Carlofòrte
ZE
|
Sta pàgina a l'é scrîta in zenéize |
Carlofòrte comùn | |
---|---|
(LIJ-TB) U Pàize (SC) Carlufòrti (IT) Carloforte | |
![]() | |
Localizaçión | |
Stâto | ![]() |
Región | ![]() |
Provìnsa | Sùd Sardégna |
Aministraçión | |
Scìndico | Stefano Rombi (lìsta cìvica) da-o 13-6-2022 |
Teritöio | |
Coordinæ: | 39°08′42.02″N 8°18′19.62″E |
Altitùdine | 10 m s.l.m. |
Superfìcce | 51,1 km² |
Abitanti | 5 909[1] (31-5-2023) |
Denscitæ | 115,64 ab./km² |
Comùn confinanti | nisciùn |
Âtre informaçioìn | |
CAP | 09014 |
Prefìsso | 0781 |
Fûzo oràrio | UTC+1 |
Còdice ISTAT | 111010 |
Cod. cadastrâ | B789 |
Targa | SU |
Cl. scìsmica | zöna 4 (sismicitæ tànto bàssa)[2] |
Nomme abitanti | tabarchin (sc) carlufortinus (it) carlofortini |
Sànto patrón | Carlo Borromeo |
Giórno festîvo | 4 de novénbre |
Cartògrafîa | |
![]() | |
Scîto instituçionâle | |
Carlofòrte (Carlufórte in tabarchìn[3]), conosciûo comme O Paize ascì (U Pàize in tabarchìn), o l'é un comùn da Sardegna, inta provinsa do Sud Sardegna, un di doî dond'o l'é parlòu o tabarchin.
Giögrafîa
[modìfica | modìfica wikitèsto]Carlofórte o se trêuva in sce 'n'izoa da Sardegna, l'izoa de San Pé, inta Provìnsa do Sùd Sardégna.
Stöia
[modìfica | modìfica wikitèsto]Gh'é doî centri inta Sardegna do ponente che parlan Tabarchìn, 'n antigo dialetto lìgure zenéize. O Tabarchìn o l'e parlòu a Carlofòrte e inta zöna de Cädasedda. O nomme de Tabarchìn o vegne da l'izoa de Tabarca, zû in Àfrica, sùbito de d’âto a-a Tunizîa, dove stava di pegeixi, ciù che âtro apreuvo a pescâ o coâlo. Gh'en stæti da-o 1540 a-o 1742.
Dòppo chò-u piràtta Dragut, inte l’ànno 1540[4] o l'êa stæto fæto prexonê da-o Gianetìn Döia e portòu a Zêna, o Carlo V, rè de Spàgna, o l’àvéiva òtegnûo Tabarca, in’izoétta rìcca de coâlo no goæi distànte da-a costêa africànn-a e in fàccia a Tùnixi.
Into 1544, pe concesción da Spàgna, i Lomelìn, Scignôri de Pêgi, devéntan padroìn de l’îzoa. Pe colonizâla, i Lomelìn trasferìscian la 'n mùggio de pêgin e coménsan o comèrcio do coâlo ch’o i faiâ diventâ rìcchi, tànto rìcchi da poéi destinâ ’na sómma consciderévole a-a costruçión da gêxa da Nonçiâ.
Ma inti prìmmi ànni do Seiçénto e cöse divéntan difìçili pe-a concorénsa françéize e pe-e contìnoe incurscioìn di piràtti barbaréschi. Inte l'anno 1738, 600 abitànti de l’îzoa de Tabarca (són dîti apónto Tabarchìn), minaciæ da-e invaxoìn barbarésche, làscian e sò câze e se rifùgian in sce l’îzoa de Sàn Pê in Sardégna. Li fóndan a çitæ de Carlofòrte. Inte l'anno 1740, i Lomelìn tràtan co-a Conpagnîa Françéize pe cêde o dirìtto da pésca do coâlo. Ma són prevegnûi da-o Bêy de Tùnixi che inte l'ànno 1741 o l'òcupa l'îzoa faxéndo scciâvi i 900 abitànti ch'êan ancón li. Saiàn liberæ, pagàndo 'n rescàtto, dêx’ànni dòppo da-o Carlo Emanuele de Savöia ch'o i portiâ in Sardégna a Carlofòrte, in sce l'izoa de San Pê, dónde gh'êa za quélli scapæ dôz'ànni prìmma.
E coscì i Tabarchìn, pegeixi d’orìgine e nòrdaficæn de proveniensa, an pigiòu e strasse e a léngoa e e an portæ inte n'âtra izoa dove no gh'ea ninte, ma a l'êa tæra di cristien, e an comensòu torna a travagiâ.
Come o diva anche l'Anònimo, i zeneixi lì donde van, pe primma cösa n'âtra Zena ghe fan. Defæti i Tabarchìn pe primma cösa an fondòu 'na nêuva çitæ con dâghe o nomme do Re ch'o î aveiva liberæ, e ciù tardi ascì a çitæ de Cädasedda. E coscì ancón a-a giornâ d'ancheu a Carlofòrte se parla a léngoa lìgure.
Pòsti de interèsse
[modìfica | modìfica wikitèsto]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Carloforte.jpg/220px-Carloforte.jpg)
Architetûe religiôze
[modìfica | modìfica wikitèsto]Economîa
[modìfica | modìfica wikitèsto]Coltûa
[modìfica | modìfica wikitèsto]Manifestaçioìn
[modìfica | modìfica wikitèsto]Fèste e fêe
[modìfica | modìfica wikitèsto]Comunicaçioìn
[modìfica | modìfica wikitèsto]Aministraçión
[modìfica | modìfica wikitèsto]Binelàggi
[modìfica | modìfica wikitèsto]Nòtte
[modìfica | modìfica wikitèsto]- ↑ Dæto Istat - Popolaçión rescidénte a-i 31 de màzzo do 2023.
- ↑ Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
- ↑ A stória - Taborca, in sce hieracon.it. URL consultòu o 12 seténbre 2023.
- ↑ La grande storia di Genova, Ediz. ArtLibri - "Il Secolo XIX"
- ↑ (IT) O binellàggio fra Arbenga e O Paize, in sce albengacorsara.it. URL consultòu o 20 novénbre 2021.
- ↑ (IT) A çerimonia de binellaggio fra Arbenga e Carlofòrte (Telemaristella), in sce m.youtube.com. URL consultòu o 20 novénbre 2021.
Âtri progètti
[modìfica | modìfica wikitèsto]Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Carlofòrte
Contròllo de outoritæ | VIAF (EN) 140705417 · WorldCat Identities (EN) 140705417 |
---|