Drogi krajowe w Polsce
![]() Droga krajowa nr 4 w okolicach Katowic. | |
Państwo | |
---|---|
Zarządca dróg | |
Długość: • całkowita • autostrad • dróg ekspresowych • dróg krajowych |
|
Strona internetowa |
Drogi krajowe w Polsce – główna sieć dróg kołowych w Polsce, najwyższa z kategorii dróg publicznych, umożliwiająca krajową i międzynarodową komunikację kołową pomiędzy dużymi miastami oraz ogólnodostępnymi przejściami granicznymi, rekomendowana do ruchu długodystansowego i tranzytowego. Obejmuje również autostrady i drogi ekspresowe.
Od 1 kwietnia 2002 system dróg krajowych w Polsce podlega Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA). Wyjątkiem są miasta na prawach powiatu, na terenie których znajdujące się drogi krajowe (oprócz autostrad i dróg ekspresowych) są zarządzane przez samorząd miejski (prezydentów miast). Obecna numeracja ewidencyjna dróg krajowych obowiązuje – z drobnymi zmianami – od 9 maja 2001. Polskie drogi krajowe numeruje się białymi cyframi na czerwonym tle (znak E-15a). Drogowskazy na drogach krajowych (oprócz autostrad) mają zielone tło. Od 1 stycznia 2020 na terenie Polski funkcjonuje 96 dróg krajowych, o numerach 1 – 68 oraz 70 – 97. Najdłuższą z nich jest droga nr 8 (relacji Kudowa-Zdrój – Raczki) licząca 804 km, zaś najkrótszą – droga nr 96 mierząca 1,5 km. Przed 2014 r. najkrótszą drogą krajową była droga nr 85 o długości 4,774 km.
Drogi o przebiegu zbliżonym do południkowego mają co do zasady numery nieparzyste, a drogi o przebiegu równoleżnikowym – parzyste. Najważniejsze szlaki tranzytowe otrzymują najniższe numery (np. drogi 1 i 2, krzyżujące się w centrum kraju). Autostrady i drogi ekspresowe budowane są równolegle do najważniejszych dróg krajowych, a w celu uniknięcia nieporozumień dotychczasowy numer drogi krajowej otrzymuje autostrada lub droga ekspresowa (poprzedzony literą A lub S), natomiast pierwotna droga krajowa:
- zachowuje kategorię drogi krajowej, lecz otrzymuje nowy numer ewidencyjny zwiększony o 90 w stosunku do wcześniejszego numeru ewidencyjnego (dzieje się tak w przypadku, gdy nowo wybudowana autostrada jest płatna, a droga krajowa stanowi bezpłatną drogę alternatywną),
- otrzymuje nową kategorię – drogi wojewódzkiej (wcześniej drogi gminnej) i nowy numer ewidencyjny właściwy dla tej kategorii.
Drogom krajowym w Polsce nadaje się jedną z trzech możliwych klas: A (autostrada), S (droga ekspresowa) lub GP (droga główna ruchu przyspieszonego).
Według stanu na 31 grudnia 2015 sieć dróg krajowych w Polsce obejmowała 19 292,8 km[4].
Według stanu na 31 grudnia 2020 sieć dróg krajowych w Polsce wynosiła 19 477,4 km[1], z czego 17 782 km były zarządzane przez GDDKiA[2].
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Drogi_krajowe_w_Polsce.svg/440px-Drogi_krajowe_w_Polsce.svg.png)
Drogi krajowe
Drogi ekspresowe
Autostrady
Autostrady płatne
Planowane drogi
Historia dróg krajowych
[edytuj | edytuj kod]Na przestrzeni lat drogi krajowe posiadały różne określenia oraz zmianom ulegała wielkość sieci.
15 stycznia 1921, na mocy Ustawy z 10 grudnia 1920 r. o budowie i utrzymaniu dróg publicznych, wprowadzono drogi państwowe[5]. Stanowiły one najważniejszą kategorię dróg publicznych, mającą znaczenie ogólnopaństwowe. Podzielone były na trzy kategorie:
- kategoria I – drogi łączące Warszawę z granicą państwa oraz kresami; całkowita długość (z odnogami): 4503 km,
- kategoria II – drogi o przebiegu północ-południe; całkowita długość (z odnogami): 2670 km,
- kategoria III – drogi o przebiegu wschód-zachód; całkowita długość (z odnogami): 3327 km.
Łączna długość ówczesnych dróg państwowych wynosiła 10 500 km.
Po II wojnie światowej sieć dróg państwowych uległa zmianie. W 1952 r. nadano nowe oznaczenia[6], które z późniejszymi zmianami[7] obowiązywały do 14 lutego 1986. Numeracja dróg państwowych była częściowo usystematyzowana – drogi o niższych numerach (10-19) rozpoczynały swój przebieg w Warszawie lub jej okolicach[8]:
- droga nr 10 (E81): Warszawa – Płońsk – Mława – Olsztynek – Ostróda – Elbląg – Gdańsk
- droga nr 11: Warszawa – Legionowo – Pułtusk – Ostrołęka – Łomża – Augustów – Suwałki – granica państwa
- droga nr 12 (E12): Warszawa – Radzymin – Wyszków – Ostrów Mazowiecka – Zambrów – Białystok – Bobrowniki
- droga nr 13 (E8): Warszawa – Zakręt – Mińsk Mazowiecki – Siedlce – Międzyrzec Podlaski – Biała Podlaska – Terespol – granica państwa (przejście graniczne)
- droga nr 14 (E81): Zakręt – Garwolin – Kurów – Lublin – Piaski – Krasnystaw – Zamość – Tomaszów Lubelski – Hrebenne – granica państwa
- droga nr 15: Warszawa – Janki – Grójec – Radom – Skarżysko-Kamienna – Kielce – Jędrzejów – Kraków – Myślenice – Rabka – Nowy Targ – Zakopane
- droga nr 16 (E82): Warszawa – Janki – Mszczonów – Tomaszów Mazowiecki – Piotrków Trybunalski – Radomsko – Częstochowa – Będzin – Sosnowiec – Katowice – Mikołów – Żory – Cieszyn
- droga nr 17 (E8): Warszawa – Sochaczew – Łowicz – Kutno – Krośniewice – Koło – Konin – Września – Poznań – Pniewy – Skwierzyna
- droga nr 18 (E12): Łowicz – Głowno – Łódź – Pabianice – Zduńska Wola – Sieradz – Złoczew – Kępno – Oleśnica – Wrocław – Ząbkowice Śląskie – Kłodzko – Kudowa-Zdrój – granica państwa (przejście graniczne)
- droga nr 19: Płońsk – Sierpc – Lipno – Toruń – Bydgoszcz – Nakło nad Notecią – Piła – Wałcz – Stargard Szczeciński – Szczecin
W 1968[9] na drogach państwowych pokrywających się z trasami europejskimi zaprzestano stosowania oznakowania krajowej numeracji trasy[10].
1 października 1985 pojęcie „drogi państwowe” zastąpiono pojęciem „drogi krajowe”[11], a w grudniu 1985 r. opracowano reformę sieci drogowej[12]. Niektóre z wprowadzonych 14 lutego 1986 numerów dróg krajowych mają do dziś niezmieniony przebieg. 1 stycznia 1999[13] zaczął obowiązywać podział na numery jedno-, dwu-, trzy- i pięciocyfrowe. Najwyższy z nich dotyczył drogi krajowej nr 48143 Frampol – Gorajec – Szczebrzeszyn[13][14] (obecnie droga nr 74). W 2000 r. ponownie dokonano reformy sieci drogowej – opracowano nowy przebieg dróg krajowych, z których trasy mające oznaczenia jedno- i dwucyfrowe zachowały kategorię[15], zaś trzycyfrowe przeklasyfikowano na drogi wojewódzkie[15] oraz zniesiono pięciocyfrowe.
Klasyfikacja
[edytuj | edytuj kod]Do dróg krajowych zgodnie z Ustawą o drogach publicznych zalicza się[16]:
- autostrady i drogi ekspresowe oraz drogi leżące w ich ciągach do czasu wybudowania autostrad i dróg ekspresowych;
- drogi międzynarodowe;
- drogi stanowiące inne połączenia zapewniające spójność sieci dróg krajowych;
- drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) lub wyłącznie ruch towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów);
- drogi alternatywne dla autostrad płatnych;
- drogi stanowiące ciągi obwodnicowe dużych aglomeracji miejskich.
Wykaz dróg krajowych
[edytuj | edytuj kod]Podany niżej wykaz dróg jest zgodny z Zarządzeniem Nr 6 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 3 kwietnia 2024 r. w sprawie nadania numerów drogom krajowym:
… – brak ciągłości drogi
Dopuszczalny nacisk osi
[edytuj | edytuj kod]Docelowo na wszystkich drogach krajowych w Polsce będzie dozwolony ruch pojazdów o nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 tony. Obecnie na wielu odcinkach obowiązują ograniczenia do 10 i 8 ton[19]. Jest to niezgodne z unijnymi przepisami regulującymi nacisk osi napędowej – w chwili wejścia do Unii Europejskiej Polska zobowiązała się dostosować sieć drogową do standardu nacisku pojedynczej osi wynoszącego 11,5 tony[20].
Od 13 marca 2021[21], na mocy ustawy z 18 grudnia 2020 r., na wszystkich drogach krajowych dozwolony jest ruch pojazdów o nacisku pojedynczej osi do 11,5 tony, z wyjątkiem fragmentów znajdujących się w miastach na prawach powiatu[22] oraz innych odcinków, na których uzasadniono powód wprowadzenia ograniczenia. Wraz z wejściem w życie ustawy przestało obowiązywać rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 21 kwietnia 2017 r.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Autostrady i drogi ekspresowe w Polsce
- Drogi wojewódzkie w Polsce
- Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad
- Krajowy Fundusz Drogowy
- Rada ds. Autostrad
- Klasy i kategorie dróg w Polsce
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Nie dotyczy autostrad i dróg ekspresowych.
- ↑ Długość wyłącznie autostrad dwujezdniowych.
- ↑ Długość wyłącznie dróg ekspresowych dwujezdniowych.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Transport – wyniki działalności w 2020 roku. Główny Urząd Statystyczny, 2021-09-28. [dostęp 2021-09-29].
- ↑ a b c Ogólne informacje o sieci dróg krajowych. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, 2021-11-11. [dostęp 2020-11-11]. (pol.).
- ↑ Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad: Aktualna statystyka drogowa. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, 2021-02-10. [dostęp 2020-02-11]. (pol.).
- ↑ Transport – wyniki działalności w 2016 r./Transport – Activity Results in 2016. Główny Urząd Statystyczny, 2016. s. 134. [dostęp 2018-02-28]. ISSN 1506-7998. (pol. • ang.).
- ↑ Ustawa z dnia 10 grudnia 1920 r. o budowie i utrzymaniu dróg publicznych w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1921 r. nr 6, poz. 32).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Transportu Drogowego i Lotniczego oraz Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 24 stycznia 1952 r. w sprawie ustalenia sieci dróg państwowych. (Dz.U. z 1952 r. nr 6, poz. 39).
- ↑ W latach 70. XX wieku dokonano kolejnej zmiany numeracji. Przykładowo ówczesna droga państwowa nr 17 Kostrzyn – Skwierzyna – Pniewy otrzymała oznaczenie T8 na odcinku łączącym Skwierzynę z Pniewami.
- ↑ Atlas samochodowy Polski 1:500 000. Wyd. IV. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1965.
- ↑ bogdanow°: Drogi międzynarodowe w Polsce w latach 1960–1985. Polska-org.pl, 2021-06-06. [dostęp 2021-07-02]. (pol.).
- ↑
Odcinki dróg o wspólnym przebiegu szlaku (dwa numery) należy znakować dwoma numerami, jeżeli obie drogi mają ten sam charakter (międzynarodowy lub krajowy). W takim przypadku tabliczkę z numerem niższym umieszcza się nad tabliczką z numerem wyższym. Nie stosuje się podwójnej numeracji w przypadku wspólnego odcinka dla drogi międzynarodowej i krajowej; taki odcinek znakuje się tylko numerem drogi międzynarodowej
Instrukcja o znakach i sygnałach na drogach, wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1975. - ↑
1. Drogi publiczne ze względu na funkcje w sieci drogowej dzielą się na następujące kategorie:
- 1. drogi krajowe,
- 2. drogi wojewódzkie,
- 3. drogi gminne oraz lokalne miejskie,
- 4. drogi zakładowe.
Art. 2 Ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1693) - ↑ Uchwała nr 192 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (M.P. z 1986 r. nr 3, poz. 16).
- ↑ a b Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (Dz.U. z 1998 r. nr 160, poz. 1071).
- ↑ Polska: mapa samochodowa z podziałem administracyjnym 1:700 000, wyd. V Zmienione, poprawione i uaktualnione, Szczecin: Wydawnictwo Kartograficzne KOMPAS, 1999–2000, ISBN 83-904373-7-6 .
- ↑ a b
§ 4.1 Ustala się następujący sposób numeracji dróg:
- 1) drogi krajowe:
- a) autostrady – litera A i liczba jedno- lub dwucyfrowa,
- b) drogi ekspresowe – litera S i liczba jedno- lub dwucyfrowa,
- c) pozostałe drogi krajowe – liczba jedno- lub dwucyfrowa,
- 2) drogi wojewódzkie – liczba trzycyfrowa
Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 28 lutego 2000 r. w sprawie numeracji i ewidencji dróg oraz obiektów mostowych (Dz.U. z 2000 r. nr 32, poz. 393) - 1) drogi krajowe:
- ↑ Ustawa o drogach publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1693, Art. 5. 1.).
- ↑ Aktualnie oznakowanie drogi nr 90 posiada odcinek drogi | Kwidzyn 55 – Korzeniewo – most przez Wisłę – Jeleń 91.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 września 2019 r. w sprawie pozbawienia dróg kategorii dróg krajowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1850).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 21 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, oraz wykazu dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (Dz.U. z 2017 r. poz. 878).
- ↑ Maciej Wyrzykowski: Polskie drogi powinny dopuścić 11,5 tonowe naciski na osie – Trybunał UE interweniuje w sprawie kar. 40ton.net, 2019-03-21. [dostęp 2020-12-18]. (pol.).
- ↑ Ustawa z dnia 18 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 54).
- ↑
Nie można wprowadzić ani ustanowić zakazu na:
1) drogach publicznych lub ich odcinkach, które zostały wybudowane lub przebudowane z udziałem środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej, przez okres 5 lat od dnia oddania drogi lub jej odcinka do użytkowania;
2) drogach publicznych lub ich odcinkach w transeuropejskiej sieci drogowej;
3) drogach krajowych lub ich odcinkach, z wyjątkiem dróg krajowych zarządzanych przez prezydentów miast na prawach powiatu.Ustawa z dnia 18 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 54)
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Ustawa z dnia 10 grudnia 1920 r. o budowie i utrzymaniu dróg publicznych w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1921 r. nr 6, poz. 32) – wykaz dróg państwowych w załączniku
- Ustawa z dnia 23 czerwca 1921 r. w przedmiocie rozszerzenia sieci dróg państwowych (Dz.U. z 1921 r. nr 63, poz. 387) – zmiana wykazu dróg państwowych
- Uchwała nr 192 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (M.P. z 1986 r. nr 3, poz. 16)
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (Dz.U. z 1998 r. nr 160, poz. 1071) – wykaz dróg krajowych przed rokiem 2000
- Zarządzenie nr 34 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 21 grudnia 2005 r. w sprawie nadania numerów drogom krajowym
- Zarządzenie nr 34 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 12 grudnia 2006 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym
- Zarządzenie nr 73 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 2 grudnia 2008 r. w sprawie nadania numerów drogom krajowym
- Zarządzenie nr 77 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10 grudnia 2009 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 6 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 3 lutego 2010 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 111 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10 grudnia 2010 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 46 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 28 lipca 2011 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 48 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 11 sierpnia 2011 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 65 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10 listopada 2011 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 30 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 11 września 2012 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 46 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 17 grudnia 2012 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 21 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 24 kwietnia 2013 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 53 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 19 listopada 2013 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 56 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 16 grudnia 2013 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 60 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 20 grudnia 2013 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 2 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10 stycznia 2014 r. uchylające zarządzenie zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 8 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 12 lutego 2014 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 12 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 28 lutego 2014 r. uchylające zarządzenie zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 19 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10 kwietnia 2014 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 32 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 16 czerwca 2014 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 36 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 22 sierpnia 2014 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 62 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 22 grudnia 2014 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 13 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 22 lipca 2016 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 28 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 3 sierpnia 2020 roku w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 6 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 12 marca 2021 roku zmieniające zarządzenie w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 32 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 27 grudnia 2022 roku w sprawie nadania numerów drogom krajowym.
- Zarządzenie nr 6 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 3 kwietnia 2024 roku w sprawie nadania numerów drogom krajowym
- Informacja NIK o wynikach kontroli finansowania utrzymania dróg krajowych ze środków specjalnych. bip.nik.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2005-05-22)]. (2004)
- Aktualna mapa stanu nawierzchni dróg w Polsce