Erich Mendelsohn
![]() Erich Mendelsohn w 1914 roku | |
Data i miejsce urodzenia |
21 marca 1887 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
15 września 1953 |
Narodowość | |
Alma mater | |
Wpłynął na |
Erich Mendelsohn (wym. niem. MAF: [ˈeːʁɪç ˈmɛndl̩ˌzoːn], ⓘposłuchaj; ur. 21 marca 1887 w Olsztynie, zm. 15 września 1953 w San Francisco) – niemiecki architekt pochodzenia żydowskiego; przedstawiciel modernizmu i art déco, a także jeden z prekursorów stylu streamline moderne[1]. Jego najbardziej znane dzieła powstały w stylu ekspresjonistycznym[2].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Wczesne lata
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Gliwice_-_Dom_Tekstylny_Weichmanna.jpg/220px-Gliwice_-_Dom_Tekstylny_Weichmanna.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/DH_Kameleon.jpg/220px-DH_Kameleon.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Einsteinturm_7443.jpg/220px-Einsteinturm_7443.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Faerberei_Hutfabrik_Luckenwalde.jpg/220px-Faerberei_Hutfabrik_Luckenwalde.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Berlin%2C_Mitte%2C_Schuetzenstrasse%2C_Mosse-Zentrum_05.jpg/220px-Berlin%2C_Mitte%2C_Schuetzenstrasse%2C_Mosse-Zentrum_05.jpg)
Erich Mendelsohn urodził się w 1887 roku w leżącym ówcześnie w Prusach Wschodnich Olsztynie (Allenstein) jako piąte z sześciorga dzieci żydowskiego kupca Davida Mendelsohna i modystki Emmy Ester z domu Jaruslawsky[3]. W latach 1893–1907 uczęszczał do szkoły podstawowej i gimnazjum humanistycznego w Olsztynie. Następnie podjął naukę na Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium na wydziale ekonomii, gdzie uczył się zawodu kupieckiego[3]. W 1908 roku rozpoczął studia architektoniczne na Uniwersytecie Technicznym w Berlinie. Wtedy też zainteresował się syjonizmem i został członkiem Związku Syjonistycznego w Niemczech[3]. W 1910 roku przeniósł się na politechnikę w Monachium, gdzie jednym z jego wykładowców był wybitny architekt i urbanista Theodor Fischer. Jego prace odrzucające historyzm i secesję, uwzględniające jednocześnie miejscowe czynniki topograficzne i kulturowe, a także społeczny odbiór architektury, mocno zainspirowały młodego projektanta[4]. W 1912 roku Erich Mendelsohn otrzymał dyplom architekta[5].
Już jako student ekonomii Erich Mendelsohn zajmował się działalnością artystyczną. Uprawiał malarstwo olejne i grafikę, a także tworzył dekoracje wystaw sklepowych, malował plakaty oraz projektował stroje na bale karnawałowe[3][5]. W Monachium Mendelsohn zetknął się z członkami grup ekspresjonistycznych Błękitny Jeździec (Der Blaue Reiter) i Die Brücke[5]. W 1911 roku, w trakcie studiów na monachijskiej politechnice, olsztyńska gmina żydowska poprosiła go o zaprojektowanie domu przedpogrzebowego przy kirkucie[5]. Dwa lata później dom przedpogrzebowy „Bet Tahara”, będący pierwszym projektem Mendelsohna został ukończony[2]. W latach 1912–1914 prowadził własną pracownię architektoniczną w Monachium. W 1915 roku ożenił się z poznaną w trakcie studiów w Monachium Luise Maas, z zawodu wiolonczelistką. Ze związku z nią miał córkę Marie Luise Esther[3]. Dzięki żonie Mendelsohn poznał astrofizyka Erwina Freundlicha oraz jego brata Herberta, wicedyrektora Instytutu Fritza Habera w Berlinie-Dahlem[5]. Erwin Freundlich pracował nad udowodnieniem teorii względności Einsteina, planując w tym celu wzniesienie specjalnego obserwatorium astronomicznego. Zaowocowało to zleceniem projektu Wieży Einsteina Mendelsohnowi[5]. W tamtym czasie Mendelsohn poznał również producentów kapeluszy z Luckenwalde, Salomona i Gustava Herrmannów, dla których zaprojektował budynek fabryki[5][1]. Podczas I wojny światowej, Mendelsohn został powołany do wojska. W trakcie wojny, w latach 1915–1918 walczył na frontach wschodnim i zachodnim[6]. W wolnym czasie sporządzał szkice architektoniczne[5].
Kariera zawodowa
[edytuj | edytuj kod]Po powrocie z wojny pod koniec 1918 roku Erich Mendelsohn otworzył pracownię architektoniczną w Berlinie, która bardzo szybko ugruntowała swoją pozycję na rynku za sprawą sławy jaką przyniosły Mendelsohnowi jego poprzednie realizacje. Duża ilość zleceń oraz ciągły rozwój firmy sprawił, że w pewnym okresie w biurze pracowało nawet czterdziestu pracowników, wśród których byli między innymi Richard Neutra i Julius Posener[4]. W tamtym czasie powstały projekty słynnych domów towarowych, między innymi w Norymberdze, Stuttgarcie i Wrocławiu[4]. W 1923 roku została przeprowadzona zaprojektowana przez biuro Mendelsohna przebudowa i rozbudowa siedziby wydawnictwa Rudolfa Mossego w Berlinie[6]. W latach 1927–1928 biuro opracowało projekt cmentarza żydowskiego w Królewcu[3].
W latach 1921–1922 Mendelsohn przeszedł poważną chorobę nowotworową, która zakończyła się utratą lewego oka. Rok później odbył podróż do Palestyny, a później jeszcze kilka do Związku Radzieckiego, na Korsykę, do Grecji oraz Norwegii[3]. W 1924 roku ukazał się poświęcony Mendelsohnowi zeszyt z serii Wasmuths Monatshefte für Baukunst. W tym samym roku wraz z Ludwigiem Miesem van der Rohe i Walterem Gropiusem Erich Mendelsohn założył grupę artystyczną Der Ring, skupiającą architektów tworzących w nowoczesnych stylach[6]. W czasie podróży po Ameryce poznał Franka Lloyda Wrighta, zainspirował się też transatlantykami i nowoczesnymi na owe czasy tramwajami[5]. Jeździł też z odczytami (m.in. do Holandii, Francji, Hiszpanii, Anglii, Szwajcarii) i projektował budynki mieszkalne i biurowe oraz obiekty przemysłowe na całym świecie[3].
Wraz z sukcesami zawodowymi Erich Mendelsohn zgromadził duży majątek, dzięki czemu w 1926 roku zakupił willę w Berlinie, zaś w latach 1928–1930 zbudował własny dom na działce o powierzchni niemalże 4000 m², który pomieścił także kolekcję dzieł Amédée Ozenfanta. Publikacja ze zdjęciami domu doprowadziła do nieporozumień między Mendelsohnem i berlińskim środowiskiem architektonicznym[5].
Wiosną 1933 roku Mendelsohn ze względu na swoje żydowskie pochodzenie najpierw wyemigrował do Holandii, by następnie udać się do Anglii, gdzie osiadł w Londynie[4][3]. Jego majątek został przejęty przez władze nazistowskie, ponadto Mendelsohna wykreślono z listy Związku Architektów Niemieckich i wydalono z Pruskiej Akademii Nauk[5].
W Anglii Erich Mendelsohn współpracował z brytyjskim architektem i projektantem przemysłowym Serge’em Chermayeffem, a także poznał Chaima Weizmana, późniejszego prezydenta Izraela[4]. Znajomość z Weizmanem zaowocowała wykonywaniem dla niego, poczynając od 1934 roku, serii projektów w Palestynie. W 1934 roku Mendelsohn otworzył biuro w Jerozolimie[5]. W 1937 roku otrzymał brytyjskie obywatelstwo i zmienił imię na zanglicyzowaną formę Eric, jednak niedługo po tym wyjechał do Jerozolimy, gdzie zamieszkał[3][5].
Na początku lat 40. XX wieku Mendelsohn rozpoczął podróż po Stanach Zjednoczonych. Kilka lat później podjął decyzję o zamieszkaniu w Nowym Jorku[3]. Do końca II wojny światowej jego działalność ograniczała się, ze względu na status imigranta, do dawania wykładów i wydawania publikacji. Był również doradcą amerykańskiego rządu[5]. W 1945 roku zamieszkał w San Francisco. Rok później otrzymał obywatelstwo amerykańskie. Tam też zmarł na chorobę nowotworową 15 września 1953 roku. Do śmierci pracował aktywnie jako oficjalny architekt stanu Kalifornia[3].
Wybrane dzieła
[edytuj | edytuj kod]- 1911–1913 – dom przedpogrzebowy „Bet Tahara” w Olsztynie
- 1920–1922 – wieża Einsteina w Poczdamie, obserwatorium astronomiczne
- 1921 i 1922 – dom tekstylny Weichmanna w Gliwicach
- 1921–1923 – budynek fabryki kapeluszy Friedrich Steinberg, Herrmann & Co w Luckenwalde
- 1921–1923 – przebudowa i rozbudowa budynku Mossehaus w Berlinie
- 1925 i 1926 – dom towarowy Schocken w Norymberdze
- 1926–1928 – dom towarowy Schocken w Stuttgarcie
- 1926–1937 – Fabryka Czerwonego Sztandaru w Petersburgu
- 1927 i 1928 – dom towarowy Rudolfa Petersdorffa przy ulicy Szewskiej we Wrocławiu
- 1927–1930 – dom towarowy Schocken w Chemnitz
- 1928–1932 – Columbushaus na placu Poczdamskim w Berlinie
- 1932 i 1933 – dom handlowy Bachner w Ostrawie
- 1934 i 1935 – De La Warr Pavilion w Bexhill-on-Sea (we współpracy z Serge’em Chermayeffem)
- 1935 i 1936 – Weizmann House w Rechowot
- 1937 i 1938 – szpital rządowy w Hajfie
- 1947–1951 – park Synagogue w Cleveland Heights
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Ann Winners: Architect Erich Mendelsohn. The Father of Streamline Moderne. [w:] Germany [on-line]. theculturetrip.com. [dostęp 2017-03-21]. (ang.).
- ↑ a b Erich Mendelsohn – architekt. borussia.pl. [dostęp 2017-03-21]. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l Erich Mendelsohn. leksykonkultury.ceik.eu, 2015-12-14. [dostęp 2017-03-21]. (pol.).
- ↑ a b c d e GC: Erich Mendelsohn – architektura ekspresyjna. [w:] Aktualności [on-line]. kbprojekt.pl, 2014-09-23. [dostęp 2017-03-21]. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Günther Kühne: Mendelsohn, Erich. W: Neue Deutsche Biographie. T. 17. 1994, s. 42–44. (niem.).
- ↑ a b c (mw): Erich Mendelsohn 1887-1953. [w:] Bestand [on-line]. dhm.de. [dostęp 2017-03-21]. (niem.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- 1919 Erich Mendelsohn The Problem of a New Architecture. W: Ulrich Conrads: Programs and manifestoes on 20th-century architecture. Wyd. MIT Press. 1975, s. 54. ISBN 0-262-53030-9. (ang.).
- Erich Mendelsohn na stronie archINFORM (niem.)
- Erich Mendelsohn Archive zbierające 2700 zdigitalizowanych listów (tekst i zdjęcia) wymienianych między Erichem i żoną Mendelsohn z okresu 1910-1953 (niem. • ang.)
- Erich Mendelsohn – Olsztynske architekt i wizjoner
- ISNI: 0000000081430555
- VIAF: 64036345
- ULAN: 500025054
- LCCN: n83234735
- GND: 11858071X
- NDL: 00662425
- LIBRIS: nl02x1662d12t84
- BnF: 12106801m
- SUDOC: 029441242
- NLA: 35346504
- NKC: jx20080519004
- BNE: XX1722194
- NTA: 070102783
- BIBSYS: 90265433
- CiNii: DA03556026
- Open Library: OL121007A
- PLWABN: 9810582804105606
- NUKAT: n98011697
- OBIN: 34984
- J9U: 987007265366505171
- CANTIC: a10123052
- LNB: 000187630
- CONOR: 94222691
- LIH: LNB:COcd;=Bp