Stefan Pieńkowski (fizyk)
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
28 lipca 1883 |
---|---|
Data śmierci |
20 listopada 1953 |
Zawód, zajęcie | |
Narodowość | |
Tytuł naukowy | |
Alma Mater |
Uniwersytety w Liège i Heidelbergu |
Stanowisko | |
Pracodawca | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Stefan_Pie%C5%84kowski_-_gr%C3%B3b.jpg/220px-Stefan_Pie%C5%84kowski_-_gr%C3%B3b.jpg)
Stefan Pieńkowski (ur. 28 lipca 1883 w Młynowie, zm. 20 listopada 1953 w Warszawie) – polski fizyk doświadczalny[1], uważany za twórcę warszawskiej szkoły fizyki doświadczalnej[a][2].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Syn Andrzeja i Antoniny ze Słomińskich. Ukończył szkołę średnią w Warszawie. Na studia wyjechał do Liège. Rozpoczął naukę na wydziale inżynierii, ale wkrótce zmienił swoje zainteresowania i przeniósł się na wydział nauk matematyczno-fizycznych. Zdał z najwyższym odznaczeniem egzamin doktorski 23 lipca 1910, a w roku 1911, również z najwyższym odznaczeniem, uzyskał stopień doktora nauk fizycznych i matematycznych. Po uzyskaniu stopnia doktora, w 1911 pracował w Heidelbergu pod kierunkiem von Lenarda oraz w Liège. Po I wojnie światowej powrócił do Polski. Tytuł profesora uzyskał w roku 1919 na Uniwersytecie Warszawskim, którego był rektorem w latach 1925–1926, 1933–1936 oraz 1945–1947. W 1937 został członkiem honorowym rumuńskiej akademii nauk w Bukareszcie[3].
W czasie II wojny światowej uczestniczył w tajnym nauczaniu, a od 1941 stał na czele konspiracyjnego Wydziału Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Po wojnie, w 1946 razem z prof. Andrzejem Sołtanem obserwował eksperymentalne wybuchy bomb atomowych na atolu Bikini. W 1952 został członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk i członkiem jej prezydium[4], a wcześniej był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. W 1953 został dyrektorem nowo stworzonego Instytutu Fizyki PAN. Był jednym z założycieli Polskiego Towarzystwa Fizycznego, a także założycielem (1950) i pierwszym redaktorem naczelnym „Postępów Fizyki”. Jest autorem podręcznika Fizyka doświadczalna.
Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (aleja zasłużonych-1-42,43)[5].
Był mężem Marii z Kokoczyńskich (1886–1974).
Zakres prac badawczych
[edytuj | edytuj kod]- Zastosowanie promieniowania rentgenowskiego do analizy strukturalnej
- Zjawisko fotoluminescencji
- Efekt Ramana
- Promieniotwórczość
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Sztandaru Pracy I klasy (22 lipca 1949)[6]
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (dwukrotnie: 11 listopada 1936[7], pośmiertnie, 21 listopada 1953[8])
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (dwukrotnie: 7 listopada 1925[9], 1 marca 1951[10])
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (19 sierpnia 1946)[11]
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Jego imieniem było nazwane gimnazjum w Piątku – w miejscowości, w pobliżu której uczony się urodził.
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Na XXXV. Zjeździe Fizyków Polskich w Białymstoku prof. Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW) przedstawił referat nt. „Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro” – krótką charakterystykę fizyki w Polsce XX w. Zaprezentował wskaźniki bibliometryczne, liczby dotyczące stopni i tytułów naukowych oraz liczby studentów fizyki. W podsumowaniu ocenił wkład Polaków do światowej fizyki XX w., wyodrębniając przede wszystkim – poza Marią Skłodowską-Curie (która w światowych zestawieniach jest wymieniana jako obywatelka francuska) – czterech fizyków, którzy dokonali odkryć na miarę Nagrody Nobla: Mariana Smoluchowskigo, Mariana Danysza, Jerzego Pniewskiego i Karola Olszewskiego. Wśród osiemnastu mniej zasłużonych, którzy jednak wnieśli bardzo poważny wkład do rozwoju fizyki i w pewnym okresie należeli do liderów światowej fizyki (których nazwiska są wymieniane w syntetycznych obcojęzycznych historycznych opracowaniach) znalazł się Stefan Pieńkowski. W tej samej grupie prof. Andrzej Kajetan Wróblewski wymienił nazwiska: Czesław Białobrzeski, Tadeusz Godlewski, Leopold Infeld, Aleksander Jabłoński, Mieczysław Jeżewski, Marian Mięsowicz, Władysław Natanson, Henryk Niewodniczański, Arkadiusz Piekara, Wojciech Rubinowicz, Andrzej Sołtan, Leonard Sosnowski, Zdzisław Szymański, Ludwik Wertenstein, August Witkowski, Mieczysław Wolfke, Konstanty Zakrzewski.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Pieńkowski Stefan, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-09-30] .
- ↑ Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW): Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro. labfiz.uwb.edu.pl. [dostęp 2012-08-31]. (pol.).
- ↑ Pieńkowski członkiem honorowym rumuńskiej akademii nauk. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 254 z 7 listopada 1937.
- ↑ Członkowie PAN: Skorowidz.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: STEFAN PIEŃKOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-01-31] .
- ↑ M.P. z 1950 r. nr 6, poz. 58 „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie (…) oświaty, nauki, kultury i sztuki”.
- ↑ M.P. z 1936 r. nr 263, poz. 468 „za wybitne zasługi na polu pracy naukowej i administracji szkolnictwa wyższego”.
- ↑ M.P. z 1953 r. nr 117, poz. 1516 „za wybitne zasługi w rozwoju nauki polskiej”.
- ↑ M.P. z 1925 r. nr 262, poz. 1082 „za wybitną twórczość naukową”.
- ↑ M.P. z 1951 r. nr 23, poz. 286 „w związku z jubileuszem 30-lecia wybitnej pracy naukowej”.
- ↑ M.P. z 1947 r. nr 52, poz. 366 „za zasługi na polu działalności oświatowej i kulturalnej”.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Czy wiesz kto to jest?. Stanisław Łoza (red.). Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 569. [dostęp 2021-01-13].
- Jan Bartelski: Stefan Pieńkowski (28 VII 1883 – 20 XI 1953). Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. [dostęp 2016-07-06].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Prace Stefana Pieńkowskiego dostępne w Sieci (Katalog HINT)
- Ludwik Natanson: Biografia prof. Pieńkowskiego
- Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności
- Członkowie rzeczywiści PAN
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy
- Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie
- Polscy fizycy XX wieku
- Polscy fizycy doświadczalni
- Polscy twórcy podręczników fizyki
- Pracownicy Instytutu Fizyki PAN
- Prezesi Polskiego Towarzystwa Fizycznego
- Rektorzy Uniwersytetu Warszawskiego
- Urodzeni w 1883
- Zmarli w 1953