły udział w przeprowadzonych na wodach państw bałtyckich międzynarodowych ćwiczeniach sił obrony przeciwminowej Open Spirit 2007[52][75].
Od 4 do 14 maja 2008 roku „Czajka” uczestniczyła w międzynarodowej operacji MCOPLIT (Mine Clearance Operation Lihuania) – niszczeniu niewybuchów zalegających u wybrzeży Litwy[52] . W dniach 19–23 maja 2008 roku w Zatoce Gdańskiej OORP „Czajka” „Flaming”, i „Gopło” wzięły udział w ćwiczeniach Passex[52] . Między 1 a 12 września okręt wziął udział w przeprowadzonych na wodach Zatoki Ryskiej międzynarodowych ćwiczeniach sił obrony przeciwminowej Open Spirit 2008, niszcząc pięć min (trzy kotwiczne oraz dwie denne) oraz torpedę[52] . W drugiej połowie września jednostka wzięła udział w największych corocznych ćwiczeniach Sił Zbrojnych RP Anakonda 2008[52] .
W 2009 roku jednostka przeszła trwający ponad rok remont kapitalny[54]. W lipcu 2010 roku okręt wziął udział w przeprowadzonych na wodach duńskich ćwiczeniach SNMCMG1 pod kryptonimem Danex[54][76]. 27 września 2010 roku 13. Dywizjon Trałowców wraz z „Czajką” został podporządkowany dowódcy 3. Flotylli Okrętów[77].
Od 23 do 27 maja 2011 roku „Czajka” uczestniczyła w morskiej części ćwiczeń Sił Zbrojnych RP Rekin 2011 (wraz z OORP „Kondor”, „Gen. T. Kościuszko”, „Orkan”, „Piorun”, „Sarbsko”, „Nakło”, „Drużno”, „Śniardwy”, „Mewa”, „Lublin”, „Poznań”, „Toruń”, „Piast”, „Zbyszko”, „Bałtyk”, „Hydrograf” i „Arctowski”)[52][78]. 24 listopada załoga jednostki wydobyła z dna Zatoki Gdańskiej na wysokości Gdyni dwie torpedy, które zostały zdetonowane na poligonie morskim[52] .
Od 11 do 25 maja 2012 roku okręt uczestniczył u wybrzeży Estonii w kolejnej edycji ćwiczeń Open Spirit, niszcząc dwie rosyjskie miny[52] . We wrześniu OORP „Czajka”, „Mewa”, „Sokół”, „Gopło”, „Śniardwy”, „Lech”, „Maćko”, „Hydrograf”, „Arctowski”, H-7, H-8, „Poznań”, „Toruń”, „Gardno”, „Bukowo”, „Jamno”, „Mielno” i „Nakło” wzięły udział w największych corocznych ćwiczeniach Sił Zbrojnych RP pod kryptonimem Anakonda 12[52][79].
Od 17 stycznia do 5 maja 2013 roku okręt po raz czwarty operował na wodach Bałtyku, Morza Północnego i Morza Irlandzkiego w składzie Stałego Zespołu Sił Obrony Przeciwminowej NATO (SNMCMG1), biorąc udział m.in. w ćwiczeniach Beneficial Cooperation na Morzu Północnym i w ćwiczeniach Joint Warrior u wybrzeży Szkocji[52][54]. 30 czerwca „Czajka” uczestniczyła w paradzie morskiej w Gdyni, zorganizowanej dla uczczenia obchodów 95-lecia Marynarki Wojennej[80]. W dniach 6–19 września okręt uczestniczył u wybrzeży Szwecji w ćwiczeniach Northern Coast, a od 28 października do 8 listopada w ćwiczeniach Steadfast Jazz[52][54]. 1 listopada ORP „Czajka” wraz z całym 13. Dywizjonem została ponownie podporządkowana 8. Flotylli Obrony Wybrzeża[81].
Od 2014 roku „Czajka” przechodziła długotrwały remont w Gdańskiej Stoczni „Remontowa” i Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni, zakończony dopiero 3 marca 2016 roku[54]. W czerwcu 2016 roku jednostka wraz z 11 okrętami wzięła udział w komponencie morskim najważniejszych ćwiczeń Sił Zbrojnych RP Anakonda 2016[54][82].
17 czerwca 2017 roku okręt obchodził jubileusz 50-lecia służby w Marynarce Wojennej[51][54]. W sierpniu „Czajka” uczestniczyła w przeprowadzonych u wybrzeży państw bałtyckich operacji Open Spirit 2017[54]. Od 11 do 13 października 2018 roku okręt uczestniczył w neutralizacji trzech niemieckich min typu GC, zlokalizowanych w pobliżu wejścia do portu w Gdyni[54]. Pod koniec października jednostka uczestniczyła na wodach fińskich w ćwiczeniach Northern Coast 2018[54].
W dniach 2–17 maja 2019 roku „Czajka” pod dowództwem kpt. mar. Piotra Goryckiego wzięła udział w przeprowadzonych u wybrzeży Łotwy międzynarodowych ćwiczeniach Open Spirit 2019[54][83]. Dowodzony przez kpt. mar. Kacpra Sterne okręt uczestniczył również w 26. edycji tych ćwiczeń, przeprowadzonych w dniach 19–29 kwietnia 2021 roku na wodach Zatok Fińskiej i Narewskiej; załoga jednostki zlokalizowała 20 min kotwicznych, niszcząc sześć radzieckich min niekontaktowych typu M-26[84]. W sierpniu „Czajka” wzięła udział w przeprowadzonych u wybrzeży Szwecji ćwiczeniach OCEAN (Open Cooperation for European mAritime awareNess) 2020[85] .
8 grudnia 2021 roku, po ponad 54 latach służby w Marynarce Wojennej, w Porcie Wojennym w Gdyni na jednostce po raz ostatni opuszczono banderę[86] .
Dowódcy okrętu
[edytuj | edytuj kod]Zestawienie zostało opracowane na podstawie Błaszczak 2017 ↓ i13 dywizjon 2020 ↓, s. 56:
- 17.06.1967 – 11.12.1969 – kpt. mar. Leopold Balas
- 12.12.1968 – 06.04.1971 – por. mar. Roman Mańko
- 07.04.1971 – 28.08.1975 – por. mar. Waldemar Warszewski
- 29.08.1975 – 04.11.1975 – por. mar. Czesław Mikołajew
- 04.11.1975 – 08.09.1977 – por. mar. Mieczysław Waryszczak
- 08.09.1977 – 01.12.1979 – por. mar. Andrzej Ślosarczyk
- 01.12.1979 – 06.04.1981 – por. mar. Jan Kanturski
- 06.04.1981 – 01.03.1982 – por. mar. Jerzy Karpiński
- 01.03.1982 – 11.08.1984 – por. mar. Mirosław Oniszczuk
- 11.08.1984 – 23.12.1985 – por. mar. Grzegorz Skowroński
- 23.12.1985 – 12.02.1988 – por. mar. Włodzimierz Pacek
- 12.02.1988 – 02.01.1991 – por. mar. Józef Kaczmarski
- 02.01.1991 – 16.09.1991 – por. mar. Bogdan Kasprowicz
- 14.07.1992 – 21.01.1994 – kpt. mar. Janusz Mrugała
- 21.01.1994 – 27.10.1998 – por. mar. Wiesław Puchalski
- 27.10.1998 – 01.01.2002 – kpt. mar. Aleksander Gierkowski
- 01.01.2002 – 20.08.2003 – kpt. mar. Krzysztof Rybak
- 20.08.2003 – 01.07.2004 – kpt. mar. Piotr Sikora
- 01.07.2004 – 01.02.2010 – kpt. mar. Jarosław Tuszkowski
- 01.02.2010 – 30.06.2015 – kpt. mar. Piotr Pasztelan
- 01.07.2015 – 18.07.2016 – kpt. mar. Tomasz Zuber
- 01.08.2016 – 19.09.2019 – kpt. mar. Piotr Gorycki
- od 19.09.2019 – kpt. mar. Kacper Sterne
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Początkowo planowano użyć do napędu trałowców holenderskie silniki wysokoprężne RHUB 215 o mocy 1500 KM, jednak nie udało się uzyskać na nie licencji (podobnie zresztą jak na silniki Fiata, które w liczbie 24 sztuk zakupiono ostatecznie za kwotę 2,4 mln USD)[6].
- ↑ Litera „F” w oznaczeniu projektu symbolizuje prawdopodobnie użyte do napędu trałowców silniki Fiata[7].
- ↑ 13 dywizjon 2020 ↓, s. 54 podaje, że stępkę okrętu położono 19 września 1965 roku.
- ↑ Gardiner i Chumbley 1996 ↓, s. 316 podają wyporność standardową 424 tony i pełną 503 tony, zaśPiwowoński 1989 ↓, s. 336 podaje, że wyporność wynosiła 450/483 tony.
- ↑ Kamiński 2008a ↓, s. 26 iKoszela 2017 ↓, s. 126 podają, że zasięg wynosił 2000 Mm przy prędkości 15 węzłów, zaśPiwowoński 1989 ↓, s. 336 podaje, że 3200 Mm przy 12 węzłach.
- ↑ Pietlewannyj 2009 ↓, s. 138 iGogin 2021 ↓ podają, że na okręcie zamontowano radar obserwacji ogólnej Don.
- ↑ Kamiński 2008a ↓, s. 29 podaje, że przyjęcie do służby nastąpiło 26 czerwca 1967 roku.
- ↑ Krzewiński 2014 ↓, s. 68 podaje, że wyporność pełna wzrosła do 559 ton.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Kamiński 2008a ↓, s. 23.
- ↑ Kamiński 2008a ↓, s. 23–24.
- ↑ Kamiński 2008a ↓, s. 24.
- ↑ Kamiński 2008a ↓, s. 24–25.
- ↑ a b c d Kamiński 2008a ↓, s. 26.
- ↑ Kamiński 2008a ↓, s. 25–27.
- ↑ a b c d e f g h i j k Ciślak 1995 ↓, s. 91.
- ↑ Kamiński 2008a ↓, s. 26–27.
- ↑ a b c Kamiński 2008a ↓, s. 27.
- ↑ a b Pater 1994 ↓, s. 49.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r Koszela 2017 ↓, s. 126.
- ↑ a b c d e Ciślak 1995 ↓, s. 90.
- ↑ Ciesielski, Pater i Przybylski 1992 ↓, s. 275.
- ↑ a b c d e f Kamiński 2008a ↓, s. 29.
- ↑ Nowak 2021 ↓, s. 16.
- ↑ a b c d e 13 dywizjon 2020 ↓, s. 54.
- ↑ Gardiner i Chumbley 1996 ↓, s. 316.
- ↑ a b c Pietlewannyj 2009 ↓, s. 138.
- ↑ Kamiński 2008a ↓, s. 27–28.
- ↑ a b c Kamiński 2008a ↓, s. 28.
- ↑ a b c Ciślak 1995 ↓, s. 92.
- ↑ a b c d e f g Pater 1994 ↓, s. 51.
- ↑ a b c Pater 1994 ↓, s. 52.
- ↑ Paliwo okrętowe ↓.
- ↑ a b Pater 1994 ↓, s. 50.
- ↑ Pater 1994 ↓, s. 50–51.
- ↑ Gogin 2021 ↓.
- ↑ Rochowicz 2003 ↓, s. 31.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 86.
- ↑ Kamiński 2008a ↓, s. 28–29.
- ↑ Sołkiewicz 2015 ↓, s. 456.
- ↑ Rochowicz 2020 ↓, s. 63.
- ↑ Rochowicz 2021 ↓, s. 29.
- ↑ Rochowicz 2020 ↓, s. 64.
- ↑ Rochowicz 2020 ↓, s. 67.
- ↑ Czerski i Waśko 1980 ↓, s. 163.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 177.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 181.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 191.
- ↑ Ciślak 1995 ↓, s. 91–92.
- ↑ a b Krzewiński 2014 ↓, s. 70.
- ↑ a b c Kamiński 2008b ↓, s. 24.
- ↑ Kamiński 2008b ↓, s. 23.
- ↑ Krzewiński 2014 ↓, s. 71.
- ↑ a b c Krzewiński 2014 ↓, s. 72.
- ↑ a b c d e Kamiński 2008b ↓, s. 25.
- ↑ Kamiński 2008b ↓, s. 27.
- ↑ Ciślak 2000 ↓, s. 51.
- ↑ Kamiński 2008b ↓, s. 22.
- ↑ Ciślak 2000 ↓, s. 50.
- ↑ a b Kluczyński 2017 ↓, s. 12.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Błaszczak 2017 ↓.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 245.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m 13 dywizjon 2020 ↓, s. 55.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 258.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 260.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 268, 271–272.
- ↑ Ciślak i Walczak 2002 ↓, s. 4.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 279.
- ↑ Ciślak i Walczak 2001 ↓, s. 5.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 277–278.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 280–281.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 293–294.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 302.
- ↑ a b c Ciślak i Walczak 2008 ↓, s. 23.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 303.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 325.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 335.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 345.
- ↑ Kamiński 2008b ↓, s. 26.
- ↑ Ciślak 2007 ↓, s. 3.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 364.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 383.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 397–398, 410.
- ↑ Serafin 2008 ↓, s. 404.
- ↑ Ciślak i Grotnik 2010 ↓, s. 15.
- ↑ Sołkiewicz 2015 ↓, s. 455.
- ↑ Ciślak i Grotnik 2011 ↓, s. 4.
- ↑ Adamczak 2012 ↓, s. 5.
- ↑ Chała i Grotnik 2013 ↓, s. 6.
- ↑ Cichy 2013 ↓, s. 12.
- ↑ Lipiecki 2016 ↓, s. 7.
- ↑ Kamińska 2019 ↓, s. 22.
- ↑ Kamińska 2021 ↓, s. 24–25.
- ↑ Grotnik 2021 ↓.
- ↑ Kamasz 2021 ↓.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Piotr Adamczak. Anakonda na Bałtyku. „Bandera”. Nr 10 (42), 2012. 3. Flotylla Okrętów. ISSN 0209-1070.
- Łukasz Błaszczak: Z cyklu jednostki Polskiej Marynarki Wojennej ... cz. 10 – ORP CZAJKA (624). wobiektywieshipspottera.blogspot.com, 6 maja 2017. [dostęp 2021-01-03].
- Marcin Chała, Tomasz Grotnik. Parada morska i lotnicza w Gdyni. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 7-8 (136), 2013. Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- Czesław Cichy. Organizacyjna tułaczka 13-tki. „Bandera”. Nr 11 (54), 2013. 3. Flotylla Okrętów. ISSN 0209-1070.
- Czesław Ciesielski, Walter Pater, Jerzy Przybylski: Polska Marynarka Wojenna 1918-1980. Wyd. I. Warszawa: Bellona, 1992. ISBN 83-1108-202-2.
- Jarosław Ciślak. 9. Flotylla Obrony Wybrzeża rozformowana. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 2 (62), 2007. Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- Jarosław Ciślak. ORP Czajka ponownie w służbie. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 7, 2000. Magnum-X. ISSN 1230-1655.
- Jarosław Ciślak: Polska Marynarka Wojenna 1995: okręty, samoloty i śmigłowce, uzbrojenie, organizacja. Wyd. I. Warszawa: Lampart & Bellona, 1995, seria: Ilustrowana Encyklopedia Techniki Wojskowej, 6. ISBN 83-86776-08-0.
- Jarosław Ciślak, Tomasz Grotnik. Kronika Polskiej Marynarki Wojennej. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 9 (105), 2010. Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- Jarosław Ciślak, Tomasz Grotnik. Kronika Polskiej Marynarki Wojennej. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 6 (113), 2011. Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- Jarosław Ciślak, Janusz Walczak. Kronika Polskiej Marynarki Wojennej. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 6/2001 (31), 2001. Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- Jarosław Ciślak, Janusz Walczak. Kronika Polskiej Marynarki Wojennej. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 3 (34), 2002. Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- Jarosław Ciślak, Janusz Walczak. Kronika Polskiej Marynarki Wojennej. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 1 (73), 2008. Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- Conway’s All The World’s Fighting Ships 1947-1995. Robert Gardiner, Stephen Chumbley (red.). Annapolis: Naval Institute Press, 1996. ISBN 1-55750-132-7. (ang.).
- Franciszek Czerski, Zdzisław Waśko: Mała Kronika Polskiej Marynarki Wojennej. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Obronnej, 1980.
- Ivan Gogin: ORLIK minesweepers (project 206F, 1963 – 1967). Navypedia. [dostęp 2021-01-03]. (ang.).
- Tomasz Grotnik: ORP Czajka reprezentował Polskę w projekcie OCEAN 2020. zbiam.pl, 30 sierpnia 2021. [dostęp 2021-12-07].
- Łukasz Kamasz: Po ponad 54 latach ORP Czajka kończy swoją służbę w Marynarce Wojennej RP. Na okręcie opuszczono banderę. DziennikBałtycki.pl, 2021-12-08. [dostęp 2021-12-08].
- Katarzyna Kamińska. ORP „Czajka” na wodach Estonii. „Bandera”. Nr 4/6 (142/144), 2021. 3. Flotylla Okrętów. ISSN 0209-1070.
- Katarzyna Kamińska. Sojusznicza solidarność. „Bandera”. Nr 5/6 (119/120), 2019. 3. Flotylla Okrętów. ISSN 0209-1070.
- Jerzy M. Kamiński. Na drodze do pierwszego polskiego niszczyciela min. Okręty projektu 206FM. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 11 (83), 2008. Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- Jerzy M. Kamiński. Współczesne „ptaszki”, czyli historia projektu 206. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 9 (81), 2008. Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- Marian Kluczyński. Złote gody papieskiego okrętu. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 7-8 (181), 2017. Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- Witold Koszela: Okręty Floty Polskiej. T. II. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2017. ISBN 978-83-65746-68-9.
- Jacek Krzewiński. Niszczyciele min projektu 206FM. „Okręty”. Nr 1 (31), 2014. Oficyna Wydawnicza KAGERO. ISSN 1898-1518.
- Sławomir J. Lipiecki. „Anakonda 2016” działania na morzu. „Bandera”. Nr 6 (84), 2016. 3. Flotylla Okrętów. ISSN 0209-1070.
- Grzegorz Nowak: ORP Flaming – trałowce bazowe proj. 206F. T. 26. Warszawa: Wydawnictwo Edipresse, 2021, seria: Okręty Polskiej Marynarki Wojennej. ISBN 978-83-8177-542-7.
- Paliwo okrętowe. www.orlenpoludnie.pl. [dostęp 2021-01-03].
- Walter Pater. Polskie trałowce typu Orlik (proj. „206F”). „Okręty Wojenne”. Nr 11, 1994. Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry. ISSN 1231-014X.
- M.B. Pietlewannyj: Korabli stran Warszawskogo dogowora. Sankt Petersburg: Galeja Print, 2009. ISBN 978-5-8172-0127-7. (ros.).
- Jan Piwowoński: Flota spod biało-czerwonej. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1989. ISBN 83-10-08902-3.
- 13 dywizjon Trałowców im. admirała floty Andrzeja Karwety 1930–2020. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2020. ISBN 978-83-66447-14-1.
- Robert Rochowicz. Narcyz – system zmiennych numerów burtowych. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 11-12 (201), 2020. Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- Robert Rochowicz. Ostatnia parada MW PRL. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 5-6 (204), 2021. Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- Robert Rochowicz. Z dziejów Polskiej Marynarki Wojennej. Rok 1967. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 1 (38), 2003. Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- Mieczysław Serafin: Polska Marynarka Wojenna 1945-2007. Kronika wydarzeń. Gdynia: Zespół Redakcyjno-Wydawniczy Marynarki Wojennej, 2008. ISBN 978-83-88698-03-3.
- Ewolucyjny rozwój sił okrętowych Marynarki Wojennej w latach 1945–2010. Henryk Sołkiewicz (red.). Gdynia: Wydawnictwo BP/Akademia Marynarki Wojennej, 2015. ISBN 978-83-941308-4-8.