Franciszek Krzyształowicz
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
6 maja 1868 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
20 października 1931 |
Miejsce spoczynku |
cmentarz Powązkowski (kw. 197, rząd 3, grób 10) |
Zawód, zajęcie |
dermatolog, wenerolog |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Franciszek_Krzyszta%C5%82owicz_gr%C3%B3b.jpg/220px-Franciszek_Krzyszta%C5%82owicz_gr%C3%B3b.jpg)
Franciszek Krzyształowicz (ur. 6 maja 1868 w Krakowie, zm. 20 października 1931 w Warszawie) – polski lekarz dermatolog, wenerolog, profesor dermatologii na Uniwersytecie Jagiellońskim i Uniwersytecie Warszawskim. Rektor Uniwersytetu Warszawskiego w roku akademickim 1924/1925, wolnomularz[1].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Był bratem Stanisława (1867–1942), malarza, ilustratora, i Kazimierza (1876–1955), pianisty. Studia lekarskie odbywał na Uniwersytecie Jagiellońskim, po ukończeniu ich w 1892 pracował w Szpitalu św. Łazarza, na terenie którego została utworzona w 1863 pierwsza w Polsce klinika dermatologiczna Antoniego Rosnera.
Uzupełniał studia w 1899 w Hamburgu u Paula Gersona Unny, w latach 1901–1904 w czasie okresowych pobytów w Paryżu w Hôpital Saint Louis u François Henri Hallopeau, Ferdinanda-Jeana Dariera i Jeana Alfreda Fourniera, a także u Raymonda Sabouraud, u którego rozpoczął badania nad grzybicami skóry.
W 1900 uzyskał nagrodę Unny za badania elastyny i zmian zwyrodnieniowych skóry. Najważniejsze prace dotyczyły jednak morfologii krętka bladego, które ukazały się wkrótce po jego odkryciu przez Schaudinna i Hoffmanna, poprzedzonym nieudanymi próbami wielu badaczy.
Znakomite prace Krzyształowicza oparte na rozmaitych technikach barwienia i obserwacji ruchów krętków były publikowane z biologiem Siedleckim już w 1905 oraz w monografii Morfologia krętka bladego wydanej w 1908 w Paryżu. W 1906 Krzyształowicz został tytularnym profesorem przy Katedrze Dermatologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie prowadził wykłady z zakresu histologii i bakteriologii skóry.
Po śmierci Reissa w 1916 został kierownikiem Kliniki Krakowskiej. W Krakowie pozostawał do 1919, kiedy uzyskał nominację na pierwszego kierownika nowo utworzonej kliniki Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Pracę w Warszawie rozpoczął od przebudowy Kliniki na terenie dawnych koszar carskich. W 1920 został wiceprezesem Polskiej Akademii Nauk Lekarskich i członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. W 1920 został także współzałożycielem Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego i jego wiceprezesem, a w latach 1927–1930 prezesem. W 1924/25 był rektorem Uniwersytetu Warszawskiego.
W 1928 r. założył przy współudziale Sambergera z Pragi Związek Dermatologów Słowiańskich, w skład którego wchodziły kraje o wysokim poziomie dermatologii (Jugosławia, Bułgaria, Czechosłowacja).
Pierwszy Kongres Związku, który odbył się w 1929 w Warszawie, cieszył się dużą frekwencją. Jednakże po kilku zjazdach i zebraniach związek zaprzestał działalności.
Dużym wyróżnieniem było powołanie Krzyształowicza do 11-osobowego Międzynarodowego Komitetu Ligi Towarzystw Dermatologicznych oraz członkostwo honorowe sześciu towarzystw dermatologicznych, w tym Francuskiego Towarzystwa Dermatologicznego.
Od 1911 interesował się radioterapią i wspierał budowę Instytutu Radowego w Warszawie. Pomagał także studentom jako prezes polskiej filii YMCA. Przyjaciel i lekarz Stanisława Wyspiańskiego[2].
Był mężem Józefy Krzyształowiczowej (1869–1960), z którą spoczywa na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 197-3-10)[3].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (30 kwietnia 1925)[4]
- Kawaler Orderu Franciszka Józefa (Austro-Węgry, 1917)[5]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Ludwik Hass, Ambicje, rachuby, rzeczywistość: wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905-1928, Warszawa 1984, s. 367.
- ↑ Zdzisław Kępiński, Stanisław K Stopczyk, Stanisław Wyspiański, Krajowa Agencja Wydawnicza 1982.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: FRANCISZEK KRZYSZTAŁOWICZ, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-11-02] .
- ↑ M.P. z 1925 r. nr 102, poz. 434 „za zasługi na polu pracy naukowej”.
- ↑ Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie für das Jahr 1918. Wiedeń: 1918, s. 246.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Grzybowski A. Polish dermatology in the 19th and the first half of the 20th centuries. „Int J Dermatol”. 47. 1, s. 91–101, 2008. DOI: 10.1111/j.1365-4632.2007.03373.x. PMID: 18173613.
- Mariusz Kardas, Zarys dziejów „Polskiej YMCA” i jej gdyńskiego ogniska w latach 1932–1950, „Zeszyty Gdańskie”, 2010, nr 5 (29.10.2013), s. 115–135.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Publikacje Franciszka Krzyształowicza w bibliotece Polona
- Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów)
- Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności
- Ludzie urodzeni w Krakowie
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie
- Polacy – odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Franciszka Józefa
- Polscy dermatolodzy
- Polscy wenerolodzy
- Polscy wolnomularze (II Rzeczpospolita)
- Rektorzy Uniwersytetu Warszawskiego
- Urodzeni w 1868
- Wykładowcy Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego
- Zmarli w 1931