Kwatera na Łączce
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/%C5%81_Quarter_at_Military_Cemetery_in_Warsaw_%282023%29.jpg/240px-%C5%81_Quarter_at_Military_Cemetery_in_Warsaw_%282023%29.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Kwatera_na_laczce_pomnik.jpg/240px-Kwatera_na_laczce_pomnik.jpg)
Kwatera na Łączce, także kwatera „Ł”[1] – miejsce pochówku przy murze cmentarnym cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie pomordowanych przez organy bezpieczeństwa publicznego[2] w latach 1945–1956, często w więzieniu mokotowskim. Na terenie Łączki znajduje się Panteon – Mauzoleum Wyklętych-Niezłomnych.
Miejsca
[edytuj | edytuj kod]Miejsce, w którym od połowy 1948[3] chowane były potajemnie ciała więźniów więzienia mokotowskiego na tzw. „łączce”, znajdowało się na Cmentarzu Cywilnym – Powązki graniczącym wspólnym murem z dawnym Cmentarzem Wojskowym. Na miejscu tym urządzono kompostownię, potem śmietnik, a w 1964 włączono je do sąsiadującego Cmentarza Wojskowego, nadając obu częściom – cywilnej i wojskowej nazwę: Cmentarz Komunalny – Powązki[4]. Oprócz obecnej kwatery „Ł” dawniej E (plan z 1971, naprzeciw C27) (F, FII, FIII)[5] miejsca dawnych grobów znajdują się także w dawnej kwaterze, pod obecnymi kwaterami M, MII i ŁII[6].
Zwłoki pomordowanych, którzy pochowani zostali symbolicznie „Na Łączce” Cmentarza Wojskowego, chowane były jednak także potajemnie w innych częściach Warszawy i okolic[7][8]:
- Służew: stary cmentarz służewiecki przy ul. Wałbrzyskiej rozszerzony o działkę należącą przedtem do Józefa Bokusa[9] oraz nieokreślone bliżej miejsca na Służewie nad Dolinką i ogólnie w parafii św. Katarzyny. Do połowy 1948 r. powiązane w workach zwłoki wywoził „na Służew” na potajemne nocne pochówki grabarz Więzienia Mokotowskiego Władysław Turczyński[10]
- przy murze Wyścigów Konnych na Służewcu
- Cmentarz Bródnowski w nieistniejącej na planach kwaterze 45 N
- przy murze więziennym więzienia mokotowskiego
- teren praskiego Więzienia Karno-Śledczego nr III tzw. „Toledo”[11] przy ul.11 Listopada[12]
- cmentarz wojenny w Trojanowie k. Sochaczewa[9].
Symboliczna wspólna mogiła
[edytuj | edytuj kod]Szacunki oparte na zeznaniach Alojzego Grabickiego dla Komisji Kosztirki wskazują na ok. 250 osób pochowanych bezpośrednio w kwaterze Cmentarza Komunalnego. Są to głównie wojskowi, zajmujący niejednokrotnie także po wojnie wysokie stanowiska w Wojsku Polskim mordowani przez tzw. Informację Wojskową głównie w więzieniu mokotowskim.
Osoby pochowane (symbolicznie) uwidocznione na rozebranym (w związku z rozpoczęciem w 2013 roku prac ekshumacyjnych na terenie tej kwatery) pomniku: (Odstępy odpowiadają rzędom na tablicy pomnika)
Uczczenie pamięci, dochodzenia
[edytuj | edytuj kod]W wymienionych wyżej miejscach rodziny pomordowanych składały potajemnie kwiaty. Po 1956 r. niektórzy funkcjonariusze SB nieformalnie wskazywali miejsca rodzinom ofiar[13].
W 1956 roku sprawę utajnionych pochówków badał zastępca Prokuratora Generalnego PRL i członek PZPR Kazimierz Kosztirko, stwierdzając w swoim protokole brak jakiejkolwiek dokumentacji więziennej wskazującej, gdzie kogo pochowano. Członkami komisji sporządzającej raport byli także ppłk Marian Frenkiel – ówczesny szef III. Oddziału Naczelnej Prokuratury Wojskowej, któremu zarzuca się udział w mordach, oraz Jan Barczak – wicedyrektor Centralnego Zarządu Więziennictwa. Raport Kosztirki podpisany też został przez grabarza Władysława Turczyńskiego (brata ppor. Kazimierza Turczyńskiego, uczestniczącego m.in. w śledztwie przeciwko zgładzonemu i pochowanemu na „Łączce” komandorowi Mieszkowskiemu[14]).
Do stanu wojennego rodziny pielęgnowały miejsce na cmentarzu. W czasie stanu wojennego teren wyrównano i przeznaczono na nowe groby głównie wojskowych. Przykładowo grób pochowanego wtedy Jerzego Wenelczyka – dawnego oprawcy komandora Mieszkowskiego – znajduje się niedaleko przypuszczalnego miejsca pogrzebania ciała jego ofiary[15].
W marcu 1988 roku własne dochodzenie w celu ustalenia rzeczywistych miejsc pochówków podjęła dziennikarka Małgorzata Szejnert[16]. W październiku 1989 r. Ministerstwo Sprawiedliwości upubliczniło podjętą przy Centralnym Zarządzie Zakładów Karnych pracę nad pełną listą osób straconych w więzieniach PRL w latach 1945–1956 oraz poinformowało o odnalezieniu Raportu Kosztirki[9]. Zespół opracowujący listę również nie odnalazł żadnej dokumentacji miejsc pochówków[17].
10 stycznia 1990 roku utworzony został Społeczny Komitet budowy pomnika, któremu przewodniczy żona jednego ze straconych adwokat Maria Romer-Kędzierska[18]. Wmurowanie kamienia węgielnego pod pomnik odbyło się 1 listopada 1990 r. Autorem projektu jest arch. Dominik Mączyński. Pomnik w kształcie fragmentu ceglanego muru z wyciętą literą „V” powstał w 1991 roku.
Pomnik z literą „V” został rozebrany w związku z rozpoczęciem prac ekshumacyjnych w 2013 roku.
27 września 2015 roku odsłonięto na terenie kwatery „Ł” Panteon – Mauzoleum Wyklętych-Niezłomnych zaprojektowany przez artystę rzeźbiarza Jana Kukę i architekta Michała Dąbka z Krakowa. W dniu odsłonięcia pochowano w nim szczątki pierwszych 35 ekshumowanych i zidentyfikowanych ofiar.
Ekshumacje IPN
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Stefan_G%C5%82owacki%2C_Boles%C5%82aw_Kontrym_%28gr%C3%B3b%29_01.jpg/220px-Stefan_G%C5%82owacki%2C_Boles%C5%82aw_Kontrym_%28gr%C3%B3b%29_01.jpg)
Instytut Pamięci Narodowej, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa i Ministerstwo Sprawiedliwości przy współpracy m.st. Warszawy realizowały w latach 2012–2013 projekt naukowo-badawczy „Poszukiwania nieznanych miejsc pochówku ofiar terroru komunistycznego z lat 1944–1956”. Ekshumacje prowadzone pod kierunkiem Krzysztofa Szwagrzyka rozpoczęto 23 lipca 2012, 24 lipca potwierdziły się przypuszczenia o masowych grobach ofiar zbrodni komunistycznych lat 1944–1956[19]. Podczas prac prowadzonych w lipcu i sierpniu 2012 wydobyto szczątki 117 osób; na kwiecień 2013 zaplanowane są dalsze prace na Powązkach, a na wrzesień 2013 prace na Służewie. Ocenia się, że na Łączce znalazło swój pochówek do 300 osób[20]. Wydobyte szczątki zostały poddane badaniom DNA z inicjatywy Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie z wykorzystaniem danych genetycznych zgromadzonych w Polskiej Bazie Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów[21].
6 grudnia 2012 IPN oraz Rada Ochrony Pamięci, Walk i Męczeństwa wraz z Pomorskim Uniwersytetem Medycznym w Szczecinie ogłosiły, że zidentyfikowano tożsamość szczątków trzech pierwszych ofiar: Edmunda Bukowskiego, Stanisława Łukasika i Eugeniusza Smolińskiego[22]. 20 lutego 2013 podano nazwiska kolejnych ofiar, wśród których znaleźli się: Stanisław Abramowski, Bolesław Budelewski, Stanisław Kasznica i Tadeusz Pelak. 28 lutego 2014 w Belwederze odbyła się uroczystość z udziałem prezydenta Bronisława Komorowskiego, podczas której ogłoszono 12 kolejnych nazwisk zidentyfikowanych ofiar[23]. 9 czerwca 2016 w Pałacu Prezydenckim w Warszawie, rodzinom wręczono następne karty identyfikacyjne. Wśród zidentyfikowanych byli: Bronisław Chajęcki, Zygmunt Jezierski, Jan Kaim, Czesław Kania, Stanisław Konczyński, Stefan Skrzyszowski oraz Jerzy Staniewicz[24].
W związku z wydobyciem wszystkich szczątków, które znajdowały się w kwaterze Ł II w lipcu 2017 roku zakończono ekshumacje[25] Identyfikacja znalezionych w sumie ponad tysiąca kości z szacunkowo trzystu osób wymaga dłuższej pracy.
Osoby których szczątki zidentyfikowano do tej pory z pomocą Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów[26]:
Nr | Stopień | Nazwisko, imię pseudonim | Data i miejsce urodzenia | Data i miejsce śmierci | Opis |
---|---|---|---|---|---|
1 | Stanisław Abramowski ps. „Bury”[27][28] | 1922.02.25, Kałuszyn | 1948.07.30, więzienie mokotowskie | żołnierz AK, Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”, NSZ | |
2 | Władysław Borowiec ps. „Żbik”[29] | 1916.03.29, Chicago | 1948.09.25, więzienie mokotowskie | żołnierz Armii Krajowej, po wojnie księgowy w Delegaturze Biura Rewindykacji i Odszkodowań Wojennych | |
3 | por. | Henryk Borowski ps. „Trzmiel”[29] | 1913.09.13, Wilno | 1951.02.08, więzienie mokotowskie | oficer Komendy Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej |
4 | Bolesław Budelewski ps. „Pług”[28] | 1910.11.07, Gibałka | 1948.07.15, więzienie mokotowskie | żołnierz Armii Krajowej, po wojnie, od 1946 r., walczył w oddz. Narodowego Zjednoczenia Wojskowego | |
5 | por. | Edmund Bukowski ps. „Edmund”[22] | 1918, majątek Pustoszka w powiecie Nowa Wilejka | 1950.04.13, więzienie mokotowskie | oficer Armii Krajowej |
6 | płk | Bronisław Chajęcki ps. „Boryna”, „Maciej Boryna”, | 1902.12.15, Warszawa | 1948.12.28, więzienie mokotowskie | kapitan Wojska Polskiego, pułkownik Armii Krajowej, komendant Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa na obszar Warszawy |
7 | mjr | Jan Czeredys | 1912.10.15, Turów | 1948.12.28, więzienie mokotowskie | major Wojska Polskiego |
8 | ppor. | Julian Czerwiakowski ps. „Jerzy Tarnowski”[30] | 1911.02.12, Żuromin | 1953.01.05, więzienie mokotowskie | oficer Narodowych Sił Zbrojnych (NSZ), szef komórki obserwacyjno-wywiadowczej I Okręgu Warszawa NSZ pod pseudonimem „J-13” |
9 | Bolesław Częścik ps. „Orlik”[30] | 1924.06.01, Wola-Józefowo | 1951.07.10, więzienie mokotowskie | żołnierz Narodowych Sił Zbrojnych, Narodowego Zjednoczenia Wojskowego | |
10 | mjr | Hieronim Dekutowski ps. „Zapora”[29] | 1918.09.24, Dzików | 1949.03.07, więzienie mokotowskie | cichociemny, oficer Armii Krajowej, Delegatury Sił Zbrojnych i Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” |
11 | Adam Gajdek ps. „Agata”, „Antek”, „Olek” | 1915, Turów | 1949.01.14, więzienie mokotowskie | podoficer Wojska Polskiego, żołnierz Związku Walki Zbrojnej, Armii Krajowej i Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” | |
12 | por. | Stefan Głowacki ps. „Smuga”[30] | 1903.03.31, Lublin | 1949.06.13, więzienie mokotowskie | oficer Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej |
13 | por. | Roman Groński ps. „Żbik” | 1926.02.28, Kraśnik | 1949.03.07, więzienie mokotowskie | porucznik Wojska Polskiego, żołnierz Armii Krajowej, członek Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” |
14 | por. | Zygmunt Jezierski ps. „Jastrząb”, „Orzeł” | 1925.07.27, Mrozy | 1949.08.27, więzienie mokotowskie | dowódca oddziału NSZ działającego w ramach samodzielnego Rejonu NSZ-Mrozy |
15 | Marian Kaczmarek ps. „Paweł” | 1904.10.07, Koronowo | 1953.04.07, więzienie mokotowskie | maszynista kolejowy, kurier emigracyjnego ośrodka wywiadowczego w Barkhausen | |
16 | ppor. | Jan Kaim ps. „Filip”, „Wiktor” | 1912.09.19, Starosiedlice | 1948.07.18, więzienie mokotowskie | organizator siatki kontaktowej konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego |
17 | ppor. | Czesław Kania ps. „Nałęcz”, „Witold”, „Wyrwa”, „Waldemar” | 1909.03.19, Lipniki | 1949.08.12, więzienie mokotowskie | członek Komendy XVI Warszawskiego Okręgu NZW |
18 | ppłk. | Stanisław Kasznica ps. „Maszkowski”[27][28] | 1908.07.25, Lwów | 1948.05.12, więzienie mokotowskie | ostatni Komendant Główny Narodowych Sił Zbrojnych |
19 | płk | Aleksander Kita | 1912.12.12, Annopol | 1952.12.03, więzienie mokotowskie | pułkownik Wojska Polskiego |
20 | mjr. | Bolesław Kontrym ps. „Żmudzin”, „Biały”, „Bielski”, „Cichocki”[30] | 1898.08.27, Zaturce | 1953.01.02, więzienie mokotowskie | oficer Policji Państwowej w II Rzeczypospolitej, major Wojska Polskiego, cichociemny, oficer Armii Krajowej |
21 | Stanisław Konczyński ps. „Kunda”, „Stary”, | 1914.01.06, Księte | 1950.03.29, więzienie mokotowskie | żołnierz Narodowego Zjednoczenia Wojskowego | |
22 | por. | Józef Kozłowski ps. „Las”, „Vis”, „J. Kawecki” | 1910.03.19, Demen lub Samen (obecnie Łotwa) | 1949.08.12, więzienie mokotowskie | komendant Okręgu XVI NZW |
23 | Zygfryd Kuliński ps. „Albin”[29] | 1924.01.03, Gralewo | 1950.03.29, więzienie mokotowskie | żołnierz Ruchu Oporu Armii Krajowej i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego | |
24 | Stanisław Kutryb ps. „Ryś”, „Rekin” | 1925.05.07, Oborczyska | 1949.05.19, więzienie mokotowskie | żołnierz Narodowego Zjednoczenia Wojskowego | |
25 | kpt. | Stanisław Łukasik ps. „Ryś”[22] | 1918, Lublin | 1949.03.07, więzienie mokotowskie | oficer Armii Krajowej, Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” |
26 | Józef Łukaszewicz ps. „Walek”, „Kruk”[29] | 1929.03.19, Klukowo | 1949.01.28, więzienie mokotowskie | żołnierz Narodowych Sił Zbrojnych | |
27 | por. | Jerzy Miatkowski ps. „Zawada” | 1923.06.08, Jabłonna | 1949.03.07, więzienie mokotowskie | porucznik Wojska Polskiego, żołnierz Armii Krajowej, uczestnik Powstania Warszawskiego, członek Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” w okresie powojennym, adiutant Hieronima Dekutowskiego „Zapory” |
28 | kmdr | Stanisław Mieszkowski | 1903.06.17, Piotrków Trybunalski | 1952.12.16, więzienie mokotowskie | komandor Marynarki Wojennej i dowódca Floty |
29 | ppłk | Antoni Olechnowicz ps. „Meteor”, „Kurkowski”, „Pohorecki”, „Lawicz”, „Krzysztof”, „Roman Wrzeski”, „Kurcewicz” | 1905.06.13, Marguciszki, powiat święciański | 1951.02.08 więzienie mokotowskie | podpułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego |
30 | płk | Marian Orlik | 1916.05.09, Szamotuły | 1953.02.03, więzienie mokotowskie | pułkownik Wojska Polskiego |
31 | Roman Henryk Pawłowski ps. „Henryk Orłowski”, „Długi”[29] | 1925, Bydgoszcz | 1949.02.03, więzienie mokotowskie | żołnierz Armii Krajowej, kurier Rządu RP na Uchodźstwie | |
32 | por. | Tadeusz Pelak ps. „Junak”[27][28] | 1922.10.01, Wilkołaz | 1949.03.07, więzienie mokotowskie | oficer Armii Krajowej, Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” |
33 | kmdr por. | Zbigniew Przybyszewski | 1907.09.22, Giżewo | 1952.12.16, więzienie mokotowskie | komandor porucznik Marynarki Wojennej |
34 | ppor | Edward Pytko | 1929.09.14, Wiewiórka | 1952.08.29, więzienie mokotowskie | pilot instruktor w Oficerskiej Szkole Lotniczej nr 5 w Radomiu |
35 | Karol Rakoczy ps. „Bystry” | 1928.06.05, Raczyny | 1950.03.29, więzienie mokotowskie | żołnierz Narodowych Sił Zbrojnych | |
36 | Stefan Skrzyszowski ps. „Bolek” | 1911.12.27, Złoczów | 1953.05.15, więzienie mokotowskie | członek Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość | |
37 | Eugeniusz Smoliński ps. „Kazimierz Staniszewski”[22] | 1905, Warszawa | 1949.04.09, więzienie mokotowskie | żołnierz Armii Krajowej | |
38 | kpr. pchor | Dionizy Sosnowski ps. „Józef”[30] | 1929, Goniądz | 1953.05.15, więzienie mokotowskie | absolwent kursu radiotelegrafistów Delegatury Zagranicznej Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” |
39 | kmdr. | Jerzy Staniewicz | 1903.08.06, Kuźnieck | 1952.12.12, więzienie mokotowskie | |
40 | mjr | Zygmunt Szendzielarz ps. „Łupaszka”[29] | 1910.03.12, Stryj | 1951.02.08, więzienie mokotowskie | oficer WP, dowódca: V Wileńskiej Brygady Armii Krajowej, oddziałów partyzanckich eksterytorialnego Okręgu Wileńskiego AK, Ośrodka Mobilizacyjnego Okręgu Wileńskiego AK |
41 | por. | Zygmunt Szymanowski ps. „Jezierza”, „Lis”, „Bez”, „Cis”, „61”[30] | 1910.08.15, Motule | 1950.05.31, więzienie mokotowskie | oficer Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej |
42 | mjr | Ludwik Jan Świder ps. „Johann Puk”[30] | 1893 | 1952.12.19, więzienie mokotowskie | oficer zawodowy Wojska Polskiego |
43 | por. | Aleksander Tomaszewski ps. „Al”, „Bończa”[30] | 1904.12.12, Wilno | 1949.06.13, więzienie mokotowskie | oficer Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej |
44 | por. | Edmund Tudruj ps. „Mundek” | 1923.10.22, Stasin | 1949.03.07, więzienie mokotowskie | porucznik Wojska Polskiego, żołnierz Armii Krajowej, członek Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” |
45 | por. | Wacław Walicki ps. „111”, „Druh Michał”, „Pan Michał”, „Tesarro”[29] | 1903.10.11, Mińsk Mazowiecki | 1949.01.28, więzienie mokotowskie | oficer Komendy Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej |
46 | por. | Arkadiusz Wasilewski ps. „Biały” | 1925.01.04, Sterdyń | 1949.03.07, więzienie mokotowskie | porucznik Wojska Polskiego, żołnierz Związku Walki Zbrojnej-Armii Krajowej, członek Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” |
47 | por. | Ryszard Widelski ps. „Irydion”, „Wiara”, „Wiesia”, „Władysław”, „Żbik”[29] | 1913.08.19, Warszawa | 1949.01.28, więzienie mokotowskie | oficer Armii Krajowej i Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” |
25 marca 2013 film dokumentujący ekshumacje przedstawił reżyser Arkadiusz Gołębiewski, studio „Gołąb”.
Fundacja
[edytuj | edytuj kod]Opiekę nad Kwaterą na Łączce sprawuje oraz działalność wspierającą prowadzi Fundacja „Łączka”, założona pod koniec 2013[31], której prezesem został Tadeusz Płużański[32][33].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Tomasz Łabuszewski (red. nauk.): Śladami zbrodni. Przewodnik po miejscach represji komunistycznych lat 1944–1956. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2012, s. 258. ISBN 978-83-7629-380-6.
- ↑ Organa tzw. Bezpieki i Informacji Wojskowej.
- ↑ Zeznania Dyrektora Więzienia mokotowskiego Alojzego Grabickiego w Raporcie Kosztirki, zob. też M. Szejnert, s. 236.
- ↑ Mylony dlatego ze Starymi Powązkami.
- ↑ Świadectwo Gieni Banasik oraz dane w Zarządzie Cmentarza podaje M. Szejnert, s. 138, 240 jej książki.
- ↑ Tadeusz Swat, „Niewinnie straceni w Warszawie 1945–56”, Warszawa 1991, s. 4.
- ↑ Zob. np. Cmentarz Trojanowo w Sochaczewie.
- ↑ IPN: Wykaz miejsc grzebania ofiar zbrodniczej działalności aparatu terroru w Polsce w latach 1944–1956. Stan na 15 marca 2001 r. [dostęp 2008-11-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-03-09)].
- ↑ a b c M.Szejnert.
- ↑ M. Szejnert, zob. źródła.
- ↑ Zob. Nowa Praga.
- ↑ Małgorzata Rutkowska, Nasz Dziennik: W kamienie zaklęci. 2001-10-08.
- ↑ Dane o oprawcach dostępne na bieżącej liście aktów oskarżenia: IPN: Akty oskarżenia Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie.
- ↑ Informacja: W. Mieszkowski oraz K. Szwagrzyk w Biuletyn IPN nr.7(30). lipiec 2003. s. 12. [zarchiwizowane z tego adresu].
- ↑ Z.Lisiecki: informacja z autoryzowanej notatki z rozmowy z Witoldem Mieszkowskim, synem pochowanego „na Łączce” komandora.
- ↑ Zob. jej książka w wydawnictwie ANEKS.
- ↑ Zob. „Niewinnie straceni” powyżej.
- ↑ Członkowie Komitetu budowy pomnika.
- ↑ Ekshumacje na Powązkach. Szukają szczątków generała „Nila” [online], tvnwarszawa.pl [dostęp 2017-11-24] (pol.).
- ↑ Wywiad z prof. K.Szwagrzykiem, 1.3.2014 r.
- ↑ Polska Baza Genetyczna Ofiar Totalitaryzmów [online], pbgot.pl [dostęp 2018-09-19] (pol.).
- ↑ a b c d Pierwsze wyniki identyfikacji ofiar terroru komunistycznego – Warszawa, 6 grudnia 2012. ipn.gov.pl. [dostęp 2013-02-21].
- ↑ IPN ujawnia nazwiska 12 ofiar z „Łączki”. tvn24. [dostęp 2014-02-28].
- ↑ Uroczystość wręczenia not identyfikacyjnych 22 rodzinom ofiar totalitaryzmu sowieckiego i niemieckiego – Warszawa, 9 czerwca 2016. ipn.gov.pl. [dostęp 2016-06-10]. (pol.).
- ↑ „Odnaleźliśmy wszystkich więźniów”. Koniec ekshumacji na Łączce. wp.pl. [dostęp 2017-07-27].
- ↑ Zidentyfikowani [online], pbgot.pl [dostęp 2018-09-19] (pol.).
- ↑ a b c Wojciech Mucha: Czekaliśmy 60 lat. Bohaterowie zidentyfikowani. niezalezna.pl, 2013-02-20.
- ↑ a b c d Prezentacja IPN. Gazeta Polska VOD, 2013-02-20.
- ↑ a b c d e f g h i Kolejne wyniki identyfikacji ofiar terroru komunistycznego – Warszawa, 22 sierpnia 2013. ipn.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-08-26)]. ipn.gov.pl. [dostęp 2013-09-01].
- ↑ a b c d e f g h Ośmiu bohaterów odzyskało nazwiska – Warszawa, 28 września 2014. ipn.gov.pl. [dostęp 2014-10-03].
- ↑ Statut Fundacji Łączka. fundacjalaczka.pl. [dostęp 2014-02-27].
- ↑ Zarząd Fundacji Łączka. fundacjalaczka.pl. [dostęp 2014-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (7 marca 2014)].
- ↑ Fundacja Łączka (KRS: 0000494532). krs-online.com.pl. [dostęp 2014-02-27].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Komisja Mazura, zob.Raport Komisji Mazura.
- Raport Komisji Kosztirki, zob. także Kazimierz Kosztirko
- Małgorzata Szejnert: Śród żywych duchów. ANEKS, Londyn, 1990.
- Zbigniew Lisiecki: zdjęcia tablic na pomniku. zbyszek.evot.org, 2008-11-02.
- IPN: Biuletyn Nr.7(30). lipiec 2003.
- Niewinnie Straceni w latach 1945–1956.
- Lista obozów NKWD w Polsce
- Tadeusz Swat: Niewinnie Straceni 1945-56. Wyd. Fundacja Ochrony Zabytków, Warszawa 1991.Straceni w Więzieniu mokotowskim. , zob.też
- Biuletyn IPN nr.7(3) lipiec 2003, Rozmowa z Krzysztofem Szwagrzykiem pt. „O Miejscach Pochówków Ofiar Komunizmu w Polsce”.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Lotnicy na Kwaterze Ł
- Fragment powstającego filmu dokumentalnego w reżyserii Rafała Dudkiewicza i Arkadiusza Gołębiewskiego. Gazeta Polska VD, 2012-11-03. [dostęp 2012-11-08].