12 Eskadra Wywiadowcza
![]() Godło eskadry | |
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie |
1919 |
Rozformowanie |
1925 (przeformowanie) |
Tradycje | |
Kontynuacja |
12 eskadra lotnicza |
Dowódcy | |
Pierwszy |
ppor. pil. Wiktor Pniewski |
Ostatni |
kpt. obs. Konstanty Koziełło |
Działania zbrojne | |
wojna polsko-bolszewicka | |
Organizacja | |
Rodzaj wojsk | |
Podległość |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Lotniska_1920.png/250px-Lotniska_1920.png)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/12_eskadra_wywiadowcza_-_w_Przemy%C5%9Blu_marzec_1919.jpg/240px-12_eskadra_wywiadowcza_-_w_Przemy%C5%9Blu_marzec_1919.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/P%C5%82k_Anders_d-ca_15_pu%C5%82_sier%C5%BC_Burzy%C5%84ski_-_lot_bojowy.jpg/240px-P%C5%82k_Anders_d-ca_15_pu%C5%82_sier%C5%BC_Burzy%C5%84ski_-_lot_bojowy.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Bobrujsk_lotnisko_-_inspekcja_gen_Konarzewskiego.jpg/240px-Bobrujsk_lotnisko_-_inspekcja_gen_Konarzewskiego.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/12_eskadra_wywiadowcza_-_lotnicy_w_chwilach_wolnych.jpg/240px-12_eskadra_wywiadowcza_-_lotnicy_w_chwilach_wolnych.jpg)
12 eskadra wywiadowcza – pododdział lotnictwa rozpoznawczego Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.
Eskadra sformowana została w 1919 na lotnisku Ławica w Poznaniu jako 1 Wielkopolska eskadra polna. Brała udział w wojnie polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej. W 1920 przemianowana na 12 eskadrę lotniczą, a później 12 wywiadowczą. Po wojnie weszła w skład 1 pułku lotniczego w Warszawie. W związku z reorganizacją lotnictwa, w 1925 powtórnie przemianowana w 12 eskadrę lotniczą.
Godło eskadry:
Formowanie, zmiany organizacyjne i walki
[edytuj | edytuj kod]1 Wielkopolska eskadra polna
[edytuj | edytuj kod]12 lutego 1919 gen. Gustaw Macewicz wydał rozkaz organizacyjny, na podstawie którego przystąpiono na lotnisku Ławica w Poznaniu do formowania 1 Wielkopolskiej eskadry polowej[3][4]. Według etatu, w skład eskadry miało wchodzić 6 pilotów, 4 obserwatorów, 2 strzelców pokładowych oraz 20 podoficerów i 115 szeregowych różnych specjalności. Pierwsze wyposażenie eskadry stanowiło sześć samolotów, w tym pięć wywiadowczych typu LVG C.V i jeden myśliwski Albatros D.Va[5]. Na swoim wyposażeniu eskadra posiadała także 4 samochody, 1 motocykl i kilka wozów konnych[4]. Rozkazem Sztabu Generalnego nr 487/I z 9 stycznia 1919, eskadra weszła w skład I Grupy Lotniczej dowodzonej przez kpt. pil Romana Florera[6]. Z początkiem marca rozpoczęła się ofensywa ukraińska. Przerwana komunikacja kolejowa pomiędzy Lwowem a Przemyślem powodowała, że obrońcy Lwowa odcięci zostali od zaopatrzenia, a oddziały polskie walczące w rejonie Lwów – Gródek znalazły się w okrążeniu[7]. 14 marca eskadra skierowana została na front wschodni pod Przemyśl[8] i operacyjnie podporządkowana dowódcy Grupy Wielkopolskiej płk. Danielowi Konarzewskiemu[3]. Wraz z 5 i 9 eskadrą wywiadowczą utworzyła II Grupę Lotniczą[2]. W tym czasie eskadra posiadała 5 pilotów, 4 obserwatorów, 3 oficerów i 146 żołnierzy[5].
W kwietniu realizowano działania o kryptonimie „Jazda”. Jej celem było uzyskanie przez oddziały polskie rozszerzonych podstaw do przeprowadzenia ofensywy na froncie ukraińskim. 1 kwietnia eskadra otrzymała jeden samolot LVG C.V jako uzupełnienie, a rozbity 12 kwietnia Albatros D.V został zastąpiony przez Albatros D.III[5]. Eskadra dysponowała ogółem sześcioma samolotami typu LVG C.V[9]. Eskadra atakowała oddziały ukraińskie w rejonie Glinnik i Pustomyt. W tej fazie walk wykonano 33 fotografie rejonów rozmieszczenia nieprzyjaciela, dokonując jednocześnie ostrzału jego pozycji z broni pokładowej. Zrzucono też około 400 bomb lotniczych. Celem poprawienia skuteczności, ataki bombowe i szturmowe wykonywano z małej wysokości. Narażało to jednak załogi na ogień karabinów maszynowych nieprzyjacielskiej piechoty. Sierż. pil. Franciszek Jach w czasie rajdu na Rajtarowice zestrzelił myśliwcem Albatros D.III 9 maja balon obserwacyjny. Jednak, krótko potem, sam został zestrzelony przez sowiecką piechotę. Pilot dostał się do niewoli, ale po kilku dniach udało mu się z niej zbiec[10][2][11]. W tym czasie eskadra prowadziła dalekie rozpoznanie na korzyść dowództwa armii gen. Wacława Iwaszkiewicza. Samoloty latały aż po Stryj. W miarę sukcesów wojsk lądowych, eskadrę przebazowano początkowo do Medyki, a później do Stryja. W toku działań utraciła z różnych przyczyn kilka samolotów; wśród uzupełnień były nowe typy: szturmowy Albatros J.I (8 maja) i wywiadowcze DFW C.V i Rumpler C.VII (w czerwcu)[11]. Po oswobodzeniu Małopolski Wschodniej, 10 czerwca 1919 eskadra wróciła do Poznania[a]. Naczelna Rada Ludowa uhonorowała zasługi bojowe eskadry w czasie kampanii polsko-ukraińskiej nadaniem plakietki „Za obronę kresów wschodnich”. Wyróżnienie to umieszczano na samolotach bojowych eskadry[13]. Po powrocie eskadra weszła w skład Frontu Wielkopolskiego. Stacjonując na lotnisku Wojnowice[3], prowadziła działania rozpoznawcze[13].
3 września eskadra po raz kolejny poleciała na wschód, tym razem na Front Litewsko-Białoruski. Weszła tam w skład 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich. 16 września została rozlokowana na lotnisku w Kisielewiczach koło Bobrujska, a 19 września rozpoczęła ataki szturmowe i współpracę z artylerią[14]. Na jej wyposażeniu wówczas było 8 samolotów: 5 LVG C.V, Albatros J.I, DFW C.V i Rumpler C.VII; w październiku doszedł myśliwiec Fokker E.V[14]. Brak środków łączności radiowej zmuszał wojska do używania sygnalizacji przy pomocy płacht i rakiet[15]. Eskadra wykonywała też zadania dalekiego zwiadu, rozpoznając nawet w rejonie Homla. 27 września załoga w składzie: ppor. pil. Teofil Krzywik i ppor. obs. Wiktor Karczewski, wracając z bombardowania mostu kolejowego na Oli pod Turkowoją na samolocie Rumpler C.VII, została zestrzelona i musiała przymusowo lądować na terenie zajętym przez wroga. Jeszcze tego dnia oficerowie przedostali się do polskich wojsk, zabierając ze sobą wymontowany z samolotu karabin maszynowy, lecz samolot został zniszczony (wymontowano z niego później silnik)[14]. Po raz kolejny ta sama załoga została zestrzelona 15 grudnia, lecąc nowym samolotem tego typu[16]. Tym razem dostała się do bolszewickiej niewoli. Ppor. Krzywik zaginął, natomiast ppor. Karczewskiemu udało się zbiec i przedostać do bazy lotniczej, lecz z uwagi na odmrożenia, nie powrócił już do latania[16].
W okresie zimowym zmienił się charakter działań jednostki. Eskadra stała się bardziej niszczycielską niż, jak dotąd, obserwacyjną. Bombardowano węzły komunikacyjne, linie zaopatrzenia, a także bolszewickie pociągi pancerne. Na stacje kolejowe Żłobin i Rohaczów zrzucono ładunek około 6000 kg bomb[17]. Wykorzystując względny spokój na froncie, w okresie jesienno–zimowym eskadra prowadziła szkolenie personelu lotniczego i uzupełniała stany[b]. Na dzień 1 lutego 1920 eskadra wchodziła w skład VII Grupy Lotniczej, posiadała 10 pilotów, 4 obserwatorów i 8 samolotów[19].
12 eskadra lotnicza/wywiadowcza
[edytuj | edytuj kod]Wczesną wiosną 1920 nastąpiły zmiany organizacyjne. Eskadra została przemianowana na 12 eskadrę lotniczą, a niedługo potem na 12 eskadrę wywiadowczą[17].
Z końcem marca, na Froncie Litewsko-Białoruskim stacjonował 1 dywizjon lotniczy w składzie 1., 4. i 8 eskadra wywiadowcza oraz wielkopolski dywizjon składający się z 12. i 14 eskadry wywiadowczej oraz 13 eskadry myśliwskiej. Jeszcze w kwietniu lotnictwo Frontu zostało wzmocnione przez 4 dywizjon lotniczy w składzie 11. i 18 eskadry wywiadowczej. W maju w rejon frontu przybyły 10 eskadra wywiadowcza i 19 eskadra myśliwska. Naczelne dowództwo przydzieliło 4 Armii pięć eskadr, 1 Armii – trzy eskadry, a do 7 Armii włączono tylko jedną eskadrę[20]. 12 eskadra wchodziła w skład 7 dywizjonu lotniczego, dysponowała 12 samolotami, z czego jedynie 6 było sprawnych. Taktycznie podporządkowana była 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty[21]. Zmienił się też charakter działań eskadry. Jej zasadniczym zadaniem było wsparcie z powietrza działań wojsk lądowych[22]. W dniach od 6 do 15 kwietnia eskadra wykonała 31 lotów bojowych, zrzucając na pozycje sowieckie ponad 1000 kg bomb. W działaniach tych wyróżniła się załoga sierż. Burzyński i ppor. Płachta, która od 9 do 11 kwietnia wykonywała dalekie loty wywiadowcze w rejon Rzeczycy[23]. W kolejnych dniach spadła nieco aktywność eskadry. 17 kwietnia załogi wzięły udział w prowadzonej przez kpt. Jurgensona wyprawie bombowej na skupiska sowieckich okrętów rzecznych i artylerii pod Berezyną. Przy silnym ogniu obrony przeciwlotniczej eskadra zrzuciła 600 kg bomb, a z wyróżnili się sierż. Burzyński i ppor. Płachta, którzy tego dnia wykonali dwa naloty[24]. W boju pod Szaciłkami eskadra wykonywała ataki szturmowe na bolszewicką piechotę. Współdziałała też z artylerią wykrywając dla niej cele. Piloci latali także w nocy. Wykonywali przy tym zarówno zadania rozpoznawcze, jak i bombardierskie[25]. Na początku maja dowódca 4 Armii gen. Stanisław Szeptycki odwołał podporządkowanie taktyczne eskadr i podporządkował je bezpośrednio sobie. Wyznaczył też rejony działania eskadr. 12 eskadra wywiadowcza, wspólnie z 13 eskadrą operować miała w rejonie Bobrujska[21]. W tym czasie 12 eskadra stacjonowała w Kisielewiczach koło Bobrujska. 10 maja przeprowadzono nalot bombowy na lotnisko nieprzyjaciela w Pirjawczach, w którym wzięły udział trzy załogi 12 Eskadry (czwarta zawróciła z powodu awarii)[26]. Przeciwko nim wystartował klucz trzech myśliwców sowieckich Nieuport 24 z 1. Dywizjonu Myśliwskiego, dowodzony przez G. Sapożnikowa[26]. Zestrzelony został samolot LVG C.V dowódcy eskadry kpt. Władysława Jurgensona z pchor. obs. Tadeuszem Dzierzgowskim na pokładzie (według polskich meldunków, przez ogień przeciwlotniczy nad Żłobinem, według radzieckich – przez myśliwiec Sapożnikowa)[26]. Obaj lotnicy trafili do niewoli. Dowódcę rozstrzelano, a pchor. Dzierzgowskiego uwolniono dopiero po zakończeniu działań wojennych[17]. Według niektórych publikacji, w tym czasie por. Jach na samolocie Oeffag D.3, działając na wypożyczonym z 13 eskadry myśliwskiej, zestrzelił w rejonie lotniska Sołtanowka sowieckiego Nieuporta, lecz brak jest o tym bliższych informacji[c][27] Jako że w drugiej dekadzie maja natężenie walk w rejonie Bobrujska było znacznie mniejsze niż na odcinku borysowskim, dwa samoloty eskadry z załogami: por. Jach i por. Loria oraz sierż. Jakubowski i pchor. Święcicki zostały oddane do dyspozycji dowódcy 4 Armii i przerzucone do Mińska do dyspozycji dowódcy 4 Armii. Załogi prowadziły loty w rejonie Borysowa, a po zlikwidowaniu wyłomu w pasie obrony 4 Armii powróciły do Bobrujska[27]. Czerwiec dla eskadr 7 dywizjonu rtm. Buckiewicza był okresem stosunkowo spokojnym. Na linii Berezyny walki ustały. W tym czasie 12 eskadra stacjonowała w Kisielewiczach koło Bobrujska[28]. Zachowywała przy tym dość dużą wartość bojową. Od 12 do 20 czerwca, wspólnie z 13 eskadrą myśliwską, przeprowadziła 15 lotów bojowych, a do końca czerwca prawie 30. W końcu czerwca rozpoczęło się natarcie oddziałów sowieckich na linii Berezyny. Ostatnim dniem aktywnej akcji lotniczej na linii Berezyny był 29 czerwca, gdy załogi 12 i 13 eskadry przeprowadziły łącznie siedem lotów wywiadowczych i szturmowych w rejonie przyczółków i przepraw nieprzyjaciela. Wobec przewagi przeciwnika, nastąpił odwrót wojsk polskich.Szybkie postępy wojsk sowieckich zmusiły eskadrę do wycofania się z bezpośrednio zagrożonej strefy[28]. Eskadra zmuszona była do częstych przegrupowań[29]. Czyniono je na tyle sprawnie, że lotnicy zawsze mogli wspierać walczącą 14 Dywizję Piechoty aż do rejonu Białegostoku[30]. W pierwszych dniach lipca eskadra opuściła lotnisko Serebrianka i ruszyła do Baranowicz. W tym czasie z eskadry wydzielono czołówkę lotniczą pod dowództwem por. Bogdana Kwiecińskiego, w której aktywne były załogi: sierż. Filipiak i ppor. Szczudłowski, ppor. Karpiński i sierż. Jakubowski, a także pchor. Gallus, sierż. Leonard Hudzicki i sierż. Roman Święcicki. Czołówka eskadry dysponowała w tym czasie tylko trzema samolotami[31]. 16 lipca eskadra opuściła Baranowicze i wycofała się do Hajnówki. Tam w dniach 23 i 24 lipca wykonała kilka lotów bojowych i nadal wspierając 14 Dywizję Piechoty wyruszyła w kierunku Warszawy[31]. Spod Białegostoku, już samodzielnie, odleciała do Warszawy i zainstalowała się na lotnisku w Siekierkach[32]. Tam eskadra ta została przydzielona do dyspozycji nowo utworzonej 5 Armii gen. Władysława Sikorskiego i do 10 sierpnia wykonała jeszcze 20 lotów bojowych, przede wszystkim w rejonie Mławy i Działdowa[31].
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Liniabugu_1920.png/250px-Liniabugu_1920.png)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Lotnictwo_warszawa_1920.png/250px-Lotnictwo_warszawa_1920.png)
W ramach przygotowań do operacji znad Wieprza Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego zarządziło koncentrację eskadr polskiego lotnictwa wojskowego w dwóch rejonach: lotnictwa 1. i 5 Armii – na lotniskach warszawskich (Mokotów i Siekierki), a lotnictwa 2., 3. i 4 Armii na lotniskach Radomia, Dęblina, Puław i Lublina[d][34]. Eskadra operacyjne weszła podporządkowanie dowództwa 5 Armii gen. Władysława Sikorskiego i broniła stolicy od północy operując w rejonach Mława – Działdowo[35]. Posiadała wówczas 6 samolotów, głównie LVG C.V[36]. 12 sierpnia zwalczała sowieckie przeprawy na Narwi i oddziały wroga w rejonie Pułtusk – Różan – Maków Mazowiecki[37]. W tym dniu został rozbity przy starcie samolot DFW C.V, pilot ppor. Henryk Kozanecki zginął, a ppor. Jerzy Roszkowski został ranny[e]. Następnego dnia podczas ataków na bolszewickie wojska zestrzelony został jeden samolot, a załoga: sierż. obs. Leonard Hudzicki i sierż. pil. Alojzy Błażyński, dostała się do niewoli[36]. W zamieszaniu jednak zbiegli, a następnie w żydowskich przebraniach dotarli do własnych pozycji[30].
Od 14 do 20 sierpnia załogi eskadry wykonały 38 lotów bojowych, zrzucając 875 kg bomb i wystrzeliwując 15 tysięcy nabojów, przez co eskadra oceniana jest jako najaktywniejsza z eskadr biorących udział w bitwie warszawskiej[38]. 16 sierpnia oddziały 3. i 4 Armii rozpoczęły kontrofensywę. Tego dnia 12 eskadra wywiadowcza wspólnie z 1 eskadrą wywiadowczą i 13 eskadrą myśliwską zwalczały pozycje nieprzyjaciela pod Pułtuskiem. Poszczególne załogi tak długo ponawiały ataki, aż jednostki sowieckiej 3 Armii rozpoczęły odwrót. 17 i 18 sierpnia eskadra prowadziła działania szturmowe w rejonach Działdowa, 19 sierpnia w okolicach Sierpca, a 20 sierpnia pod Mławą i Bielskiem[39]. Po zakończeniu Bitwy Warszawskiej eskadra przeszła do działań bombowo-szturmowych.
25 sierpnia zakończyły się działania pościgowe za rozbitymi oddziałami sowieckimi. Na kilka tygodni nastąpiła stabilizacja linii frontu, a jednostki Wojska Polskiego, w tym lotnicze, przeszły kolejną reorganizację[40]. Po reorganizacji ugrupowanie wojsk polskich na północnym odcinku frontu składało się z 2. i 4 Armii. Zmienił się też przydział lotnictwa do poszczególnych związków operacyjnych. W skład lotnictwa 2 Armii wchodziły: 1., 12. i 16 eskadra wywiadowcza oraz 13 eskadra myśliwska. Eskadry 1. i 13. stacjonowała w Dojlidach, a eskadry 12 i 16 w Markowszczyznie[41]. W tym czasie w skład lotnictwa 4 Armii wchodziły tylko eskadry: 10. i 17 eskadra wywiadowcza. We wrześniu dołączyła 3 eskadra wywiadowcza 1 19 eskadra myśliwska[42]. W tym czasie rejon bliskiego rozpoznania 2 Armii podzielono na dwie strefy: północną – dla 12 eskadry i południową – dla 1 eskadry[42]. Bazująca na lotnisku Markowszczyzna 12 eskadra prowadziła szczegółowe rozpoznanie sił i ugrupowania nieprzyjaciela na korzyść oddziałów wojsk lądowych[35]. Już od 5 września jej załogi jako pierwsze zameldowały o podchodzeniu posiłków sowieckich i rozlokowaniu się znacznych sił wroga pod Grodnem na odcinku Lipsk–Kuźnica–Odelsk. W trakcie tych działań wykryto sześć baterii sowieckiej artylerii[42]. W drugiej połowie września przygotowania do bitwy weszły w stadium końcowe. 12 eskadra rozpoznawała w tych dniach przeprawy nieprzyjaciela między innymi pod Migrowem.
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/B_n_Niemnem_lot.png/250px-B_n_Niemnem_lot.png)
21 września rozpoczęła się bitwa nad Niemnem. W składzie 2 Armii brała udział w walkach nad Niemnem, w zdobyciu Grodna i zajęciu Lidy[32]. 22 września podczas działań szturmowych na wycofujące się oddziały nieprzyjaciela, została zestrzelona załoga: sierż. Antoni Katarzyński i pchor. Kazimierz Szczepański. Pilot poległ, a obserwator w stanie ciężkim został odwieziony do szpitala[43]. Kolejnym miejscem bazowania eskadry była Lida.
15 października eskadra wykonała swoje ostatnie loty bojowe swe ostatnie loty bojowe[44].
Po zawieszeniu broni[f], w listopadzie eskadra przegrupowała się do Wilanowa[30].
Ogółem eskadra wykonała 515 lotów bojowych przebywając 756 godzin w powietrzu[45][46][32]. Zginęło 8 lotników[47].
Eskadra w okresie pokoju
[edytuj | edytuj kod]W 1921 weszła w skład powstającego 1 pułku lotniczego w Warszawie[35]. W lutym 1925, rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 2300/org., zapoczątkowano reorganizację lotnictwa wojskowego. Polegała ona między innymi na przeformowaniu eskadr wywiadowczych na „lotnicze” oraz zmianie ich numeracji. Pierwsza cyfra oznaczała numer pułku a następna – kolejność eskadry w pułku[48]. 12 eskadra wywiadowcza przemianowana została na 12 eskadrę lotniczą[49]. Cztery lata później pododdział po raz kolejny przemianowany został na 12 eskadrę liniową. W marcu 1939 eskadra została rozformowana, a jej personel wcielony został do 215 dywizjonu bombowego[50].
- Osobny artykuł:
Żołnierze eskadry
[edytuj | edytuj kod]Dowódcy eskadry[51][52][53] | ||
---|---|---|
Stopień | Imię i nazwisko | Okres pełnienia służby |
ppor. pil. | Wiktor Pniewski | 13 II 1919 – 2 I 1920 |
por. obs. | Maksymilian Kowalewski | 2 I – 3 III 1920 |
kpt. pil. | Władysław Jurgenson | 3 III – 10 V 1920 |
por. | Witold Rutkowski | cz.p.o. V – VI 1920 |
por. obs. | Maksymilian Kowalewski | VI 1920 – 1921 |
por. pil. | Andrzej Chramiec | 1921 – 1922 |
kpt. pil. | Aleksander Łaguna | 1922 – VII 1923 |
kpt. pil. | Franciszek Rudnicki | VII 1923 – V 1924 |
kpt. obs. | Konstanty Koziełło | V 1924 – IX 1925 |
Personel latający okresu wojny polsko – bolszewickiej[54] | ||
Obserwatorzy | Piloci | |
por. obs. dr. Leon Loria | kpt. pil. Władysław Jurgenson | |
por. obs. Władysław Kowalewski (?imię) | kpt. pil. Wacław Iwaszkiewicz | |
por. obs. Maksymilian Kowalewski[3] | por. pil. Witold Rutkowski | |
por. obs. Bogdan Baczyński | ppor. pil. Teofil Krzywik | |
ppor. obs. Andrzej Płachta | ppor. pil. Franciszek Jach | |
ppor. obs. Bogdan Kwieciński | ppor. pil. Ludwik Piechowiak | |
ppor. obs. Wiktor Karczewski | ppor. pil. Wiktor Pniewski | |
ppor. obs. Adam Karpiński | pchor. pil. Ludwik Halagiera | |
ppor. obs. Leonard Komar | pchor. / ppor. pil. Henryk Kozanecki[g] | |
ppor. obs. Jerzy Roszkowski | sierż. / pchor. pil. Antoni Katarzyński | |
pchor. obs. Tadeusz Dzierzgowski[g] | sierż. pil. Ignacy Makomaski | |
pchor. obs. Antoni Grzybowski | sierż. pil. Kazimierz Burzyński | |
sierż. / ppor. obs. Kazimierz Szczepański | sierż. pil. Bolesław Gallus | |
sierż. obs. Roman Święcicki | sierż. pil. Alojzy Błażyński | |
sierż. obs. Jan Bielawski | sierż. pil. Józef Mühlnikiel | |
sierż. obs. Kazimierz Malinowski | sierż. pil. Józef Napierała | |
sierż. obs. Leonard Hudzicki |
Wypadki lotnicze
[edytuj | edytuj kod]- 15 grudnia 1919 podczas wykonywania zadania bojowego zginął ppor. pil. Teofil Krzywik[2].
- 10 maja 1920 w walce powietrznej zestrzelony został kpt. Władysław Jurgenson, który dostał się do niewoli i został w niej rozstrzelany, a obserwator pchor. Tadeusz Dzierzbowski do kraju powrócił dopiero po zawarciu rozejmu[35].
- 13 sierpnia 1920 wykonując lot bojowy zginął ppor. pil. Henryk Kazanecki, a jego obserwator ppor. Jerzy Roszkowski został ciężko ranny[35].
- 22 września 1920 wykonując zadanie bojowe zginął sierż. pil. Antoni Katarzyński, a ciężko ranny został obserwator ppor. Kazimierz Szczepański[35].
Samoloty eskadry
[edytuj | edytuj kod]Na wyposażeniu będącej w składzie 1 pułku lotniczego 12 eskadry wywiadowczej znajdowały się samoloty: Breguet 14 i Ansaldo 300[45]
-
Breguet 14 B.2
Nazwy jednostki i daty sformowania, przeformowań i rozformowania | ||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
II 1919 | 1 Wielkopolska eskadra polna | 1920 | 12 eskadra wywiadowcza | 1925 | 12 eskadra lotnicza | 1929 | 12 eskadra liniowa | III 1939 |
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ 1 Wielkopolską eskadrę polną zastąpiła przybyła z Poznania 3 Wielkopolska eskadra polna dowodzona przez ppor. Józefa Mańczaka[12].
- ↑ W tym czasie na Ukrainie toczyły się walki pomiędzy bolszewikami a Armią Denikina atakującą Armię Czerwoną od południa[18].
- ↑ Brak potwierdzenia tego faktu w szczegółowej monografii eskadry, natomiast załoga samolotu DFW C.V: pilot Franciszek Jach i obserwator ppłk Władysław Anders miała zestrzelić myśliwiec Nieuport podczas walki z radzieckim lotnictwem 10 maja 1920, przy czym brak jest potwierdzenia straty w radzieckich źródłach. Kulczyński i Łydżba 2014b ↓, s. 4–6.
- ↑ Plan przydziału poszczególnych eskadr dla związków armijnych przed bitwą warszawską przedstawiał się następująco: 5 Armia – 1, 12 i 13 eskadra, 1 Armia – 8 i 9 eskadra, 2 Armia – 17 eskadra, 4 Armia – 3, 10 i 15 eskadra, 3 Armia – 2, 14 i 21 eskadra, 6 Armia – 5, 6 i 7 eskadra. Z planu tego nie zrealizowano przydziału 15 eskadry do 4 Armii oraz nie uwzględniono w nim przydziału eskadry toruńskiej do 2 Armii. Natomiast 16 i 19 eskadra pozostawały w odwodzie Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego[33].
- ↑ Według monografii Kulczyński i Łydżba 2014b ↓, s. 7. Według Tarkowski 1991 ↓, s. 95, samolot został celnie ostrzelany i uszkodzony; pilot H. Kozanecki doprowadził maszynę do własnych linii, ale następnego dnia zmarł w warszawskim szpitalu.
- ↑ Zawieszenie broni zostało podpisane w Rydze 12 października 1920, a wchodziło w życie 18 października o 24.00[34].
- ↑ a b Inny zapis nazwiska pomiędzy relacjami wg Romeyko, a Pawlak. Patrz – wypadki lotnicze
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Pawlak 1998 ↓, s. 19.
- ↑ a b c d Pawlak 1989 ↓, s. 121.
- ↑ a b c d Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 181.
- ↑ a b Hoff 2005 ↓, s. 21.
- ↑ a b c Kulczyński i Łydżba 2014a ↓, s. 16.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 44.
- ↑ Hoff 2005 ↓, s. 22.
- ↑ Polska Flota Napowietrzna 1919 ↓, s. 269.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 38.
- ↑ Hoff 2005 ↓, s. 22–23.
- ↑ a b Kulczyński i Łydżba 2014a ↓, s. 17.
- ↑ Hoff 2005 ↓, s. 33.
- ↑ a b Hoff 2005 ↓, s. 23.
- ↑ a b c Kulczyński i Łydżba 2014a ↓, s. 18.
- ↑ Hoff 2005 ↓, s. 25.
- ↑ a b Kulczyński i Łydżba 2014a ↓, s. 19.
- ↑ a b c Hoff 2005 ↓, s. 27.
- ↑ Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 150.
- ↑ Bartel i in. 1978 ↓, s. 42.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 63.
- ↑ a b Tarkowski 1991 ↓, s. 66.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 64.
- ↑ Kulczyński i Łydżba 2014b ↓, s. 4.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 65.
- ↑ Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 182.
- ↑ a b c Kulczyński i Łydżba 2014b ↓, s. 4–6.
- ↑ a b Tarkowski 1991 ↓, s. 70.
- ↑ a b Tarkowski 1991 ↓, s. 81.
- ↑ Hoff 2005 ↓, s. 27–28.
- ↑ a b c Hoff 2005 ↓, s. 28.
- ↑ a b c Tarkowski 1991 ↓, s. 84.
- ↑ a b c Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 183.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 119.
- ↑ a b Tarkowski 1991 ↓, s. 92.
- ↑ a b c d e f Pawlak 1989 ↓, s. 122.
- ↑ a b Kulczyński i Łydżba 2014b ↓, s. 7.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 94.
- ↑ Kulczyński i Łydżba 2014b ↓, s. 8.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 95.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 99.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 108.
- ↑ a b c Tarkowski 1991 ↓, s. 109.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 111.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 115.
- ↑ a b Pawlak 1989 ↓, s. 123.
- ↑ Hoff 2005 ↓, s. 29.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 118.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 12.
- ↑ Brummer i Zawadzki 2000 ↓, s. 86.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 129.
- ↑ Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 181–184.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 121–123.
- ↑ Hoff 2005 ↓, s. 21–29.
- ↑ Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 184.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Ryszard Bartel, Jan Chojnacki, Tadeusz Królikiewicz, Adam Kurowski: Z historii polskiego lotnictwa wojskowego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
- Wiktor Brummer, Wacław Zawadzki. Spis byłych oddziałów Wojska Polskiego. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. Nr 2 (183), 2000. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1640-6281.
- Krzysztof Hoff: Skrzydła Niepodległej. O wielkopolskim lotnictwie w okresie Drugiej Rzeczypospolitej. Poznań: Wielkopolskie Muzeum Walk Niepodległościowych, 2005. ISBN 83-921347-0-2.
- Robert Kulczyński, Łukasz Łydżba. I Eskadra Wielkopolska (12. Eskadra Wywiadowcza). Zarys dziejów 1919-1920. Część 1. „Lotnictwo z szachownicą”. Nr 51 (1/2014), s. 16–20, luty 2014. Wrocław: Wydawnictwo Sanko. ISSN 1643-5702.
- Robert Kulczyński, Łukasz Łydżba. I Eskadra Wielkopolska (12. Eskadra Wywiadowcza). Zarys dziejów 1919-1920. Część 2. „Lotnictwo z szachownicą”. Nr 52 (2/2014), s. 4–11, czerwiec 2014. Wrocław: Wydawnictwo Sanko. ISSN 1643-5702.
- Mariusz Niestrawski: Polskie wojska lotnicze w okresie walk o granice państwa polskiego (1918–1921). Walka i demobilizacja. T. II. Oświęcim: Wydawnictwo NapoleonV, 2017. ISBN 978-83-65746-74-0.
- Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4. OCLC 69601095.
- Jerzy Pawlak: Pamięci lotników polskich 1918–1945. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 1998. ISBN 83-11-08786-5.
- Marian Romeyko (red.): Ku czci poległych lotników. Księga pamiątkowa. Warszawa: Wydawnictwo Komitetu Budowy Pomnika ku Czci Poległych Lotników, 1933.
- Krzysztof Tarkowski: Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919–1920. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1991. ISBN 83-206-0985-2. OCLC 69498511.
- 1. wielkopolska eskadra lotnicza (12. eskadra wywiadowcza) w latach 1919–1925. infolotnicze.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-07)].
- I. wielkopolska eskadra lotnicza. „Polska Flota Napowietrzna”. 269-271, s. 171, 1–15 grudnia 1919. Poznań: Inspektorat Wojsk Lotniczych. OCLC 1036659616.
- Polskie eskadry wywiadowcze
- Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Poznaniu
- Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Warszawie
- Eskadry lotnicze uzbrojone w samoloty Ansaldo A.300
- Eskadry lotnicze uzbrojone w samoloty typu Breguet
- Eskadry 1 Pułku Lotniczego
- Polskie eskadry lotnicze z okresu wojny polsko-bolszewickiej
- Eskadry lotnicze uzbrojone w samoloty typu Albatros