7 Eskadra Myśliwska
![]() Godło 7 Eskadry Bojowej im. Tadeusza Kościuszki | |
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie |
1918 |
Patron | |
Tradycje | |
Kontynuacja | |
Działania zbrojne | |
wojna polsko-ukraińska wojna polsko-bolszewicka | |
Organizacja | |
Dyslokacja |
Lwów (Lewandówka), Połonne, Zwiahel, Biała Cerkiew, Koziatyn, Żytomierz, Berdyczów, Hołoby |
Rodzaj wojsk | |
Podległość |
III Grupa Lotnicza/III dywizjon lotniczy (1918-1920, 1920-1921) |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/7_eskadra_bojowa_%28odcisk_piecz%C4%99ci%29.jpg/240px-7_eskadra_bojowa_%28odcisk_piecz%C4%99ci%29.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Lotniska_1920.png/250px-Lotniska_1920.png)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Lotnictwo_lwow_1919.png/250px-Lotnictwo_lwow_1919.png)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Wyprawa_kijowska_1920.png/250px-Wyprawa_kijowska_1920.png)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Odwrot_ukraina.png/250px-Odwrot_ukraina.png)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Liniabugu_1920.png/250px-Liniabugu_1920.png)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Lotnictwo_lwow_1920.png/250px-Lotnictwo_lwow_1920.png)
7 eskadra myśliwska im. Tadeusza Kościuszki (tzw. Eskadra Kościuszkowska) – pododdział lotnictwa myśliwskiego Wojska Polskiego z lat 1918–1925, walcząca podczas wojny polsko-ukraińskiej i wojny polsko-bolszewickiej, w której służyli m.in. ochotnicy amerykańscy. Wcześniej nosiła nazwy III eskadry lotniczej i 7 eskadry lotniczej.
III eskadra lotnicza bojowa
[edytuj | edytuj kod]Eskadra została utworzona jeszcze przed oficjalną datą odzyskania przez Polskę niepodległości, 7 listopada 1918, na lotnisku rakowickim w Krakowie, jako III eskadra lotnicza bojowa [1][2], wykorzystując samoloty pozostawione przez Austriaków. Została następnie przebazowana z odsieczą do Lwowa i 21 grudnia weszła w skład Lwowskiej Grupy Lotniczej kpt. Bastyra[3]. (następnie III Grupy Lotniczej), stacjonując na lotnisku Lewandówka pod Lwowem. Eskadra latała głównie na samolotach rozpoznawczo-bombowych różnych typów, wspierając wojska polskie w walkach z siłami ukraińskimi otaczającymi Lwów podczas wojny polsko-ukraińskiej. Pierwszym dowódcą był kpt. obs. Karol Stelmach (początkowo faktycznie kpt. pil. Camillo Perini)[4].
7 Eskadra Lotnicza
[edytuj | edytuj kod]21 grudnia 1918, w ramach unifikacji numeracji eskadr w lotnictwie polskim, zmieniono nazwę eskadry na 7 eskadrę lotniczą[2].
Od stycznia 1919 eskadrą dowodził por. Jerzy Borejsza, a po jego wypadku, od kwietnia 1919, por. Stefan Stec[5]. Eskadra była intensywnie używana w czasie wojny polsko-ukraińskiej, operując z lotniska Lewandówka na froncie galicyjskim do czerwca 1919, w lotach rozpoznawczych i bombowych oraz szturmowych, ostrzeliwując cele naziemne z broni maszynowej. Szczególnie stosowano zespołowe naloty bombowe po kilka samolotów, wespół z 6 eskadrą III Grupy[5]. Od 19 kwietnia eskadra wspierała polską operację Jazda[5]. Spotkania w powietrzu były rzadkie; 29 kwietnia por. Stec uszkodził ukraiński myśliwiec Nieuport 17[6]. Od 14 maja 1919 eskadra wspierała polską ofensywę w Galicji Wschodniej. Podczas grupowego nalotu 14 maja 1919 na pozycje ukraińskie zginęła załoga ppor.pil. Zygmunt Kostrzewski i ppor.obs. Mieczysław Motylewski (Oeffag C.II) i utracono też drugi samolot; oprócz tego kilka razy samoloty eskadry były zestrzeliwane, lecz lądowały po własnej stronie[7][8].
Stan samolotów był zmienny na skutek zużywania sprzętu, wypadków i ograniczonej liczby dostępnych dla Polaków samolotów. W lutym 1919 eskadra miała jedynie 4 samoloty rozpoznawcze (Oeffag, Uffag i 2 BFW C.XVIII). W maju 1919 eskadra miała 7 samolotów: 3 myśliwskie Fokker D.VIII (E.V), 3 rozpoznawcze Hansa-Brandenburgi i 1 rozpoznawczy LVG C.V[9]. W czerwcu 1919, z inicjatywy Steca eskadrę przekształcono na myśliwską, przezbrajając w całości na samoloty myśliwskie i grupując w niej najlepszych pilotów (m.in. Mieczysław Garsztka, który wkrótce zginął w wypadku)[7]. W sierpniu 1919 otrzymała 12 nowych myśliwców Albatros D.III (Oef) (Oeffag D.III).
W związku z zakończeniem działań przeciw Ukrainie, 20 września 1919 eskadra znajdowała się w Rezerwie Naczelnego Dowództwa. Do tej pory wykonała 197 lotów bojowych[7].
W październiku 1919 dowództwo objął na krótko Ludomił Rayski[10], po czym do eskadry skierowano amerykańskich pilotów - ochotników zwerbowanych przez Meriana C. Coopera i Cedrica Fauntleroya Lotnicy amerykańscy przybyli z inicjatywy gen. Tadeusza Rozwadowskiego, który podjął samodzielnie decyzję o ich zwerbowaniu. Gen. Rozwadowski, wówczas szef Polskiej Misji Wojskowej w Paryżu, działał w tej sprawie w porozumieniu m.in. z gen. Johnem Pershingiem. Powstała eskadra w zamyśle generała miała być częścią szerszej formacji nazwanej w planach Rozwadowskiego Legionem Amerykańskim. Zgoda władz amerykańskich reprezentowanych przez płk. Harry'ego Howlanda na formowanie eskadry została wydana 16 sierpnia 1919 r. a następnie została potwierdzona przez gen. Rozwadowskiego[11]. Od połowy października 1919 początkowo służyło w Eskadrze 8 pilotów amerykańskich, potem przybyli kolejni ochotnicy. W sumie służyło w niej 21 Amerykanów, w tym 20 pilotów i jeden obserwator oraz kilku pilotów polskich (Ludwik Idzikowski, Ludomił Rayski, Władysław Konopka, Jerzy Weber, Aleksander Seńkowski)[7]. 22 listopada 1919 jednak Edmund Graves zginął w wypadku na pokazie lotniczym. Całą obsługę naziemną stanowili Polacy (31 mechaników). Eskadra miała do dyspozycji 12 samolotów, przede wszystkim myśliwców Albatros D.III (Oef) (Oeffag D.III) oraz 3 samochody (znany ze zdjęć jedyny samolot Sopwith Camel przybył dopiero w październiku 1920, jako prywatny Kennetha Murraya).
Od listopada 1919 dowództwo eskadry objął Cedric Fauntleroy[12], a Merian C. Cooper został jego zastępcą. Mniej więcej w tym czasie powstało godło eskadry. Pilot Elliot Chess zaprojektował godło malowane na wszystkich samolotach eskadry, przedstawiające czerwoną krakowską rogatywkę (jaką naczelnik Tadeusz Kościuszko nosił podczas insurekcji 1794 roku) i dwie skrzyżowane kosy (symbolizujące chłopów walczących razem z Kościuszką), na tle barw flagi Stanów Zjednoczonych Ameryki. Godło to przetrwało następnie w użyciu polskich jednostek lotniczych, m.in. Dywizjonu 303, do chwili obecnej.
7 Eskadra Myśliwska im. Tadeusza Kościuszki
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Dywizjon_Kosciuszki.jpg/240px-Dywizjon_Kosciuszki.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/7_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_ochotnicy_ameryka%C5%84scy.jpg/240px-7_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_ochotnicy_ameryka%C5%84scy.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/7_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_we_wrze%C5%9Bniu_1920_we_Lwowie.jpg/240px-7_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_we_wrze%C5%9Bniu_1920_we_Lwowie.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/7_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_po_dekoracji_przez_gen._Stanis%C5%82awa_Hallera.jpg/240px-7_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_po_dekoracji_przez_gen._Stanis%C5%82awa_Hallera.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/7_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_pomnik_ameryka%C5%84skich_lotnik%C3%B3w.jpg/240px-7_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_pomnik_ameryka%C5%84skich_lotnik%C3%B3w.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/7_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_wizyta_kpt_Corsi_1930.jpg/240px-7_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_wizyta_kpt_Corsi_1930.jpg)
31 grudnia 1919 jednostka przyjęła nazwę 7 Eskadra Myśliwska im. Tadeusza Kościuszki. Jak się okazało, nie miała jednak szansy podczas działań wojennych wykazać się jako jednostka myśliwska, z uwagi na brak starć z lotnictwem radzieckim, natomiast była używana intensywnie do rozpoznania i ataków na cele naziemne. Wykorzystując względny spokój na froncie, w okresie jesienno–zimowym eskadra prowadziła szkolenie personelu lotniczego i uzupełniała stany[a]. Na dzień 1 lutego 1920 eskadra wchodziła w skład III Grupy Lotniczej, posiadała 12 pilotów, 2 obserwatorów i 10 samolotów[14]. Piloci eskadry wykonywali też loty łącznikowe między Lwowem a Tarnopolem. Już 5 marca por. Harmon Rorison wykonał z Tarnopola lot rozpoznawczy, wykrywając i ostrzeliwując radzieckie pociągi pancerne i piechotę. Na prośbę dowódcy, 7. Eskadrę włączono do II dywizjonu 2 Armii gen. Listowskiego i 3 kwietnia 1920 przeniesiono na lotnisko w Połonnem, skąd rozpoczęła loty operacyjne. Piloci wykonywali loty rozpoznawcze, a 10 kwietnia naloty szturmowe na wojska w Czudnowie, które ułatwiły jego zdobycie[15]. Mjr Fauntleroy z 4 pilotami został następnie wysłany do Warszawy po nowe samoloty.
- Wyprawa na Kijów i odwrót
Podczas wyprawy na Kijów rozpoczętej 25 kwietnia 1920, eskadra intensywnie brała udział w lotach rozpoznawczych i szturmowych, nie dochodziło natomiast do walk powietrznych. Piloci informowali o ruchach wojsk bolszewickich oraz skutecznie je zwalczali z broni maszynowej. Eskadra przyczyniła się do zajęcia Berdyczowa. Podczas walk o to miasto 26 kwietnia ciężko ranny został por. Noble. Eskadra stacjonowała kolejno od 30 kwietnia w Berdyczowie, od 8 maja na lotnisku w Białej Cerkwi pod Kijowem. 2 maja do eskadry powrócił mjr Fauntleroy z pozostałymi pilotami i 3 pierwszymi myśliwcami Ansaldo A-1 Balilla (dwa dalsze uległy rozbiciu)[15]. 10 maja kpt. Crawford zaatakował i zatopił statek bolszewicki na Dnieprze. Eskadra utraciła kilka samolotów, lecz bez strat w ludziach. Od 17 maja do początku czerwca Cooper z trzema pilotami (Clark, Corsi, Weber) działał jako oddział wydzielony z Kijowa w osłonie polskich bombowców przeciw żegludze na Dnieprze. 25 maja kpt. Crawford jako pierwszy zameldował dowództwu o zbliżającej się w rejon Humania Armii Konnej Budionnego, z którą eskadra walczyła do zakończenia działań wojennych[15].
Po ewakuacji z Białej Cerkwi eskadra 28 maja 1920 przeniosła się do Fastowa, 30 maja do Koziatynia. Tam wyróżnił się Fauntleroy, który podczas jednego z lotów rozpoznawczych 31 maja dostrzegł Rosjan minujących tory kolejowe na drodze polskiego pociągu pancernego. Za pomocą akrobacji lotniczych wykonywanych bezpośrednio przed lokomotywą zatrzymał skład i poinformował o zasadzce[15].
Po ewakuacji jednostki z Koziatynia część eskadry trafia do Berdyczowa, a część do Żytomierza. Tu znów spostrzegawczością odznaczył się Fauntleroy, dostrzegając 7 czerwca pod Żytomierzem zagony konnicy Budionnego, której nikt się nie spodziewał na tym odcinku frontu. Ta informacja pozwalała na dalszą, sprawną ewakuację wojsk polskich z gen. Listowskim i jego sztabem. Natomiast na lotnisku w Berdyczowie Rosjanie zaskoczyli i uszkodzili samoloty Coopera i Crawforda, w wyniku czego musieli oni zostawić maszyny i uchodzić pieszo. Pozostałe siły eskadry ewakuowano do Zwiahla.
- Operacja warszawska – bitwa pod Lwowem – sierpień 1920
Z uwagi na straty w sprzęcie, eskadra 23 czerwca 1920 została wycofana do Lwowa, a jej dowódcą wkrótce został Cooper, bowiem Fauntleroy po awansie na ppłk. objął dowodzenie całego II dywizjonu lotniczego 2 Armii, w skład którego wchodziła eskadra[15].
Po naprawieniu i uzupełnieniu sprzętu, eskadra pilotów przeniosła się na lotnisko w Hołobach. Po zestrzeleniu 13 lipca maszyny Coopera, uznano go za zaginionego (trafił on do niewoli)[b].15 lipca podczas ataków na kawalerię został zestrzelony i zginął kpt.obs. Arthur H. Kelly (odbywający jako obserwator loty w ramach 21 eskadry niszczycielskiej)[c]. Również tego dnia został zestrzelony i wzięty do niewoli świeżo przybyły do eskadry kpt. Stefan Ciecierski[b] wraz z jedynym myśliwcem RAF SE.5a. Wówczas dowódcą eskadry został kpt. pil. George M. Crawford.
Od 11 sierpnia, eskadra operowała z lotniska we Lwowie. Weszła wówczas ponownie w skład III dywizjonu lotniczego, którego dowództwo przejął Fauntleroy[10]. Na wyposażeniu posiadała wówczas samoloty Ansaldo A-1 Balilla oraz Albatros D.III (Oef).
Wówczas cały III dywizjon lotniczy, w tym 7 eskadra przypisany był do 6 Armii na Froncie Południowym. Front miał za zadanie bronić Lwowa i szachować Budionnego w Małopolsce wschodniej.
16 sierpnia 1920 roku III dywizjon otrzymał rozkaz powstrzymania armii Budionnego. 7 eskadra w tym czasie miała tylko 5 zdolnych do służby pilotów: Fauntleroy (dowódca dywizjonu), Edward Corsi, Elliot Chess, Jerzy Weber i Aleksander Seńkowski (Crawford był chory). W ciągu dwóch dni eskadra wykonała 36 lotów szturmowych, ostrzeliwując kawalerię z karabinów maszynowych, demoralizując ją i zadając straty. Wyróżnili się m.in. por. Weber, który wykonał 10 lotów w dwa dni oraz kpt. Corsi 17 sierpnia z 4 lotami[15]. Dzień 18 sierpnia był dniem największego wysiłku bojowego lotników w czasie obrony Lwowa. Przeprowadzono wówczas 72 loty bojowe. W walkach tych na szczególne wyróżnienie zasłużyli: kpt. Corsi i por. Weber[16]. W obawie przed zajęciem Lwowa, pod wieczór 18 sierpnia III dywizjon, w tym 7 eskadra odleciał do Przemyśla, we Lwowie pozostało jedynie dowództwo lotnictwa frontu i armii z mjr pil. Cedric Fauntleroyem na czele. Samoloty jednak nadal brały udział w walkach operując z Przemyśla i używając lotniska lwowskiego jako wysuniętej bazy. 24 sierpnia eskadra powróciła do Lwowa[17], co wiązało się z okresem odpoczynku od intensywnych działań, po odparciu wojsk radzieckich. Jako uzupełnienie przybył kpt. John McCallum, lecz 31 sierpnia zginął w wypadku[d]. Ogółem w sierpniu 1920 lotnicy 7 eskadry wykonali 79 lotów bojowych[15].
Od początku września eskadra zwalczała kawalerię sowiecką w rejonie Hrubieszowa i Uściługa[17]. W tym czasie działania bojowe nie miały już takiego nasilenia. Eskadra wykonała jeszcze 19 lotów rozpoznawczych. Ostatni raz lotnicy brali udział w walce 23 września[18].
Ogółem w okresie walk eskadra wykonała 462 loty bojowe, spędzając w powietrzu 682 godziny[19]. Zginęło 5 lotników[20]. W tym czasie działania bojowe nie miały już takiego nasilenia. 6 i 7 eskadra wykonały we wrześniu przeszło 50 lotów, głównie wywiadowczych, bez strat własnych[18].
Na mocy rozkazu z 18 stycznia 1921 7 eskadra stacjonowała we Lwowie. W maju 1921 7 eskadra myśliwska wchodziła w skład III dywizjonu myśliwskiego 1 pułku lotniczego w Warszawie. W 1925 została przekształcona w 121, późniejszą 111 eskadrę myśliwską.
Żołnierze eskadry
[edytuj | edytuj kod]Dowódcy eskadry[21] | ||
---|---|---|
Stopień | Imię i nazwisko | Okres pełnienia służby |
kpt. obs. | Karol Stelmach | XI 1918 – I 1919 |
kpt. pil. | Camillo Perini[1][e] | fakt. p.o. XI 1918 – I 1919 |
por. pil. | Jerzy Borejsza | I – IV 1919[f] |
por. pil. | Stefan Stec | IV – X 1919 |
por. pil. | Ludomił Rayski | X 1919 |
mjr. pil. | Cedric Fauntleroy[g] | XI 1919 – VI 1920 |
kpt. pil. | Merian Cooper[g] | VI – VII 1920 |
kpt. pil. | George Crawford[g] | od VIII 1920 |
kpt. pil. | Teofil Dziama | 1922 – VIII 1923 |
kpt. pil. | Bronisław Wąsowski | VIII 1923 – 24 V 1924 |
Personel latający okresu wojny polsko – bolszewickiej[22] | ||
Obserwatorzy | Piloci | |
kpt. obs. Karol Stelmach | mjr. / płk pil. Cedric Fauntleroy[g] (VM) | |
por. obs. Karol Friser | kpt. / ppłk pil. Merian Cooper[g] (VM) | |
por. obs. Kennet M. Murray[g] | kpt. pil. Camillo Perini | |
por. obs. Biskupski | kpt. pil. Stefan Ciecierski[23] | |
por. obs. Carl H. Clark[g] | kpt. pil. Edward C. Corsi[g] (VM) | |
por. obs. Inglis I. Maitland[g] | kpt. pil. George M. Crawford[g] (VM) | |
por. obs. Earl F. Evans[g] | kpt. pil. T. V. Mc. Callum[g] | |
por. obs. Thomas H. Garlick[g] | por. pil. Elliot W. Chess [g] (VM) | |
ppor. obs. Aleksander Seńkowski | por. pil. Stefan Stec (VM) | |
ppor. obs. Mieczysław Motylewski (VM) | por. pil. Franciszek Peter | |
por. pil. Jerzy Borejsza | ||
por. pil. Kazimierz Swoszowski | ||
por. pil. Ludomił Rayski (VM) | ||
por. pil. obs. Arthur H. Kelly[g] (KW) | ||
por. pil. Wiktor Robotycki | ||
por. pil. Władysław Konopka | ||
por. pil. Jerzy Weber | ||
por. pil. Kenneth O. Shrewsbury[g] | ||
por. pil. John. C. Speaks[g] | ||
por. pil. Edmund Graves[g] (KW) | ||
por. pil. George Graves[g] | ||
por. pil. Edwin L. Noble[g] | ||
por. pil. Harmon C. Rorison[g] | ||
ppor. pil. Mieczysław Garsztka (VM) | ||
ppor. pil. Ludwik Idzikowski(VM) | ||
ppor. pil. Zygmunt Kostrzewski (VM) | ||
ppor. pil. Stanisław Jan Skarżyński[23] | ||
sierż. pil. Józef Cagasek | ||
sierż. pil. Jan Stachura | ||
sierż. pil. Tadeusz Kominkowski |
Odznaka eskadry
[edytuj | edytuj kod]Jednoczęściowa odznaka wykonana w tombaku srebrzonym, częściowo złoconym, ma kształt pierścienia z 13 złotymi gwiazdkami na jego obwodzie. Pole pierścienia wypełnia sześć pionowych belek. W centrum dwie skrzyżowane złote kosy, wychodzące poza obwód pierścienia, a na ich skrzyżowaniu rogatywka kościuszkowska. Na rewersie grawerowany numer, nazwisko oraz napis KOŚCIUSZKO ESCADMA[24]. Odznaka o wymiarach 33 mm mocowana była na zapinkę, a na podkładce widniało nazwisko matki chrzestnej eskadry. Zaprojektował ją E.W. Chess, a wykonał Eugeniusz Marian Unger ze Lwowa[24]. Jedna z wersji posiadała numer na podkładce[25].
Wypadki lotnicze
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/7_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_%C5%9Bmier%C4%87_pilota_Mieczyslawa_Garsztki.jpg/240px-7_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_%C5%9Bmier%C4%87_pilota_Mieczyslawa_Garsztki.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/7_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_%C5%9Bmier%C4%87_kpt_McCalluma.jpg/240px-7_eskadra_my%C5%9Bliwska_-_%C5%9Bmier%C4%87_kpt_McCalluma.jpg)
W okresie funkcjonowania eskadry miały miejsce następujące wypadki lotnicze zakończone obrażeniami lub śmiercią pilota[26]:
- 14 maja 1919 podczas lotu bojowego zginęli ppor. pil. Zygmunt Kostrzewski i ppor. obs. Mieczysław Motylewski.
- 8 czerwca 1919 na samolocie Spad VII w wypadku lotniczym zginął ppor. pil. Mieczysław Garsztka.
- 22 listopada 1919 w wypadku lotniczym we Lwowie zginął por. pil. Edmund Graves.
- 15 lipca 1920 w locie bojowym na szosie Łuck-Klewań kpt. Arthur Kelly lecąc jako obserwator w załodze 21 Eskadry poległ z por. pil. Stanisławem Skarżyńskim.
- 31 sierpnia 1920 we Lwowie, walcząc w obronie miasta zginął śmiercią lotnika kpt. pil. T.V. MacCallum.
- 24 maja 1924 w locie służbowym zginął dowódca eskadry kpt. Bronisław Wąsowski.
Filmy o lotnikach amerykańskich w siłach powietrznych II RP podczas wojny polsko-rosyjskiej 1919-1921 r.
[edytuj | edytuj kod]- Gwiaździsta eskadra - polski niemy wysokobudżetowy film batalistyczny w reż. Leonarda Buczkowskiego z 1930 r., opowiadał o grupie amerykańskich pilotów, którzy walczyli po stronie polskiej w Eskadrze Kościuszkowskiej podczas wojny Polski z Rosją Sowiecką w latach 1919–1921 (nie zachował się do czasów dzisiejszych, gdyż prawdopodobnie Sowieci po 1945 r. zniszczyli lub wywieźli wszystkie kopie w głąb Związku Sowieckiego).
- Siedemnastu wspaniałych - film dokumentalny w reż. Zbigniewa Kowalewskiego z 2005 r., opowiada o grupie amerykańskich pilotów, którzy walczyli po stronie polskiej w Eskadrze Kościuszkowskiej podczas wojny Polski z bolszewicką Rosją w latach 1919–1921.
- Nad filmem mającym opowiadać historię amerykańskich lotników służących w Dywizji Kościuszkowskiej w wojnie z bolszewikami pracowali pod koniec lat 80. Benjamin Fisz i Janusz Morgenstern[27].
Samoloty eskadry
[edytuj | edytuj kod]-
Albatros C.XVIII (BFW)
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W tym czasie na Ukrainie toczyły się walki pomiędzy bolszewikami a Armią Denikina atakującą Armię Czerwoną od południa[13].
- ↑ a b Data zestrzelenia Coopera 13 lipca i Ciecierskiego 15 lipca szczegółowo według Kopański, T.J.: "7 Eskadra..." s.56. Romeyko, M. "Ku czci.." i za nim Tarkowski K. "Lotnictwo.." s.78 podają ogólnie 26 lipca odnośnie do obydwu.
- ↑ kpt Kelly zginął wraz z ppor. pilotem Stanisławem Skarżyńskim (chodzi o innego pilota o tym nazwisku, nie późniejszego zdobywcę Atlantyku); Tarkowski, K. s.76, Kopański, T.J. s.56
- ↑ Imię John Stanley MacCallum za Kopański, T.J. "7 Eskadra..", s.58
- ↑ Lotnik włoski
- ↑ Zieliński i Wójcik podają, że od 20 lutego do 15 maja 1919
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Lotnik amerykański
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 157.
- ↑ a b Pawlak 1998 ↓, s. 15.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 44.
- ↑ Romeyko, M. (1933), s.125-126, 157
- ↑ a b c Niestrawski 2017b ↓, s. 90-91
- ↑ Niestrawski 2017b ↓, s. 92.
- ↑ a b c d Romeyko, M. (1933), s.158-159
- ↑ Andrzej Morgała: Samoloty wojskowe w Polsce 1918-1924. Warszawa: Bellona, Lampart, 1997. s.287
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 39.
- ↑ a b Tarkowski 1991 ↓, s. 46-47, 78
- ↑ M. Patelski, Lotnicy amerykańscy w wojnie polsko-bolszewickiej. Inspiracje walka i działalność na rzecz niepodległej Polski, w: Wizje niepodległości Polski w XX wieku, pod red. M. Białokura, A. Dawid i A. Gołębiowskiej, Opole 2018, s. 91.
- ↑ Lot Polski 1932 ↓, s. 5.
- ↑ Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 150.
- ↑ Bartel i in. 1978 ↓, s. 42.
- ↑ a b c d e f g Kopański, Tomasz J.: "7 Eskadra..."
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 103.
- ↑ a b Tarkowski 1991 ↓, s. 104.
- ↑ a b Tarkowski 1991 ↓, s. 106.
- ↑ Romeyko, M. (1933), s.168
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 118.
- ↑ Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 153–168.
- ↑ Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 159–168.
- ↑ a b Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 166.
- ↑ a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 341.
- ↑ Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 342.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 54–60.
- ↑ Gene Gutowski: Od Holocaustu do Hollywood. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2004, s. 212-213. ISBN 83-08-03549-3.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Ryszard Bartel, Jan Chojnacki, Tadeusz Królikiewicz, Adam Kurowski: Z historii polskiego lotnictwa wojskowego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
- Wiktor Brummer, Wacław Zawadzki. Spis byłych oddziałów Wojska Polskiego. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 2 (183), 2000. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1640-6281.
- Tomasz J. Kopański, 7 Eskadra na froncie bolszewickim 1920, "Model Hobby", 2005 r.
- Mariusz Niestrawski: Polskie wojska lotnicze w okresie walk o granice państwa polskiego (1918–1921). Walka i demobilizacja. T. II. Oświęcim: Wydawnictwo NapoleonV, 2017. ISBN 978-83-65746-74-0.
- Mariusz Patelski, Ochotnicy amerykańscy w wojnie polsko-bolszewickiej. Z działalności dyplomatycznej gen. Tadeusza Jordan Rozwadowskiego, "Zeszyty Historyczne" nr 132, Paryż 2000 r.
- Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4. OCLC 69601095.
- Richard Ulrych, General Tadeusz Rozwadowski and the Attempt to Establish a Volunteer American Legion within the Polish Army, 1919—1920, "The Polish Review", XXXVII, (1), str. 102-104, 1992 r.
- Ross S. Fenn, Robert F. Karolevitz, Dług honorowy, Wyd. AMF Plus Group, Warszawa 2005 r.
- Zygmunt Kozak, Udział lotników amerykańskich w wojnie polsko-sowieckiej, "Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej", 1995 r., nr 18.. caw.wp.mil.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-24)].
- M. Patelski, Gen. Rozwadowski i kpt. Cooper. Amerykańscy sojusznicy w wojnie polsko-bolszewickiej
- Mariusz Niestrawski. Szachownice nad Galicją i Wołyniem. Część 2. Lotnictwo Wojska Polskiego w wojnie z Ukraińcami. „Lotnictwo Aviation International”. Nr 9/2017. III (25), s. 90-98, wrzesień 2017. ISSN 2450-1298.
- Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4.
- Jerzy Pawlak: Pamięci lotników polskich 1918–1945. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 1998. ISBN 83-11-08786-5.
- Marian Romeyko (red.): Ku czci poległych lotników. Księga pamiątkowa. Warszawa: Wydawnictwo Komitetu Budowy Pomnika ku Czci Poległych Lotników, 1933.
- Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939; Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
- Krzysztof Tarkowski: Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919–1920. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1991. ISBN 83-206-0985-2. OCLC 69498511.
- Tomasz Turbiak. Walki III dywizjonu lotniczego z konną armją Budiennego pod Lwowem. „Bellona”. 5 (2), s. 122-131, 1922. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy.
- Adam Wojtyga. Eskadra Kościuszkowska. „Lot Polski”. Nr 11/1932. 119, listopad 1932. Warszawa: Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. OCLC 611895679.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- 7. eskadra myśliwska im. T. Kościuszki w zmaganiach z kawalerią Siemiona Budionnego. infolotnicze.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
- Amerykańscy sojusznicy Polski w wojnie polsko-bolszewickiej
- Eskadry lotnictwa myśliwskiego II Rzeczypospolitej
- Jednostki Wojska Polskiego imienia Tadeusza Kościuszki
- Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych
- Eskadry 1 Pułku Lotniczego
- Polskie eskadry lotnicze z okresu wojny polsko-bolszewickiej
- Eskadry lotnicze uzbrojone w samoloty typu Albatros