koło
koło (język polski)
[edytuj]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/1949_Morris_Minor_Convertible_-_Flickr_-_The_Car_Spy_%2817%29.jpg/220px-1949_Morris_Minor_Convertible_-_Flickr_-_The_Car_Spy_%2817%29.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Capacitaciones1.jpg/220px-Capacitaciones1.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/2_Millionen_Mark_b.jpg/220px-2_Millionen_Mark_b.jpg)
- znaczenia:
rzeczownik, rodzaj nijaki
- (1.1) geom. okrąg wraz z odciętym wewnątrz niego fragmentem płaszczyzny; zob. też koło w Wikipedii
- (1.2) pot. linia o kształcie brzegu koła (1.1), okrąg
- (1.3) przedmiot o takim kształcie, zwykle część maszyny lub urządzenia, zwłaszcza pojazdu; zob. też koło (technika) w Wikipedii
- (1.4) określona grupa osób, stowarzyszenie ludzi o podobnych celach
- (1.5) gw. (Górny Śląsk) rower[1]
- (1.6) forma zabawy lub tańca, gdy uczestnicy trzymają się za ręce
- (1.7) pot. duże pieniądze (zwykle jeden milion jakiejś waluty)
- (1.8) posp. pot. kolokwium
- (1.9) daw. pot. zero
przyimek
- odmiana:
- (1.1-9)
przypadek liczba pojedyncza liczba mnoga mianownik koło koła dopełniacz koła kół celownik kołu kołom biernik koło koła narzędnik kołem kołami miejscownik kole kołach wołacz koło koła - (2.1-2) nieodm.
- przykłady:
- (1.1) Jaki jest wzór na pole koła?
- (1.2) Procesja zatoczyła koło wokół rynku i skierowała się w stronę kościoła.
- (1.3) Samochód ma cztery koła.
- (1.4) Koło naukowe studentów socjologii zaprasza na wykład.
- (1.5) Jechołech do cia na kole.
- (1.7) — Ile kosztował cię remont domu? — A, szkoda gadać, prawie pół koła (= prawie 500 000).
- (1.9) — Sądzisz, że nam dosuną, blondyneczko?… Wyrzuć te myśli, melduję ci, załatwimy ich sześć koło.[2]
- (2.1) Sklep jest zaraz koło przystanku.
- składnia:
- kolokacje:
- (1.1) koło opisane na wielokącie • odcinek koła • wycinek koła
- (1.2) koła biegunowe • koła podbiegunowe • koła polarne • koło godzinne • czarcie koło • koło horyzontu • zataczać koło
- (1.3) geometria kół • koło samochodu / roweru • ramię koła • koło zębate • koło napędowe • koło zapasowe • koło jezdne • koło ogonowe • koło polowe • koło wodne • koło młyńskie • koło garncarskie • koło transmisyjne • koło zamachowe • koło rozpędowe • jałowe koło • koło łopatkowe • koło sterowe • łamać kołem
- (1.4) koło przyjaciół / znajomych • koło łowieckie / polityczne / naukowe • koło gospodyń wiejskich • koło generalne • koło rycerskie
- synonimy:
- (1.2) okrąg, krąg, st.pol. cerkiel
- (1.4) krąg, grono
- (1.7) bańka
- (1.8) kolo
- (2.1) gw. (Śląsk Cieszyński i Górny Śląsk) kole
- antonimy:
- hiperonimy:
- hiponimy:
- holonimy:
- meronimy:
- wyrazy pokrewne:
- rzecz. koleina ż, kołowanie n, kolarstwo n, kolarz m, zakole n
- czas. kołować, skołować, kołowacieć
- przym. kołowy, bezkołowy
- przysł. kołem, koleśno
- przyim. wokół
- związki frazeologiczne:
- błędne koło • koło fortuny • koło ratunkowe • kwadratura koła • piąte koło u wozu / potrzebny jak piąte koło u wozu • robić koło dupy • robić koło pióra • robić koło tyłka • w koło • w koło Macieju
- etymologia:
- prasł. *kolo < praindoeur. *keklos
- (1.5) niem. Rad - przetłumaczone zostało znaczenie pierwotne (koło) zamiast znaczenia pochodnego (rower)
- uwagi:
- zob. też koło (ujednoznacznienie) w Wikipedii
- (1.2) W matematyce odróżnia się ściśle koło od okręgu w związku z czym ta definicja jest uważana za błędną.
- tłumaczenia:
- (1.5) zobacz listę tłumaczeń w haśle: rower
- (2.2) zobacz listę tłumaczeń w haśle: około
- albański: (2.1) afër
- amharski: (1.1) ክበብ
- angielski: (1.1) disk, disc (nie
circle); (1.2) circle, ring; (1.3) wheel; (1.4) circle; (2.1) close to, near - arabski: (1.1) دائرة ż; (1.3) عجلة ż, دولاب m
- baskijski: (1.1) zirkulu; (1.2) zirkulu; (1.3) gurpil
- białoruski: (1.1) кола n; (1.2) кола n; (1.3) кола n; (1.6) кола n
- czeski: (1.1) kruh m; (1.2) kolo n; (1.3) kolo n
- dolnołużycki: (1.1) koło n, kólaso n; (1.2) kólaso n; (1.3) kólaso n
- duński: (1.1) cirkel; (1.3) hjul n
- esperanto: (1.1) disko; (1.2) rondo; (1.3) rado
- fenicki: (1.3) 𐤂𐤋𐤂𐤋
- francuski: (1.1) disque m; (1.2) cercle m; (1.3) roue ż; (1.4) cercle m; (2.1) près de, à côté de, du côté de
- górnołużycki: (1.3) koleso n, koło n
- gudźarati: (1.1) ચક્કર n (cakkara)
- hiszpański: (1.1) círculo m; (1.2) círculo m; (1.3) rueda ż; (1.4) círculo m; (2.1) cerca; (2.2) cerca
- japoński: (1.1) 円; (1.2) 丸(まる); (1.3) 車輪, ウィール, ホイール
- jidysz: (1.3) ראָד n (rod); (2.1) לעבן (lebn)
- karaimski: (1.3) wozu кӧпчэк
- kaszubski: (1.1) kòl
- kataloński: (1.1) cercle m; (1.2) cercle m; (1.3) roda ż
- łaciński: (1.1) rota
- niderlandzki: (1.3) wiel n
- niemiecki: (1.1) Kreis m; (1.2) Kreis m; (1.3) Rad n; (1.4) Kreis m
- nowogrecki: (1.1) κύκλος m; (1.2) κύκλος m; (1.3) ρόδα ż, τροχός m; (1.4) κύκλος m; (2.1) δίπλα, δίπλα; (2.2) γύρω, περίπου
- polski język migowy: (w zapisie SignWriting)
- rosyjski: (1.1) круг m; (1.2) окружность ż; (1.3) колесо n; (2.1) около, возле
- sanskryt: (1.1) मण्डलक n (maṇḍalaka), चक्र n (cakra)
- starogrecki: (1.1) κύκλος m; (1.3) κύκλος m
- szwedzki: (1.3) hjul n; (1.4) cirkel w
- tamilski: (1.1) சக்கரம் (cakkaram)
- tybetański: (1.?) འཁོར་ལོ
- ukraiński: (1.1) круг m; (1.2) ко́ло n; (1.3) ко́лесо n; (1.4) ко́ло n; (1.5) велосипе́д m; (1.6) ко́ло n; (1.7) мільйо́н m; (1.8) коло́квіум m; (1.9) нуль m; (2.1) ко́ло, бі́ля; (2.2) ко́ло, бли́зько
- węgierski: (1.1) kör; (1.2) kör; (1.3) kerék
- wilamowski: (1.3) rod n, rōt n, raod n
- źródła:
- ↑ Barbara i Adam Podgórscy, Słownik gwar śląskich, Wydawnictwo KOS, Katowice 2008, ISBN 978-83-60528-54-9, s. 140.
- ↑
Rozdział 1 w: Leopold Tyrmand, Zły, cz. 1, Prószyński i S-ka, Warszawa 2004, ISBN 978–83–7337–693–9, s. 23.