Sterlibaş rayonu
Rayon | |||||
Sterlibaş rayonu | |||||
---|---|---|---|---|---|
Стәрлебаш районы | |||||
| |||||
|
|||||
|
|||||
Ölkə | |||||
Tarixi və coğrafiyası | |||||
Yaradılıb | 20 avqust 1930 | ||||
Sahəsi | 1608,75[1] km² | ||||
Saat qurşağı | |||||
Əhalisi | |||||
Əhalisi |
|
||||
Rəqəmsal identifikatorlar | |||||
Telefon kodu | 34739 | ||||
Poçt indeksi | 4531ХХ | ||||
Rəsmi sayt | |||||
![]() |
|||||
![]() |
Sterlibaş rayonu (başq. Стәрлебаш районы) — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.
Rayonun inzibati mərkəzi Sterlibaşev kəndidir.
Coğrafi yerləşməsi
[redaktə | mənbəni redaktə et]Başqırdıstanın cənubunda yerləşir. Rayonun ərazisi 1609 km² təşkil edir. İqlimi kontinentaldır. Rütübət çatışmamazlığı ilə seçilir. Ərazisindən Sterlya, Urşak, Tyater və Kundryak çayları axır. Başdan-başa qara torpaqla örtülü olsa da şimal-qərbində tünd boz meşə torpaqlarına rast gəlinir. Meşələr ərazisinin 16,9 % əhatə edir. Ərazisində gil, qum və neft yataqları vardır.
Tarix
[redaktə | mənbəni redaktə et]Karaquşevski rayonu 20 avqust 1930-cu ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası kantonları ləğv edərək yerində 48 rayon təşkil etməsi ilə təsis edilmişdir. Həmin ilin 4 sentyabrında rayon icraiyyə komitəsi yaradıldı. 6 mart 1931-ci ildə başqa qərarla Karaquşevski rayonu Sterlibaş rayonu adlandırılır və mərkəzi Sterlibaşev kəndinə dəyişdirilir.
Əhali
[redaktə | mənbəni redaktə et]Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Duvan rayonu ərazisin milli tərkibi: tatarlar — 54,3 %, başqırdlar — 36,2 %, ruslar — 5,9 %, çuvaşlar — 2,3 %, digər millər — 1,3 %[3].
İnzibati-ətazi vahidləri
[redaktə | mənbəni redaktə et]15 kənd inzibati vahidliyinə 69 yaşayış məntəqəsi daxildir[4]
İqtisadiyyat
[redaktə | mənbəni redaktə et]Ərazisinin 120,7 min ha (rayon ərazisinin 75 %) kənd təsərrüfatına cəlb olunmuşdur. 31,9 min ərazi otlaq sahələridir. Bölgənin təsərrüfatları şəkər çuğunduru və günəbaxan yetişdirilməsi, ət və süd tədarükü, donuz və toyuq yetişdirilməsi üzrə ixtisaslaşmışdır.
Nəqliyyat
[redaktə | mənbəni redaktə et]Ərazisindən Sterlitamak — Sterlibaş — Tyater-Araslan, Aksyonov — Sterlibaş — Meleuz regional magistralı keçir.
Sosial sfera
[redaktə | mənbəni redaktə et]Rayon ərazisində 46 ümumtəhsil mərkəzi, 19 orta məktəb, musiqi məktəbi, peşə uçilişi, 23 kütləvi kitabxana, 41 klub, mərkəzi və 2 xəstəxana fəaliyyət göstərir. Burada başqırd, tatar və rus dillərində «Sterlibaş bulaqları» adlı qəzetlər buraxılır.
Tanınmış şəxsləri
[redaktə | mənbəni redaktə et]- Yevgeni Porfirieviç Antoşkin (1932) — Sovet mədən sənayesi işçisi, ekskavatorçu, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1971)[5].
- Rauşaniya Musadirovna Badretdinova (28 sentyabr 1974) — Rusiya rəssamı, Rusiya və Başqırdıstan Respublikası Dizaynerlər İttifaqının üzvü (2002), Beynəlxalq Rəssamlar Birliyinin üzvü, Rusiya və Başqırdıstan Rəssamlar İttifaqının üzvü (2012)[6][7].
- Mirsalih Mirsalimovich Bekçurin (1819 — 7 mart 1903) — Rus dilçisi, tərcüməçi, publisist, müəllim, folklorşünas[8][9].
- Qabdulla Səidi (3may 1836 — 1 sentyabr 1914) — Başqırd din xadimi, sufilik izləyicisi, yazıçı və şairdir[10][11].
- Marat Hafizoviç İşmiyarov (13 sentyabr 1947) — Gazprom neftkim Salava ASC-nin baş direktoru (2002—2005)[12][13].
- Xəlil Xalyafoviç Rəhimov (2 may 1961) — Başqırdıstan Respublikasının Sənaye, İnvestisiya və İnnovasiya siyasəti nazirinin müavini (2007-2008), Salavat Administrasiyasının rəhbəri (2008-2009), Başqırdıstan Respublikasının Sənaye və İnnovasiya siyasəti nazirinin birinci müavini (2010-ci ildən)[14][15].
- Məhəmmədşakir Məhəmmədxarisoviç Tukayev (1867 — 1932) — Ufa vilayətindən Rusiya Dövlət Dumasının II və III çağırış deputartı[16][17].
- QabdelXay Qimadievi FaXreev, (4 sentyabr 1929 — 31 аvqust 1991) — aktyor, BMSSR xalq artisti (1974), RSFSR xalq artisti (1991)[18][19].
- Safa Xuzyanoviç Həsənov (16 iyun 1916 — 26 sentyabr 1973) — qvardiya kiçik leytenantı, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1944)[20][21].
- Zəki Şəmsəddin (1825 — noyabr 1865) — başqırd şairi, sufilik izləyicisi. Tatar, türk (qədim Osmanlı), ərəb və fars dillərində əsərlər yazırdı[22][23].
Mənbə
[redaktə | mənbəni redaktə et]- Sterlibaş rayonu administrasiyası Arxivləşdirilib 2020-04-13 at the Wayback Machine
İstinadlar
[redaktə | mənbəni redaktə et]- ↑ "Республика Башкортостан. Общая площадь земель муниципального образования". 2020-05-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx (rus.).
- ↑ "Итоги Всероссийской переписи населения по Республике Башкортостан" (pdf). Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. 2013-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-05.
- ↑ "Закон Республики Башкортостан «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населённых пунктов» (Принят Государственным Собранием — Курултаем Республики Башкортостан 18 ноября 2008 года)". 2014-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Соколовско-Сарбайское горно-обогатительное производственное объединение". 2017-09-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Раушания Мусавировна Бадретдинова". 2017-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Художник Раушания Мусавировна Бадретдинова". 2017-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Бекчурин, Мирсалих Мирсалимович // Уральская историческая энциклопедия". 2017-02-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Юсупова А. Ш. Лексика самоучителей татарского языка для русских 19-го века" (PDF). 2017-10-30 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Ибрагимов Г. Д. Абдулла Саиди: религиозная и просветительская деятельность // Исламская цивилизация в Волго-Уральском регионе: Сборник материалов IV Международного симпозиума / отв. ред. Р. Ф. Талипов.— Уфа: РИЦ БашГУ, 2010. — 466 с. — С.42—47". 2014-07-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Гайнислам Ибрагимов. Религиозная и просветительская деятельность Абдуллы Саиди". 2018-03-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Ишмияров, Марат Хафизович. Химический журнал". 2016-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Ишмияров, Марат Хафизович". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Рахимов Халил Халяфович". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Рахимов Халил Халяфович, Министерство промышленности и инновационной политики Республики Башкортостан". 2017-02-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ Члены государственной думы (портреты и биографии) Второй созыв 1907-1912 г. Бойович М. М. Издание т-ва Сытина Москва 1907
- ↑ "Представители Народа: Мухамет-Шакир Тукаев". 2017-04-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Фахреев, Габдельхай Гимадиевич". 2017-06-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Фахреев Габдельхай (Хай) Гимадиевич - Башкирская энциклопедия". 2017-02-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Хасанов, Сафа Хузянович. Сайт «Герои страны»". 2017-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Республиканский музей Боевой Славы: Хасанов Сафа Хузянович". 2016-03-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.
- ↑ "Татарская энциклопедия". 2020-03-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-01.
- ↑ "Досье личности". 2016-06-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-15.