Polacy na Ukrainie
![]() Lwów, kolumna Adama Mickiewicza (2018) | |
Populacja |
0,15–2,0 mln (2009)[1] |
---|---|
Miejsce zamieszkania | |
Język | |
Religia | |
Grupa |
Polacy na Ukrainie – polska mniejszość narodowa na Ukrainie. Według oficjalnych danych jej liczebność wynosi 147,9 tysiąca[2]. Najwięcej ukraińskich Polaków mieszka w obwodzie żytomierskim.
Rys historyczny
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Polska_960_-_992.png/260px-Polska_960_-_992.png)
- Osobny artykuł:
Tereny dzisiejszego pogranicza polsko-ukraińskiego jeszcze przed ostatecznym wykrystalizowaniem się państwowości polskiej za czasów pierwszych Piastów były zamieszkiwane przez zachodniosłowiańskie plemię Lędzian (Lachów) od którego wywodzi się jedna z nazw określających Polaków, plemię to ma swoje istotne miejsce w polskiej historiografii. Według ruskiego kronikarza Nestora plemiona Radymiczów oraz Wiatyczów miały „pochodzić od Lachów i być Lachami”[3]. W swojej kronice wydarzeń Powieść doroczna Nestor opisuje także rywalizację Polski i Rusi o Grody Czerwieńskie leżące obecnie po części na terenach zachodniej Ukrainy i Białorusi, a po części we wschodnich województwach polskich[4]. Pierwsza wzmianka o tych Grodach pochodzi z roku 981, kiedy to zdobył je na Polakach książę kijowski Włodzimierz I[5].
- W leto 6489 ide Wołodimer’ k Liachom’ i zaja grady ich: Peremyszl’, Czerwien’, i iny grady jeże sut’ do sego dnie pod’ Rusiu. W sem że letie i Wiaticzi pobiedi i wiezłożi na nia dan’ ot niaouga, jakoże otci (otec) jego imasze.
Co w polskim tłumaczeniu brzmi następująco[6];
- Roku 6489 [981]. Poszedł Włodzimierz ku Lachom i zajął grody ich: Przemyśl, Czerwień i inne grody, które do dziś dnia są pod Rusią. Tegoż roku i Wiatyczów zwyciężył i nałożył na nich dań od pługa, jaką i ojciec jego brał.
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Polish-Lithuanian_Commonwealth_%281619%29_compared_with_today%27s_borders_PL.png/260px-Polish-Lithuanian_Commonwealth_%281619%29_compared_with_today%27s_borders_PL.png)
W następnych stuleciach Polacy osiedlali się na terenach Rusi Czerwonej i Podola, czy po Unii Lubelskiej – Wołynia (do unii obowiązywał zakaz nabywania ziemi na terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego przez obywateli Korony). W latach 1569–1648 ponad trzy/czwarte terytorium obecnego państwa Ukraina wchodziło w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów, jako część Korony Królestwa Polskiego.
Po rozbiorach Rzeczypospolitej, zwłaszcza zaś w ramach represji po powstaniu listopadowym i powstaniu styczniowym ludność i kultura polska poddana była masowym represjom w ramach Imperium Rosyjskiego. Polskie instytucje społeczne i kulturalne (jak Liceum Krzemienieckie, wyposażenie Uniwersytetu Wileńskiego, szkolnictwo polskie) były likwidowane, a ludność polska poddana dyskryminacji ekonomicznej (zakaz nabywania ziemi, konfiskaty).
W czasie istnienia Ukraińskiej Republiki Ludowej kilku Polaków (Mieczysław Mickiewicz, Stanisław Stempowski, Henryk Józewski) zajmowało stanowiska w rządzie URL. Podpisana 21 kwietnia 1920 pomiędzy rządem Polski a rządem Ukraińskiej Republiki Ludowej umowa sojusznicza gwarantowała prawa ukraińskiej ludności w Polsce i polskiej na Ukrainie.
Po traktacie ryskim, kończącym wojnę polsko-bolszewicką na wschód od granicy polsko-sowieckiej ustalonej traktatem znalazło się w USRR kilkaset tysięcy Polaków. Władze sowieckie po próbach tworzenia w latach 20. XX w. tzw. polskich regionów autonomicznych (w USRR Marchlewszczyzna), w latach 30. dokonały eksterminacji i masowych deportacji ludności polskiej z ZSRR.
- Osobne artykuły:
W antypolskiej polityce władz ZSRR uczestniczył I sekretarz Komunistycznej Partii Ukrainy w latach 1929–1938, Stanisław Kosior (Polak), ostatecznie aresztowany i zamordowany w ramach Wielkiej Czystki w ZSRR.
W wyniku agresji sowieckiej na Polskę w 1939 roku, tereny dzisiejszej Ukrainy zachodniej znalazły się pod okupacją sowiecką. Skutkowało to masowym terrorem przeciwko ludności polskiej i wywózkami na Sybir. W okresie okupacja niemieckiej tych ziem w latach 1941–1944 miały miejsce masowe zbrodnie przeciwko ludności polskiej ze strony Ukraińskiej Powstańczej Armii na terenie Wołynia i Galicji Wschodniej. Po ponownym wkroczeniu Sowietów oraz zmianie granic dokonano wysiedlenia większości pozostałej polskiej ludności na Ziemie Odzyskane.
- Osobne artykuły:
W czasach powojennych, w sowieckiej Ukrainie, Polacy mieli bardzo ograniczone możliwości kultywowania swojej tożsamości narodowej. Byli pozbawieni polskiej oświaty i prasy, duszpasterstwa rzymskokatolickiego oraz kontaktów z innymi krajem i emigracją. Dopiero rozpad ZSRR i uzyskanie przez Ukrainę niepodległości umożliwiło prowadzenie działalności na rzecz zachowania polskości oraz powstanie polskich organizacji społecznych, oświatowych i kulturalnych.
Według ukraińskiego spisu powszechnego z 2001 roku obszar państwa Ukraina w tym czasie zamieszkiwało 147,9 tysiąca Polaków[7]. Nieoficjalne szacunki wskazują na wyższe liczby: 900 tysięcy[8], a nawet na 2 miliony[9]
Liczba Polaków na obszarze Ukraińskiej SRR i na Ukrainie na podstawie spisów radzieckich i ukraińskich
[edytuj | edytuj kod]Liczba Polaków na Ukrainie od 1926 | ||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Rok | 1926 spis1 |
1939 spis² |
1959 spis³ |
1970 spis4 |
1979 spis5 |
1989 spis6 |
2001 spis7 | |||||
Populacja | 476 435 | 357 710 | 363 297 | 295,107 | 258 309 | 219 179 | 144 130 | |||||
Odsetek | 1,6% | 1,2% | 0,9% | 0,6% | 0,5% | 0,4% | 0,3% | |||||
1 Source: [1]. ² Source: [2]. ³ Source: [3]. 4 Source: [4]. 5 Source: [5]. 6 Source: [6]. 7 Source: [7]. |
Rozmieszczenie Polaków na Ukrainie według ukraińskiego spisu powszechnego z 2001 r.[10]
[edytuj | edytuj kod]Obwód | Liczba Polaków | % Polaków |
---|---|---|
Obwód żytomierski | 49 046 | 3,53% |
Obwód chmielnicki | 23 005 | 1,61% |
Obwód lwowski | 18 948 | 0,73% |
miasto Kijów | 6 924 | 0,27% |
Obwód tarnopolski | 3 856 | 0,34% |
Obwód winnicki | 3 794 | 0,22% |
Obwód kijowski | 2 846 | 0,16% |
Obwód rówieński | 2 031 | 0,17% |
Obwód iwanofrankiwski | 1 864 | 0,13% |
Obwód wołyński | 788 | 0,07% |
Obwód doniecki | 4 343 | 0,09% |
Obwód czerniowiecki | 3 367 | 0,37% |
Obwód dniepropetrowski | 3 288 | 0,09% |
Obwód odeski | 3 247 | 0,13% |
Obwód ługański | 2 107 | 0,08% |
Obwód charkowski | 1 936 | 0,07% |
Obwód zaporoski | 1 774 | 0,09% |
Obwód chersoński | 1 625 | 0,14% |
Obwód mikołajowski | 1 317 | 0,1% |
Obwód połtawski | 813 | 0,05% |
Obwód czerkaski | 729 | 0,05% |
Obwód kirowohradzki | 556 | 0,05% |
Obwód czernihowski | 528 | 0,04% |
Obwód zakarpacki | 518 | 0,04% |
Obwód sumski | 421 | 0,03% |
Autonomiczna Republika Krymu | 3 879 | 0,19% |
miasto Sewastopol | 580 | 0,15% |
Cała Ukraina | 144 130 | 0,3% |
Współczesność[11][12][13]
[edytuj | edytuj kod]Wśród trudności i wyznań stojących przed polską mniejszością na Ukrainie wymienia się: problemy ekonomiczne (motywujące do emigracji), słaby kontakt z Polską i kulturą polską, zatracanie tożsamości i języka polskiego w rodzinach narodowościowo mieszanych oraz bierna postawa w życiu politycznym. Uwarunkowania historyczne (przesiedlenia, rozbicie więzów społecznych i rodzinny, brak inteligencji, rusyfikacja, sowietyzacja) spowodowały, że niewielu ukraińskich Polaków posługuje się językiem polskim.
Edukacja
[edytuj | edytuj kod]W ramach publicznego systemu edukacji istnieje 6 szkół z polskim językiem nauczania, a także klasy z polskim językiem nauczania i pogłębioną nauką języka polskiego. Dużym zainteresowaniem cieszą się społeczne szkoły sobotnio-niedzielne. Środowisko nauczycielskie zrzesza Zjednoczenie Nauczycieli Polskich na Ukrainie, przy którym funkcjonuje centrum metodyczne w Drohobyczu[14]. Rozwój polskiej oświaty hamują jednak ograniczenia finansowe i lokalowe, braki kadrowe i niedobór polskich podręczników.
Media
[edytuj | edytuj kod]Polacy mieszkający na Ukrainie mają dostęp do kanałów Telewizji Polskiej: TVP Polonia, TVP Historia, TVP Info i TVP Kultura, a także do kanałów: Kino Polska International, Kino Polska Muzyka i TV Trwam. Od 2020 roku na antenie TVP Polonia emitowany jest cotygodniowy magazyn Studio Lwów.
Funkcjonują polskie rozgłośnie i audycje radiowe (m.in. Radio Polonia, Radio Berdyczów, Radio Lwów). Do najważniejszych tytułów prasowych zaliczają się: Kurier Galicyjski, Dziennik Kijowski, Słowo Polskie, Monitor Wołyński, Tęcza Żytomierszczyzny, Radość Wiary oraz Wołanie z Wołynia. Wiele z nich prowadzi także własne portale internetowe.
Polacy na Ukrainie a Kościół rzymskokatolicki
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Polish_Children_Choir_in_Lviv.jpg/220px-Polish_Children_Choir_in_Lviv.jpg)
Historycznie Kościół rzymskokatolicki na Ukrainie był ściśle związany z polską kulturą. Pomimo, tendencji do wprowadzania języka ukraińskiego, język polski jest obecny w liturgii i działalności duszpasterskiej (zwłaszcza w parafiach w zachodniej części Ukrainy). W kościołach odbywają się nabożeństwa z okazji polskich świąt narodowych. Hierarchowie angażują się w dialog polsko-ukraiński, czego przykładem jest wspólna deklaracja biskupów rzymsko- i greckokatolickich w sprawie rzezi wołyńskiej[15].
Ochrona dziedzictwa historycznego i miejsca pamięci
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%89%D0%B0_%D1%83_%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%80%D1%96_01.jpg/220px-%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%89%D0%B0_%D1%83_%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%80%D1%96_01.jpg)
Cmentarz Łyczakowski, Cmentarz Orląt Lwowskich oraz Cmentarz Polski w Żytomierzu są jednymi z największych i największych polskich nekropolii na wschodzie. Opiekę nad polskimi cmentarzami sprawują miejscowe polskie organizacje wspieranie przez wolontariuszy z Polski. Dużym wyzwaniem jest ochrona i zapobieżenie degradacji wielu opuszczonych cmentarzy. W 2010 roku zainicjowana została akcja Mogiłę pradziada ocal od zapomnienia, która obejmuje inwentaryzację, restaurowanie i sprzątanie grobów[16]. Na terenie Ukrainy znajdują także dwa cmentarze katyńskie – w Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie oraz Polski Cmentarz Wojenny w Kijowie-Bykowni. Trwają prace nad odbudową zniszczonego w czasach wojny, powstałego w czasach przedwojennych budynku obserwatorium astronomicznego na szczycie Pop Iwan.
Kultura
[edytuj | edytuj kod]- Osobne artykuły:
Organizacje i stowarzyszenia
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Towarzystwo_Kultury_Polskiej_Ziemi_Lwowskiej.jpg/220px-Towarzystwo_Kultury_Polskiej_Ziemi_Lwowskiej.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Chernivtsi_Kobylianska_36.jpg/220px-Chernivtsi_Kobylianska_36.jpg)
W 2019 roku funkcjonowało ponad 300 polskich organizacji, głównie o charakterze edukacyjno-kulturalnym. Dwie organizacje mają charakter „dachowy”: Federacja Organizacji Polskich na Ukrainie z siedzibą we Lwowie oraz Związek Polaków na Ukrainie z siedzibą w Kijowie.
Charakterystyka polskiej mniejszości narodowej w poszczególnych regionach Ukrainy
[edytuj | edytuj kod]Z powyższych danych wynika duże zróżnicowanie w rozmieszczeniu mieszkających w Polsce. Także z uwagi na uwarunkowania historyczne należy uwzględniać różną specyfikę polskich społecznych w poszczególnych regionach.
Obwód charkowski
[edytuj | edytuj kod]W Charkowie funkcjonują Stowarzyszenie Kultury Polskiej[17] oraz Dom Polonii na Wschodzie z siedzibą w Charkowie[18]. W mieście funkcjonuje polska szkoła sobotnia, organizowane są także doroczne dni kultury polskiej. Wydawany jest także miesięcznik Polonia Charkowa. Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie, gdzie spoczywają ofiary zbrodni katyńskiej, jest jednym z najważniejszych polskich miejsc pamięci narodowej na wschodzie.
Obwód chersoński
[edytuj | edytuj kod]W obwodzie chersońskim działalność polska skupia się wokół kilku organizacji w Chersoniu i Nowej Kachowce. Przy Chersońskim Obwodowym Stowarzyszeniu „Polonia”, od 2005 roku działa szkoła sobotnio-niedzielna, zaś od 2012 roku w Nowej Kachowce przy Organizacji Społecznej „Dom Polski” działa punkt nauczania języka polskiego.
Obwód chmielnicki
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Obwód czerkaski
[edytuj | edytuj kod]W Czerkasach działa oddział obwodowy Związku Polaków na Ukrainie, zaś przy miejscowej parafii rzymskokatolickiej funkcjonuje polska szkoła sobotnio-niedzielna.
W Humaniu środowisko polskie skupia Stowarzyszenie Polaków w Humaniu „Ognisko”.
Obwód czernihowski
[edytuj | edytuj kod]Wśród nielicznej polskiej społeczności obwodu czernihowskiego działalność prowadzący trzy organizacje: Kulturalno-Oświatowe Stowarzyszenie Polaków „Aster” w Niżynie, Kulturalno-Oświatowy Związek Polaków w Pryłukach i „Polska Przystań” w Czernihowie[19].
Obwód iwanofrankowski
[edytuj | edytuj kod]Działalność polska skupia się w powstałym w 2015 roku Centrum Kultury Polskiej i Dialogu Europejskiego w Iwano-Frankiwsku, które oprócz działalności nakierowanej na aktywizację i integrację społeczności polskiej (w szczególności młodego pokolenia), prowadzi także działania adresowane do społeczeństwa ukraińskiego promując polską kulturę, współpracę polsko-ukraińską oraz idee integracji europejskiej. Centrum jest organizatorem dorocznych Dni Kultury Polskiej[20] i Forum Młodych Polaków na Ukrainie.
Obwód kijowski i Kijów
[edytuj | edytuj kod]W Kijowie funkcjonuje dom polski oraz szkoła sobotnia, w której młodzież ma szansę poznawać polską kulturę i literaturę oraz historię i geografię Polski[21]. Istnieje też kilka innych szkół społecznych języka polskiego. Ponadto w Kijowie ukazuje się dwutygodnik Dziennik Kijowski.
W podkijowskich Browarach działalność polska skupia się wokół powstałego w 2001 roku Kulturalno-Oświatowego Stowarzyszenia „Rodzina” w Browarach, które prowadzi punkt nauczania języka polskiego[22].
Polacy mieszkają także w Białej Cerkwi, gdzie funkcjonują Stowarzyszenie Kultury Polskiej w Białej Cerkwi im. Zygmunta Krasińskiego i Stowarzyszeniu Polaków Białocerkiewszczyzny. Przy obu organizacjach funkcjonują szkoły sobotnie.
Obwód lwowski
[edytuj | edytuj kod]Wskutek zmian granic i wysiedleń na ziemi lwowskiej pozostało niewielu Polaków, mimo to Lwów pozostaje ważnym ośrodkiem polskiej kultury. Funkcjonuje tam wiele polskich organizacji (m.in. założone w 1988 roku Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej oraz redakcje Kuriera Galicyjskiego i Radia Lwów) i szkół (wśród nich Szkoła Średnia nr 10 we Lwowie), a także Polski Teatr Ludowy.
Największym skupiskiem polskim obwodu lwowskiego jest rejon mościski. W Mościskach funkcjonuje m.in. Ogólnokształcąca Szkoła Średnia nr 3 im. Królowej Jadwigi z polskim językiem nauczania oraz dom polski (otwarty w grudniu 2021[23]), zaś w pobliskich Łanowicach i Strzelczyskach działają szkoły podstawowe z polskim językiem nauczania. Innym skupiskiem polskim w obwodzie lwowskim jest Drohobycz.
- Zobacz więcej w artykule
- Zobacz więcej w artykule
Obwód odeski
[edytuj | edytuj kod]Odeska Polonia jednoczy się w Związku Polaków na Ukrainie – Oddziale im. Adama Mickiewicza w Odessie, którym przez wiele lat kierował Tadeusz Załucki. Przy organizacji funkcjonują: szkoła sobotnio-niedzielna, klub seniora oraz zespoły artystyczne[24].
Obwód połtawski
[edytuj | edytuj kod]Działalność wśród nielicznej polskiej społeczności obwodu połtawskiego prowadzi Związek Miłośników Kultury Polskiej na Połtawszczyźnie „Polonia”. Przy związku funkcjonuje szkoła sobotnio-niedzielna (jedyna tego typu placówka w regionie).
Obwód sumski
[edytuj | edytuj kod]Obwód sumski jest najmniej licznym (w liczbach bezwzględnych) skupiskiem polskim na Ukrainie. Od 1999 roku w Sumach działa Towarzystwo Kultury Polskiej, które organizuje uroczystości patriotyczne i prowadzi działania propagujące polską kulturę współpracując z Konsulatem Generalnym RP w Charkowie i stowarzyszeniem Wspólnota Polska[25]. W 2005 roku przy Centrum Polskim „Wiara, nadzieja, miłość” roku powstała polska szkoła sobotnio-niedzielna[12].
Obwód winnicki
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Kultywowaniu polskości służy pięć działających przy polskich organizacjach szkół sobotnio-niedzielnych (w Winnicy i Koziatyniu).
W Winnicy odbywa się doroczny festiwal kultury polskiej organizowany przez Związek Polaków Winniccyzny[26]. Ponadto w Winnicy mieści się redakcja miesięcznika i portalu internetowego Słowo Polskie. W 2016 roku w Barze otwarto Dom Polski[27].
Na terenie dzisiejszego obwodu winnickiego znajduje się wiele polskich zabytków (m.in. Pałac w Tulczynie, Pałac w Woronowicy, pałac Witosławskich w Czerniatynie i świątynie), z tego regionu pochodzi także Ignacy Jan Paderewski – urodzony we wsi Kuryłówka.
Obwód wołyński i równieński
[edytuj | edytuj kod]Pomimo niewielkiej liczebności, polska mniejszość historycznego Wołynia wykazuje się wyraźną aktywnością. Działa kilkanaście organizacji polskich m.in.: Stowarzyszenie Kultury Polskiej na Wołyniu im. Ewy Felińskiej, Stowarzyszenie Lekarzy Polskiego Pochodzenia na Wołyniu, Wołyńskie Zjednoczenie Nauczycieli Polonistów im. Gabrieli Zapolskiej w Łucku, Stowarzyszenie Artystów Polskiego Pochodzenia z Wołynia „Barwy Kresowe”, Stowarzyszenie Kultury Polskiej im. Henryka Sienkiewicza w Równem czy grupy harcerskie[28]. Działalność oświatowa skupia się w 13 szkołach sobotnio-niedzielnych.
Obwód zakarpacki
[edytuj | edytuj kod]Według oficjalnych statystyk z 2001 roku obwód zakarpacki zamieszkuje jedynie ponad 500 osób polskiej narodowości. Jest tow większości ludność napływowa (oraz ich potomkowie), która przybyła po II wojnie światowej z innych terenów współczesnej zachodniej Ukrainy. W Użhorodzie funkcjonuje szkoła sobotnio-niedzielna prowadzona przez Towarzystwo Kultury Polskiej Zakarpacia (wchodzące w skład Federacji Organizacji Polskich na Ukrainie)[29].
Obwód żytomierski
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
- Osobny artykuł:
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Piotr Kościński: 2 miliony czy 146 tysięcy?. rp.pl, 29 grudnia 2009. [dostęp 2022-04-08].
- ↑ Raport Ambasady RP w Kijowie. W: Krzysztof Sawicki: Raport o sytuacji Polonii i Polaków za granicą 2009. zespół pracowników Departamentu Współpracy z Polonią MSZ. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 2009, s. 242. ISBN 978-83-89607-81-2. [dostęp 2016-10-12]. (pol.).
- ↑ August Bielowski: Monumenta Poloniae Historica. podane za Małopolska, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce – Netreba, Warszawa 1885, s. 39 .
- ↑ Połnoje sobranije russkich letopisiej. t. I., Leningrad 1926–1928.
- ↑ Henryk Paszkiewicz: Początki Rusi. Kraków 1996, s. 67–68, 74, 410–411.
- ↑ F. Sielicki: Najstarsza Kronika Kijowska. Powieść Minionych Lat. Wrocław 2005.
- ↑ Spis ludności na Ukrainie, 2001 r.. [dostęp 2010-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-08-24)].
- ↑ Polonia w liczbach. Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”. [dostęp 2011-03-26]. (pol.).
- ↑ Piotr Furmaniak: Polacy na Ukrainie- sytuacja polskiej mniejszości.
- ↑ Piotr Eberhardt,Polacy na Ukrainie: Liczebność i rozmieszczenie ludności polskiej według ostatnich spisów powszechnych.
- ↑ Mniejszość narodowa polska na Białorusi, Litwie, Łotwie i Ukrainie. Uwarunkowania, stan aktualny, perspektywy. ies.lublin.pl. (pol.).
- ↑ a b PLACÓWKI OŚWIATOWE NA UKRAINIE INFORMATOR. wid.org.pl. (pol.).
- ↑ Baza ORPEG. orpeg.pl. (pol.).
- ↑ Zjednoczenie Nauczycieli Polskich na Ukrainie. znpu.org.ua.
- ↑ Deklaracja w sprawie Rzezi Wołyńskiej. wiara.pl. [dostęp 2021-12-22]. (pol.).
- ↑ Mogiłę pradziada ocal od zapomnienia. studiowschod.pl. [dostęp 2021-12-22].
- ↑ Stowarzyszenie Kultury Polskiej w Charkowie.
- ↑ Baza organizacji polonijnych.
- ↑ Polacy na Ziemi Czernihowskiej. [dostęp 2022-01-31]. (pol.).
- ↑ Centrum Kultury Polskiej i Dialogu Europejskiego w Iwano-Frankiwsku. [dostęp 2021-12-22]. (pol.).
- ↑ Polska Szkoła Sobotnia. Dom Polski. dom-polski.org.ua. (pol.).
- ↑ Jubileusz Polskiego Kulturalno-Oświatwego Stowarzyszenia „Rodzina” w Browarach. wid.org.pl. (pol.).
- ↑ Domu Polskiego w Mościskach. kuriergalicyjski.com. (pol.).
- ↑ Centrum Kultury Polskiej w Odessie. odessatour.pl. (pol.).
- ↑ Towarzystwo Kultury Polskiej w Sumach. (pol.).
- ↑ W Winnicy po raz dwudziesty odbył się regionalny festiwal kultury polskiej „Łączmy się, Radujmy się, Śpiewajmy!”. slowopolskieorg, 2019-11-30. (pol.).
- ↑ Polacy w Barze otrzymali w darze od historycznej ojczyzny najpiękniejsze centrum polskości na Podolu. slowopolskieorg, 2016-05-23. (pol.).
- ↑ Organizacje na wschodzie. pol.org.pl. (pol.).
- ↑ Polonia na Zakarpaciu. kuriergalicyjski.com. [dostęp 2022-02-07].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- August Bielowski: Monumenta Poloniae Historica.
- F. Sielicki: Najstarsza Kronika Kijowska. Powieść Minionych Lat. Wrocław 2005
- Połnoje sobranije russkich letopisiej. t. I., Leningrad 1926–1928
- H. Krasowska: Mniejszość polska na południowo-wschodniej Ukrainie. Warszawa 2012
- Krzysztof Sawicki: Raport o sytuacji Polonii i Polaków za granicą 2009. Warszawa 2009, ISBN 978-83-89607-81-2.