Januškowc
![]() | |
Hórski januškowc (Ribes alpinum) | |
systematika | |
---|---|
Domena | Eukaryoty |
Swět | Rostlinstwo |
rjadownja: | Krytosymjenjaki (Magnoliopsida) Eudikotyledony Jadrowe eudikotyledony |
rjad: | (Saxifragales) |
swójba: | Kosmačkowe rostliny (Grossulariaceae) |
ród: | Januškowc[1] |
wědomostne mjeno | |
Ribes | |
L. | |
Januškowc[1] (Ribes) je jenički ród ze swójby kosmačkowych rostlinow (Grossulariaceae). Jeho płód je janska jahodka a kosmačka (jenož při družinje kosmačkowc (Ribes urva-crispa)).
Wopis
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]K rodej januškowc słuša něhdźe 150 zdźěla w lěće zelenych, zdźěla přecozelenych kerkow. Wone docpěja wysokosć wot hač do 3 m.
Wurostki su dołhe, přezhibnjene, zdźěla ćernojte. Hałuzy často su čerwjenojće přeběžane.
Łopjena
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Lapate łopjena su zdźěla zubate, na delnim boku často móškaće kosmate.
Před wotpadom so do čerwjeneho abo oranžoweho zbarbja.
Kćenja
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Kćěje w pózdnjej zymje abo na spočatku nalěća. Kćenja su zelenojte, žołte, čerwjene abo róžojte.
Płody
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Zdźěla seršćate běłe, šarlachčerwjene, wioletne, zelene abo čorne jahody su zwjetša jědźne.
Systematika a rozšěrjenje
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Swójba Grossulariaceae bu lěće 1805 wot Augustin-Pyrame de Candolle w Flore Française, Troisième Édition, 4(2), S. 405 nastajena. Typusowy ród Grossularia Mill. bu w lěće 1754 wot Philip Miller w The Gardeners Dictionary ... Abridged ..., 4. nakład z typusowej družinu Grossularia hirsuta Mill. wozjewjeny. Někotre hišće při A. Cronquist 1981 do Grossulariaceae zarjadowanych rodow z kapslowymi płodami dźensa su swójske swójby: Itea jako Iteaceae a Escallonia Mutis ex L. f. jako Escalloniaceae.
Mjeno roda Ribes bu w lěće 1753 wot Carl von Linné w Species Plantarum, 1, S. 200–202 prěni raz wozjewjene. Typusowa družina je Ribes rubrum L.. synonymy za Ribes L. su: Botrycarpum A. Rich., Botryocarpium Spach, Calobotrya Spach, Cerophyllum Spach, Chrysobotrya Spach, Coreosma Spach, Grossularia Mill., Liebichia Opiz, Rebis Spach, Ribesium Medik., Rolsonia Rchb.. [2]
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Ribesaureum1pl.jpg/220px-Ribesaureum1pl.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Ribes_cereum_var_cereum_2.jpg/220px-Ribes_cereum_var_cereum_2.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Ribes_fasciculatum_var_chinense.jpg/220px-Ribes_fasciculatum_var_chinense.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Ribes_laxiflorum_%28Flower%29.jpg/220px-Ribes_laxiflorum_%28Flower%29.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Ribes_leptanthum_berries1.jpg/220px-Ribes_leptanthum_berries1.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Ribes_malvaceum_var_veridifolium_2.jpg/220px-Ribes_malvaceum_var_veridifolium_2.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Ribes_meyeri_%28Flower%29.jpg/220px-Ribes_meyeri_%28Flower%29.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Ribes_petraeum_a1.jpg/220px-Ribes_petraeum_a1.jpg)
Ród Ribes so do podrodow a sekcijow rjaduje, tu kóždy pad z wuběrkom na družinach [2]:
- Podród Berisia:
- Sekcija Berisia:
- Ribes affine Kunth
- Hórski januškowc (Ribes alpinum L., Syn.: Ribes dioicum Moench)
- Ribes armenum Pojark.
- Ribes brachybotrys (Wedd.) Jancz.
- Ribes cuneifolium Ruiz & Pav.
- Ribes fontaneum Bochkarn.
- Ribes glaciale Wall.
- Ribes heterotrichum C.A.Mey.
- Ribes komarovii Pojark.
- Ribes laciniatum Hook. f. & Thomson (Syn.: Ribes tenue Jancz.)
- Ribes luridum Hook. f. & Thomson
- Ribes maximowiczianum Kom.
- Ribes maximowiczii Batalin
- Ribes orientale Desf.
- Ribes vilmorinii Jancz.
- Sekcija Davidia:
- Ribes henryi Franch.
- Ribes laurifolium Jancz.
- Sekcija Diacantha:
- Ribes diacanthum Pall.
- Ribes pulchellum Turcz.
- Ribes saxatile Pall.
- Sekcija Hemibotrya:
- Ribes fasciculatum Siebold & Zucc.
- Sekcija Berisia:
- Podród Grossularia (Mill.) Pers. (kosmačkowcy):
- Sekcija Grossularia (Mill.) Nutt.:
- Ribes aciculare Sm.
- Ribes alpestre Wall. ex Decne.
- Ribes binominatum A.Heller
- Ribes burejense F.Schmidt
- Ribes curvatum Small
- Ribes cynosbati L. (Syn.: Ribes gracile Michx. )
- Ribes divaricatum Douglas
- Ribes formosanum Hayata
- Ribes hirtellum Michx.
- Ribes inerme Rydb.
- Ribes leptanthum A.Gray
- Ribes missouriense Nutt.
- Ribes niveum Lindl.
- Ribes oxyacanthoides L.
- Ribes pinetorum Greene
- Ribes quercetorum Greene
- Ribes rotundifolium Michx.
- Ribes sinanense F.Maek. (Syn.: Ribes grossularioides Maxim.)
- Ribes stenocarpum Maxim.
- Kosmačkowc[3][4] (Ribes urva-crispa L., Syn.: Grossularia reclinata (L.) Mill., Ribes grossularia L., Ribes reclinatum L.)
- Ribes velutinum Greene
- Ribes watsonianum Koehne
- Sekcija Robsonia:
- Ribes amarum McClatchie
- Ribes californicum Hook. & Arn.
- Ribes echinellum (Coville) Rehder
- Ribes lobbii A.Gray
- Ribes menziesii Pursh
- Ribes roezlii Regel
- Ribes speciosum Pursh
- Ribes thacherianum (Jeps.) Munz
- Sekcija Grossularia (Mill.) Nutt.:
- Podród Grossularioides:
- Ribes horridum Rupr.
- Ribes lacustre (Pers.) Poir. (Syn.: Ribes grossularioides Michx. ex Steud., Ribes oxyacanthoides var. lacustre Pers.)
- Ribes montigenum McClatchie
- Podród Parilla:
- Sekcija Andina:
- Ribes bolivianum Jancz.
- Ribes cucullatum Hook. & Arn.
- Ribes gayanum (Spach) Steud. (Syn.: Rebis gayanum Spach, Ribes villosum Gay )
- Ribes incarnatum Wedd.
- Ribes lehmannii Jancz.
- Ribes pentlandii Britton
- Ribes trilobum Meyen
- Sekcija Parilla:
- Ribes magellanicum Poir.
- Ribes punctatum Ruiz & Pav.
- Ribes valdivianum Phil.
- Sekcija Andina:
- Podród Ribes
- Sekcija Botrycarpum:
- Ribes americanum Mill.
- Ribes bracteosum Douglas
- Ribes dikuscha Fisch. ex Turcz. (Syn.: Ribes appendiculatum Krylov)
- Ribes fragrans Pall. (Syn.: Ribes graveolens Bunge)
- Ribes ×fuscescens (Jancz.) Jancz. (= R. bracteosum × R. nigrum, Syn.: Ribes bracteosum var. fuscescens Jancz.)
- Ribes hudsonianum Richardson
- Ribes janczewskii Pojark.
- Ribes japonicum Maxim.
- Čorny januškowc (Ribes nigrum L.)
- Ribes pauciflorum Turcz. ex Pojark.
- Ribes procumbens Pall.
- Ribes turbinatum Pojark.
- Ribes ussuriense Jancz.
- Ribes viburnifolium A.Gray
- Sekcija Calobotrya:
- Ribes ×bethmontii Jancz. (= R. malvaceum × R. sanguineum)
- Ribes ciliatum Humb. & Bonpl. ex Schult.
- Ribes howellii Greene
- Ribes malvaceum Sm.
- Ribes neglectum Rose
- Ribes nevadense Kellogg
- Krejčerwjeny januškowc (Ribes sanguineum Pursh): Domizna je Sewjerna Amerika.
- Ribes viscosissimum Pursh (Syn.: Ribes hallii Jancz.)
- Ribes wolfii Rothr. (Syn.: Ribes mogollonicum Greene)
- Sekcija Cerophyllum:
- Ribes cereum Douglas
- Ribes mescalerium Coville
- Sekcija Fargesia
- Sekcija Heritiera:
- Ribes erythrocarpum Coville & Leiberg
- Ribes glandulosum Grauer (Syn.: Ribes prostratum L'Hér.)
- Ribes laxiflorum Pursh (Syn.: Ribes affine Douglas ex Bong., Ribes coloradense Coville)
- Ribes sachalinense (F.Schmidt) Nakai
- Sekcija Microsperma:
- Ribes ambiguum Maxim.
- Sekcija Ribes:
- Ribes altissimum Turcz. ex Pojark.
- Ribes ×futurum Jancz. (= R. rubrum × R. warszewiczii)
- Ribes griffithii Hook. f. & Thomson
- Ribes himalense Royle ex Decne.
- Ribes ×holosericeum Otto & A.Dietr. (= R. petraeum × R. spicatum)
- Ribes ×koehneanum Jancz. (= R. multiflorum × R. rubrum)
- Ribes latifolium Jancz.
- Ribes longeracemosum Franch.
- Ribes mandshuricum (Maxim.) Kom.
- Ribes meyeri Maxim.
- Ribes moupinense Franch.
- Ribes multiflorum Kit. ex Schult.
- Ribes palczewskii (Jancz.) Pojark.
- Ribes pallidiflorum Pojark.
- Skalny januškowc (Ribes petraeum Wulfen: Domizna je južna a wuchodna Europa, Azija, sewjerna Afrika.
- Čerwjeny januškowc (Ribes rubrum) L.: Domizna je Europa.
- Kłoskaty januškowc (Ribes spicatum) E.Robson
- Ribes triste Pall.
- Ribes warszewiczii Jancz.
- Sekcija Symphocalyx:
- złoty januškowc (Ribes aureum Pursh, Syn.: Ribes odoratum H.L.Wendl. = Derje wonjacy janučkowc): Domizna je sewjerna Amerika.
- Sekcija Botrycarpum:
Swětodaloko ród wobsahuje něhdźe 140 hač 160 družinow. Hłowny rozšěrjenski teritorij je měrnych klimatowe regiony sewjerneje połkule, ale tež w Andach eksistuja někotre družiny. W Chinskej wustupuje 59 družinow, z kotrychž 25 jenož tam. 53 družinow wustupuje w sewjernej Americe. Porno tomu je jenož mało družinow w južnej Americe domjace.
Zahrodniske wuplahowanki:
- de:Jostabeere, abo němsce Jochelbeere (Ribes ×nidigrolaria Rud.Bauer & A.Bauer): Je zahrodniske křižowanka (hybrida) z R. nigrum × R. divaricatum × a R. uva-crispa.
- Kulturne kosmačkowcy su z wobeju družinow Ribes uva-crispa a Ribes hirtellum nastali.
Stejnišćo
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Rozšěrjenje
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Rostliny su w chłódno-měrnych regionach sewjerneje hemisfery rozšěrjene.
Wužiwanje
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Nóžki
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]- ↑ 1,0 1,1 W internetowym słowniku: Johannisbeere
- ↑ 2,0 2,1 Swójba kosmačkowych rostlinow při GRIN - Germplasm Resources Information Network. (němsce)
- ↑ Pawoł Völkel: Prawopisny słownik hornjoserbskeje rěče. Hornjoserbsko-němski słownik. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2005, ISBN 3-7420-1920-1, str. 212.
- ↑ W internetowym słowniku: Stachelbeere
Žórła
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]- Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 775 (němsce)
Eksterne wotkazy
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]ananas • aprikoza • awokado • banana • brěška • brusnica • citrona • curuba • dorničałka • durian • etrog • figa • grapefruit • granatowe jabłuko • guawa • holanska jahodka • hurmi kaki • jabłuko • jackfruit • kaki • karambola • kiwi • kiwano • kosmačka • krušwa • kumkwat • kwětla • liči • limeta • malena • mandarina • mandla • mango • marakuja • maruša • naši • oliwa • ostružina • papaja • paw-paw • pitahaya • oranža • pomelo • rambutan • janske jahodki (běłe, čerwjene, čorne) • ringlota • slowka • tamarillo • třěšeń • truskalca • winowa jahodka • wišnja