Przejdź do zawartości

Siarczan sodu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Siarczan sodu
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny

Na2SO4

Masa molowa

142,04 g/mol

Wygląd

białe kryształy lub proszek[1]

Minerały

tenardyt (bezwodny)
mirabilit (dekahydrat)

Identyfikacja
Numer CAS

7757-82-6 (bezwodny)
13472-39-4 (heptahydrat)
7727-73-3 (dekahydrat)

PubChem

24436

DrugBank

DB09472

Podobne związki
Inne aniony

Na2SO3, NaHSO4, Na2SeO4

Inne kationy

Li2SO4, K2SO4, Rb2SO4, Cs2SO4

Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC

A06 AD13, A12 CA02

Siarczan sodu, Na2SO4nieorganiczny związek chemiczny, sól kwasu siarkowego i sodu. Występuje w postaci bezwodnej i uwodnionej – heptahydratu i dekahydratu. Forma bezwodna występuje w naturze jako rzadki minerał tenardyt, a dziesięciowodna – mirabilit (natomiast minerał glauberyt jest mieszanym siarczanem sodowo-wapniowym).

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Siarczan sodu w formie dekahydratu, Na2SO4·10H2O, został wyizolowany w roku 1625 przez Johanna Glaubera z wody ze źródła leczniczego w pobliżu Neapolu. Ponieważ wypicie tej wody doprowadziło go do wyleczenia z ciężkiej choroby układu pokarmowego, nazwał uzyskane kryształy Sal Mirabilis („sól cudowna”). W późniejszym okresie Glauber opracował metodę otrzymywania kwasu solnego z chlorku sodu z kwasem siarkowym i jako produkt uboczny wyizolował substancję, którą zidentyfikował jako swoją Sal Mirabilis. W wyniku długoletnich badań tego związku określił 26 jego zastosowań medycznych, 12 alchemicznych i 21 w sztuce; m.in. opracował mieszaninę oziębiającą umożliwiającą wymrożenie wody z wina. W efekcie siarczan sodu został nazwany „solą glauberską”; nazwa ta bywa używana również współcześnie[5].

Otrzymywanie

[edytuj | edytuj kod]

Poza wydobyciem siarczanu sodu z jego naturalnych złóż i następnym oczyszczaniem go, może być on także otrzymywany w dwóch procesach otrzymywania chlorowodoru[2]:

2NaCl + H2SO4Na2SO4 + 2HCl↑
4NaCl + 2SO2 + O2 + 2H2O2Na2SO4 + 4HCl↑

Otrzymany roztwór jest następnie poddawany krystalizacji frakcyjnej[2].

Siarczan sodu jest także produktem ubocznym otrzymywania fenolu poprzez stapianie soli kwasów benzenosulfonowych z wodorotlenkiem sodu[2].

Właściwości

[edytuj | edytuj kod]
Wykres rozpuszczalności siarczanu sodu w wodzie, ze względu na temperaturę

Bezwodny siarczan sodu jest białym krystalicznym proszkiem o strukturze rombowej lub heksagonalnej i twardości w skali Mohsa równej 2,8. Ma właściwości higroskopijne. Współczynnik załamania wynosi 1,468[2].

Dziesięciowodny siarczan sodu tworzy natomiast bezbarwne jednoskośne kryształy o twardości w skali Mohsa wynoszącej 1,8. Współczynnik załamania wynosi 1,394[2].

Siarczan sodu bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie, natomiast jest nierozpuszczalny w etanolu[1][2].

Rozpuszczanie siarczanu sodu Na2SO4 w wodzie pochłania ciepło otoczenia +78,6 kJ/mol i układ oziębia się[6].

Zastosowanie

[edytuj | edytuj kod]
Preparat zawierający dziesięciowodny siarczan sodu

Siarczan sodu jest wykorzystywany w procesie Krafta do otrzymywania ścieru drzewnego. Stosowany również przy produkcji szkła, barwników (m.in. ultramaryny) i detergentów. Bezwodny siarczan sodu stosuje się jako środek pochłaniający wodę. Służy również do otrzymywania innych soli[2].

W medycynie stosowany jest jako osmotycznie aktywny środek przeczyszczający. Jest on słabo absorbowany w przewodzie pokarmowym tworząc roztwór hipertoniczny, co uniemożliwia odwadnianie masy kałowej w jelitach[7].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. a b c d e f g h David R. Lide (red.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 4–91, ISBN 978-1-4200-9084-0 (ang.).
  2. a b c d e f g h i j Pradyot Patnaik: Handbook of Inorganic Chemicals. McGraw-Hill, 2003, s. 877–879. ISBN 0-07-049439-8.
  3. a b c Sodium sulfate (nr 204447) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Polski. [dostęp 2012-01-06]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
  4. Siarczan sodu (nr 204447) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2012-01-06]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
  5. Hill, James C. Johann Glauber’s discovery of sodium sulfate – Sal Mirabile Glauberi. „Journal of Chemical Education”. 56 (9), s. 593, 1979. DOI: 10.1021/ed056p593. 
  6. The Heat Capacities, Entropies, and Heats of Solution of Anhydrous Sod um Sulfate and of Sodium Sulfate Decahydrate. The Application of the Third Law of Thermodynamics to Hydrated Crystals [online] [dostęp 2020-09-02].
  7. Robert Engelhorn, Ernst Seeger, Jan H. Zwaving: Laxatives. W: Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry. John Wiley & Sons, 2005. DOI: 10.1002/14356007.a15_183.