Klemens XIV
Lorenzo Ganganelli Giovanni Vincenzo Antonio Ganganelli | ||
Papież Biskup Rzymu | ||
![]() Klemens XIV (ok. 1770) | ||
| ||
Kraj działania | ||
---|---|---|
Data i miejsce urodzenia |
31 października 1705 | |
Data i miejsce śmierci |
22 września 1774 | |
Miejsce pochówku | ||
Papież | ||
Okres sprawowania |
19 maja 1769–22 września 1774 | |
Wyznanie | ||
Kościół | ||
Inkardynacja | ||
Śluby zakonne |
1724 | |
Nominacja biskupia |
19 maja 1769 | |
Sakra biskupia |
28 maja 1769 | |
Kreacja kardynalska |
24 września 1759 | |
Kościół tytularny |
S. Lorenzo in Panisperna (19 listopada 1759) | |
Pontyfikat |
19 maja 1769 |
Data konsekracji |
28 maja 1769 |
---|---|
Konsekrator | |
Współkonsekratorzy |
Klemens XIV (łac. Clemens XIV), właściwie Lorenzo Ganganelli OFMConv (ur. 31 października 1705 w Santarcangelo di Romagna, zm. 22 września 1774 w Rzymie[1]) – włoski duchowny katolicki, 249. papież w okresie od 19 maja 1769 do 22 września 1774, franciszkanin konwentualny[2].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Wczesne życie
[edytuj | edytuj kod]Urodził się jako syn wiejskiego lekarza Lorenza Ganganelli i jego żony Angeli Serafiny Marii Mazza[3]. Na chrzcie otrzymał imiona Giovanni Vincenzo Antonio[1]. Po wstąpieniu do zakonu franciszkanów przyjął imię Lorenzo (pol. Wawrzyniec), po swoim ojcu[3]. W 1724 złożył śluby zakonne[3]. W 1731 obronił doktorat z teologii, był nauczycielem w szkołach zakonnych[3]. Został wybrany na rektora Kolegium św. Bonifacego w Rzymie (1740), w 1741 powierzono mu godność generalnego definitora zakonu[3]. W 1753 i 1756 nie przyjął wyboru na generała franciszkanów. Jako uznany teolog został mianowany radcą Świętego Oficjum, a 24 września 1759 wyniesiony przez papieża Klemensa XIII do godności kardynalskiej, z tytułem prezbitera San Lorenzo in Panisperna[3]. Podobno na nominację kardynalską o. Ganganelliego nalegał przełożony generalny zakonu jezuitów Lorenzo Ricci[3]. Jako kardynał był członkiem sześciu kongregacji kurialnych[4]:
- Kongregacji Świętego Oficjum Inkwizycji,
- Kongregacji ds. Egzaminowania Biskupów,
- Kongregacji Rozkrzewiania Wiary,
- Kongregacji ds. Obrzędów,
- Kongregacji Indeksu,
- Kongregacji ds. Korekty Ksiąg Rytów Orientalnych.
Wybór na papieża
[edytuj | edytuj kod]Konklawe 1769 po śmierci Klemensa XIII przebiegało pod znakiem problemu likwidacji zakonu jezuitów[2]. Przedstawiciele burbońskich dworów odrzucali kandydatury wszystkich, których podejrzewali o sprzyjanie temu zakonowi. Jedyny zakonnik w gronie elektorów, Ganganelli, oświadczył niejednoznacznie, że przeprowadzenie kasaty jakiegokolwiek zakonu jest możliwe do przeprowadzenia w zgodzie z prawem kanonicznym[1]. Zdanie to przeważyło – 19 maja 1769 został wybrany na papieża i przyjął imię Klemensa XIV. Nie był w tym momencie jeszcze biskupem, został konsekrowany 28 maja 1769, a 4 czerwca 1769 koronowany[3].
Pontyfikat
[edytuj | edytuj kod]Zdanie wypowiedziane na konklawe nie oznaczało faktycznie zgody papieża na kasatę zakonu. W przypadku Klemensa XIV było to szczególnie trudne, gdyż przed wyborem wielokrotnie popierał sprawy jezuitów, a jedną ze swoich prac teologicznych Diatriba theologica (1743) dedykował pamięci założyciela jezuitów Ignacego Loyoli[1]. W rok po wyborze, 22 lipca 1769 mocarstwa europejskie upomniały się ponownie o likwidację jezuitów[2]. Na swojego sekretarza stanu mianował Lazzaro Pallaviciniego, byłego nuncjusza w Madrycie i pod jego wpływem, napisał listy do królów: Ludwika XV (1 października) i Karola III (30 listopada), obiecując szybkie rozwiązanie sporu wokół zakonu[1]. Klemens usiłować odwlec moment kasaty i załagodzić spór, m.in. zakazując przyjmowania nowych członków[2]. Wpływ europejskich mocarstw był jednak zbyt silny (groziły one zerwaniem stosunków dyplomatycznych) i 21 lipca 1773 papież podpisał brewe Dominus ac Redemptor noster (wydane 16 sierpnia[1]), rozwiązujące zakon jezuitów i likwidujące domy zakonne w Europie (poza Prusami i Rosją, których władcy nie uznali pisma papieskiego)[1]. Jezuici zatrudnieni w administracji państwa papieskiego utracili swoje stanowiska, a przełożony Ricci wraz z najbliższymi współpracownikami trafił do więzienia na Zamku św. Anioła w Rzymie[2]. Lorenzo Ricci zmarł w więzieniu. Zakon pozostał jedynie w Rosji i Prusach[2]. Jednak w pozostałych krajach, prace misyjne uległy znaczącemu załamaniu[1]. W Polsce na bazie szkół i majątku zakonu Sejm powołał Komisję Edukacji Narodowej[5]. Korzyścią dla papieża było zwrócenie papieskich enklaw we Francji: Awinionu i Venaissin oraz włoskich: Benewentu i Pontecorvo[1].
Z innych wydarzeń z okresu pontyfikatu Klemensa XIV można wymienić uregulowanie stosunków dyplomatycznych z Portugalią (m.in. za cenę serii nominacji biskupich po myśli portugalskiego pierwszego ministra markiza de Pombala oraz miejsca w Kolegium Kardynalskim dla brata Pombala)[1]. W okresie konfederacji barskiej Klemens XIV w wydanym brewe poparł króla Stanisława Augusta Poniatowskiego wbrew konfederatom[6]. Nieudaną inicjatywą papieża była także próba zapobiegnięcia I rozbiorowi Polski w 1772[1]. Zabiegał o to m.in. u cesarzowej Marii Teresy[2]. Klemens XIV wycofał się z poparcia dla wygnanej katolickiej dynastii Stuartów, zyskując przychylność Anglii[1]. W 1771 powołał do istnienia Museo Pio-Clementino[7].
Kreował 17 nowych kardynałów, na dwunastu konsystorzach[3].
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Tomb_of_Clemens_XIV_by_Antonio_Canova.jpg/246px-Tomb_of_Clemens_XIV_by_Antonio_Canova.jpg)
Pod koniec życia papież cierpiał na depresję i bał się zamordowania[1]. Klemens XIV zmarł w Rzymie, a kiedy okazało się, że rozkład jego zwłok gwałtownie postępuje, podejrzewano, że mógł zostać otruty[3]. Jednak przeprowadzona sekcja wykluczyła takie przypuszczenia i został on pochowany w bazylice św. Piotra[3]. Następnie jego ciało przeniesiono do bazyliki Ss. XII Apostoli (św. 12 Apostołów).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j k l m John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 419-421. ISBN 83-06-02633-0.
- ↑ a b c d e f g Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 153-154. ISBN 83-7006-437-X.
- ↑ a b c d e f g h i j k Ganganelli, O.F.M. Conv., Lorenzo. The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-09-18]. (ang.).
- ↑ Notizie per l'anno 1769, Rzym 1769, s. 104.
- ↑ Chris Cook, John Stevenson: Leksykon nowożytnej historii Europy. Warszawa: Książka i Wiedza, 2000, s. 44. ISBN 83-05-13161-0.
- ↑ Janusz Tazbir: Historia Kościoła Katolickiego w Polsce 1460-1795. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1966, s. 179.
- ↑ Roma. Wyd. 12. Mediolan: Touring club italiano, 2016, s. 687, seria: Guida d'Italia. ISBN 978-88-365-6798-0. (wł.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Pope Clement XIV. Catholic Encyclopedia. [dostęp 2013-09-18]. (ang.).
- Michał Graczyński: Leksykon papieży. Katowice: Książnica, 2007, s. 165-166. ISBN 978-83-7132-964-7.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Klemens XIV – dokumenty w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000121451415
- VIAF: 54202205
- ULAN: 500315942
- LCCN: n84023262
- GND: 119215152
- LIBRIS: b8nrvqrv2z2ql88
- BnF: 12240698t
- SUDOC: 031131859
- SBN: RAVV079271
- NLA: 35715494
- NKC: skuk0003425
- BNE: XX1240079
- NTA: 070890099
- Open Library: OL2565090A, OL919458A
- PLWABN: 9810638656905606
- NUKAT: n01012730
- J9U: 987007259666305171
- CANTIC: a10326030
- NSK: 000232490
- CONOR: 254911331
- BNC: 000125485
- ΕΒΕ: 163633
- LIH: LNB:nBE;=BL
- RISM: people/386155